Այս դեպքը ոչ այլ ինչ է, քան Հայաստանում հանրային առողջապահության ոլորտի լիակատար ձախողում․ Լուսինե Յաղջյան

Համաճարակաբան, դոկտոր, պրոֆեսոր, ԱՄՆ Ֆլորիդայի համալսարանի դասախոս Լուսինե Յաղջյանը գրել է․

«Սյունիքում խմելու ջրի՝ սնդիկով աղտոտման հետ կապված դեպքը ոչ այլ ինչ է, քան Հայաստանում հանրային առողջապահության ոլորտի լիակատար ձախողում։

Իշխանության ղեկին գտնվող անգրագետ խմբավորումը քայքայել է կյանքի բոլոր ոլորտները՝ միաժամանակ շարունակելով մեղադրել «նախկիններին»։ Նրանք իշխանության են արդեն անկախության հռչակումից ի վեր Հայաստանի ողջ պատմության գրեթե մեկ քառորդի ընթացքում, և որևէ արդարացում չկա Հայաստանի բնակչության առողջությանն ու ազգային անվտանգությանը, պետականությանն ու ապագային սպառնացող շարունակական վտանգների համար։

2026 թվականի հունիսին հորդառատ անձրևներից հետո չգործող հանքավայրի տարածքից դեպի շրջակա միջավայր է արտահոսել դեղնանարնջագույն հեղուկ, ինչը հանգեցրել է Հայաստանի բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի կողմից հետաքննության և, ի վերջո, գործի փոխանցմանը Գլխավոր դատախազություն։ Վերջերս իրականացված գիտական գնահատումը նկարագրում է 12 գործող կամ պահպանման ռեժիմում գտնվող պոչամբար, որոնք պարունակում են մոտ 400 միլիոն խմ պոչանք՝ զգալի քանակությամբ ծանր մետաղներով և այլ վտանգավոր նյութերով։ Կապանի և Քաջարանի շրջակայքում գտնվող Ողջի և Խալաջ/Աչանան գետային համակարգերի վրա արձանագրվել են հանքարդյունաբերական գործունեության հետևանքներ։ Վերջին 10 տարվա ընթացքում այս գետերի ջրերում կախույթային մասնիկների և ծանր մետաղների քանակն աճել է մոտ 2,0 անգամ։

Նախկին տվյալները վկայում են, որ Ծավի բնակիչները Ծավ գետի ջուրն օգտագործել են խմելու և ոռոգման նպատակով, և նրանք նախկինում մտահոգություն են հայտնել գետի վիճակի վատթարացման ու հանքարդյունաբերության կամ հետախուզական աշխատանքների ազդեցության վերաբերյալ։ Բացի այդ, Ծավն այժմ խիստ զգայուն սահմանամերձ բնակավայր է, որտեղից տեսանելի են ադրբեջանական դիրքերը, իսկ հարակից սահմանային տարածքը վերահսկվում է ադրբեջանական կողմից։ Դրան գումարած՝ Ծավ գետի համակարգը հատում է Հայաստան-Ադրբեջան սահմանային գոտին։

Հաշվի առնելով այս բոլոր գործոնները և հունիսի 14-ի վերջին միջադեպը՝ ջուրը պետք է մշտապես վերահսկվեր. ուղղակի անընդունելի է, որ խնդիրը բացահայտվել է միայն այն բանից հետո, երբ մարդիկ խմելու ջրի մեջ մետաղի համ են զգացել։ Եվ շատ հավանական է, որ նրանք ազդեցությանը ենթարկվել են շատ ավելի երկար ժամանակ, մինչև աղտոտվածության մակարդակը հասել է մարդկային համային ընկալման համար զգալի չափերի: Սնդիկի ազդեցությունը երկարատև հետևանքներ ունի առողջության վրա, հիմնականում նյարդաբանական, այդ թվում՝ հղի կանանց և նրանց երեխաների վրա: Այն կուտակվում է երիկամներում (երկարատև ազդեցությունը կարող է հանգեցնել երիկամների վնասվածքի), նյարդային համակարգում (կարող է մնալ տարիներ և նույնիսկ տասնամյակներ) և լյարդում:

Նախարարությունը պետք է անհապաղ քայլեր ձեռնարկի ոչ միայն աղբյուրը հետաքննելու համար (ինչը նրանք պետք է անեին հունիսյան միջադեպից ի վեր՝ իրավիճակը վերահսկելու համար), այլև հնարավոր վնասակար հետևանքները նվազեցնելու համար՝ արյան մեջ սնդիկի մակարդակի լայնածավալ ստուգումներ անցկացնելով և անհրաժեշտության դեպքում անհապաղ գործողություններ ձեռնարկելով, այդ թվում՝ բժշկական քելացիոն թերապիա:

Բնակչության առողջության նկատմամբ ծայրահեղ անտարբեր վերաբերմունքի այս մակարդակը աններելի է և, անկեղծ ասած, պարզապես հանցավոր»: