Լարսը, այլընտրանքն ու Հայաստանի «խերը»

Նախօրեին Մոսկվան ուշագրավ լուր հայտնեց. Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև առևտրային միջանցքները բացելու հարցում կոնկրետ արդյունքներ կարելի է ակնկալել արդեն առաջիկա աշնանը, ռուսական լրատվամիջոցներին հայտնել է ՌԴ փոխարտգործնախարար Գրիգորի Կարասինը, պնդելով, թե վրաց բանագնացի՝ Զուրաբ Աբաշիձեի հետ օրերս Պրահայում կայացած հանդիպմանը էական առաջընթաց են արձանագրել: Այդ հանդիպմանը կողմերը հայտարարել են, թե էական առաջընթաց են արձանագրել և պայմանավորվել են աշխատանքային խումբ ձևավորել, որը պետք է զբաղվի «Մաքսային վարչարարության և ապրանքների մոնիտորինգի մասին» երկկողմ համաձայնագրի իրագործմամբ: Այդ փաստաթուղթը Մոսկվային ու Թբիլիսիին հնարավորություն է տալիս դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայության պայմաններում զարգացնել առևտրային ու տրանսպորտային կապերը՝ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի տարածքով, միևնույն ժամանակ, չանդրադառնալով դրանց կարգավիճակի հարցին: Համաձայնագիրը ստորագրվել է դեռ 7 տարի առաջ՝ բավականաչափ ծանր բանակցությունների արդյունքում, սակայն մինչ օրս մնացել է թղթի վրա: «Այժմ մենք անցնում ենք դրա իրագործմանը»,- Ազատության «Էխո կավկազա» ծրագրին տված բացառիկ հարցազրույցում ասել է բանակցություններում ռուսական կողմի ներկայացուցիչ՝ փոխարտգործնախարար Գրիգորի Կարասինը: «Մայիսի 18-ին ՌԴ-ն համաձայնագիր ստորագրեց շվերյցարական SGS ընկերության հետ, որից հետո արդեն գործնականում կսկսվի համաձայնությունների իրագործումը: Գիտեմ, որ հունիսի 7-ին Մոսկվա է գալու Շվեյցարիայի արտգործնախարարը՝ քննարկելու, թե ինչպես ենք մենք այսուհետ առաջ շարժվելու: Անհրաժեշտ է ստեղծել եռակողմ հանձնաժողով, որը կզբաղվի այս հարցերով, կքննարկի կոնկրետ խնդիրներ, այդ թվում այն, թե ինչպես են վերահսկվելու Վրաստանի և ՌԴ-ի միջև առևտրային հոսքերը, որտեղ և ինչպես են գործելու մաքսային սահմանակետերը և այլն: Սա լուրջ աշխատանք է, որը թերևս մի քանի ամիս ժամանակ կպահանջի: Սակայն կարևորն այն է, որ համաձայնություններն արդեն ձեռք են բերվել, և մենք պետք է ուղղակի գործի անցնենք»,- նաև ասել է ՌԴ փոխարտգործնախարարը: Վրացական կողմն ավելի վաղ՝ անցած տարեվերջին էր պայմանագիր ստորագրել շվեյցարական SGS ընկերության հետ, որն աշխարհում առաջատարն է բեռների տարանցման ու վերահսկողության ոլորտում: Ռուսական «Կոմերսանտի» հետ զրույցում Վրաստանի վարչապետի հատուկ բանագնաց Զուրաբ Աբաշիձեն նշել է՝ նախատեսվում է, որ շվեյցարացի դիտորդները կտեղակայվեն Ռուսաստանի և Վրաստանի տարածքներում՝ ապրանքների տարանցումը հսկելու և հաշվառելու նպատակով: «Ազատության» հետ զրույցում էլ Աբաշիձեն ասել է․ «Քաղաքական կամքի դեպքում համաձայնագիրը կդառնա իրականություն: Թբիլիսին պատրաստ է դրան»: «Մենք այժմ մտնում ենք համաձայնագրի իրագործման փուլ, մինչ այժմ պատրաստվում էինք, նախապատրաստական աշխատանքներ էինք տանում, համապատասխան համաձայնագրեր կազմում: Ընդհանուր առմամբ, սա մի առանձնահատուկ նախագիծ է, որը նախադեպ, որպես այդպիսին, չի ունեցել: Այդ իսկ պատճառով կողմերից այսքան ժամանակ պահանջվեց՝ դրան պատրաստվելու համար: Ռուսական կողմն արդեն ստորագրել է շվեյցարական ընկերության հետ պայմանագիրը, և արդեն կան նախադրյալներ՝ հաջորդ համաձայնագրի իրագործման փուլին անցնելու համար: Կարևորը քաղական կամքի առկայությունն է, որպեսզի փաստաթղթի բոլոր դրույթները բարեխղճորեն իրագործվեն: Մենք ունենք այդ կամքը, ռուսների դեպքում՝ դեռ կտեսնենք»,- ընդգծել է Աբաշիձեն: Ի դեպ, պաշտոնական Երևանն ողջունել է ռուս-վրացական վերջին պայմանավորվածությունները: «Համաձայնագրի՝ կյանքի կոչվելու պարագայում մենք կունենանք բեռնափոխադրման այլընտրանքային ճանապարհներ այն դեպքերում, երբ Վերին Լարսի ավտոճանապարհը փակ լինի», ֆեյսբուքում նշել է ՀՀ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը, պնդելով՝ հայկական կողմն այս հարցը բարձրացրել է 10 օր առաջ՝ Սոչիում կայացած Փաշինյան-Պուտին հանդիպման ժամանակ: Այսպես, ռուս-վրացական այս կարևոր պայմանավորվածությունը տեղի է ունենում հայ-վրացական հարաբերությունների համար ուշագրավ փուլում: Շաբաթվա վերջին Վրաստանի նախագահ Գիորգի Մարգվելաշվիլիի հրավերով Թբիլիսում էր ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը, որը մասնակցեց Վրաստանի առաջին հանրապետության 100-ամյակի տոնակատարություններին: Նա հայ-վրացական երկկողմ հարաբերությունները բնութագրել է որպես բարիդրացիական և գործընկերային, որոնք շարունակում են դինամիկ զարգանալ փոխվստահության մթնոլորտում. «Ավանդական բարեկամության և մեր ժողովուրդների միջև փոխըմբռնման պատմական հենքի վրա խարսխված ակտիվ միջպետական երկխոսությունը լուրջ նախադրյալներ է ստեղծում գործընկերության նորանոր ուղղություններ նախանշելու համար»։ Հայաստանի և Վրաստանի նախագահները վստահություն են հայտնել, որ կողմերը համատեղ ջանքերով ի զորու են ոչ միայն պահպանել եղածը, այլև նոր ազդակ հաղորդել փոխշահավետ համագործակցությանը՝ այն բարձրացնելով որակապես նոր մակարդակի: Արմեն Սարգսյանը և վարչապետ Կվիրիկաշվիլին գոհունակությամբ փաստել են երկու բարեկամ երկրների դինամիկ զարգացող ու տարեցտարի ամրապնդվող հարաբերությունները, և նշել, որ հպարտ են ընդհանուր պատմությամբ, որի ընթացքում սովորել են միմյանցից և այսօր ուրախ են միմյանց հաջողություններով։ Նրանց համոզմամբ, հայ-վրացական բարձր մակարդակի շփումները լավ նախադրյալներ են ստեղծում գործընկերության նորանոր ուղղություններ նախանշելու համար: Հատկապես կարևորվել է ակտիվ փոխգործակցությունը զբոսաշրջության, էներգետիկայի, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և մի շարք այլ բնագավառներում: Արմեն Սարգսյանը մայիսի 26-ին Թբիլիսիի Անկախության հրապարակում ներկա է գտնվել Վրաստանի Առաջին Ժողովրդավարական Հանրապետության 100-ամյակին նվիրված հանդիսավոր արարողությանը։ Իր խոսքում նա շնորհավորել է Վրաստանի բարեկամ ժողովրդին Վրաստանի ազգային տոնի՝ պետական անկախության վերականգնման 100-ամյա հոբելյանի առթիվ և նշել, որ իր համար պատիվ է այս հրաշալի օրը լինել այստեղ, վրացիները և հայերը կիսում են այս տոնը․ «իմ երկիրը նույնպես երկու օր հետո՝ մայիսի 28-ին, կնշի Առաջին Հանրապետության 100-ամյակը»,-ասել է Հայաստանի ղեկավարը: «Մենք կիսում ենք շատ բան։ Վրացիներն ու հայերը ապրում են քույրերի ու եղբայրների պես, սա փաստ է, հրաշալի փաստ, որ երկու ազգերը հարյուրամյակներ շարունակ ապրել են կողք-կողքի, միասին պայքարել իրենց անկախության և արժանապատվության համար, և երբևէ չեն ունեցել որևէ խոշոր հակամարտություն կամ թյուրըմբռնում։ Սա մեզ համար շատ մեծ արժեք է և օրինակ՝ այն նոր սերունդների համար, որոնք ապրում են Հայաստանում և Վրաստանում»,-ընդգծել է Արմեն Սարգսյանը։ Նա առանձնահատուկ շնորհակալություն է հայտնել հրաշալի քաղաքին՝ Թբիլիսիին։ Բազում տարիների ընթացքում Թբիլիսին, «Թիֆլիսը» եղել է Հարավային Կովկասի մշակութային կենտրոնը։ Սա քաղաք է, որտեղ հայերը, վրացիները և բազմաթիվ այլ ազգեր մասին ապրել են ներդաշնակորեն, կիսել առօրյան, կենցաղը, մշակույթը, սնունդը և, իհարկե, վրացիները և հայերը կիսում են նաև նույն կրոնը, երկուսն էլ կանգնած են եղել քրիստոնեության ակունքներում։ Այնուհետև Արմեն Սարգսյանը նշել է․ «Այսօրվա իրողությունները մեզ պարտավորեցնում են ոչ միայն պահպանել, այլև զարգացնել և բազմապատկել մեր ունեցած արժեքներն ու ձեռքբերումները, ստեղծել այն նորը, որն արժանի կլինի հիշատակության և ինչու չէ, ընդօրինակման: Հակամարտությունները խաղաղությամբ կարգավորելու, հարավկովկասյան տարածաշրջանը զարգացած ու համերաշխ դարձնելու մեր բոլոր ջանքերը բխում են հենց մեր դավանած արժեքներից»: Թբիլիսիում Արմեն Սարգսյանը օտարերկրյա այլ պետությունների ղեկավարների հետ մասնակցել է «Համագործակցություն հանուն բարգավաճման․ հաջորդ հարյուրամյակի ռազմավարական պլանավորում» թեմայով կլոր-սեղան քննարկմանը, որի ժամանակ իր ելույթում ասել է․ «Հանուն բարգավաճման համագործակցությանը պետք է միտված լինի հակամարտությունների խաղաղ կարգավորմանը և լիարժեք փոխգործակցությունը պետք է դառնան հարավկովկասյան երկրների շարժիչ ուժն ու տեսլականը»: Նա ասել է, որ հաջորդ հարյուրամյակը Հարավային Կովկասի համար պետք է դառնա խնդիրներն անցյալում թողնելու և բաժանարար գծերը փոխշահավետ ձևով վերացնելու ժամանակահատված. «Ներկա իրողությունները և հարավկովկասյան երկրներում տեղի ունեցող զարգացումների դինամիկան թույլ են տալիս հուսալ, որ ժողովրդավարացման գործընթացները կնպաստեն տարածաշրջանի ինտեգրմանը և կայուն խաղաղության հաստատմանն ու տնտեսական վերելքին»։ Մետաքսյա Շալունց