Նախ ապաշխարիր, հետո Վենսին նամակ գրիր

Արցախի թեմի առաջնորդ Տեր Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանը նամակով դիմել է ԱՄՆ փոխնախագահ պարոն Ջեյմս Դեյվիդ Վենսին։ Այս նամակի հիմնական շարժառիթը հոգեբանական է։ Այն կառուցված է մեկ առանցքային ինքնապատկերի շուրջ՝ «ես հոգատար հովիվ եմ»։ Սա պաշտպանական ինքնաներկայացման դասական օրինակ է, երբ սուբյեկտը կանգնած է վստահության կորստի, կարգավիճակի սպառնալիքի և համայնքային լուրջ դժգոհության առաջ։

Թե ով ինչպես կմեկնաբանի այս նամակը, անձամբ ես այն դիտարկում եմ որպես ինքնապաշտպանական–հոգեբանական քայլ։ Ի՞նչ է անում հեղինակը։ Նա փորձում է բոլորին ցույց տալ․ «Ես հոգատար հովիվ եմ, ցավ ապրող մարդ եմ, ոչ թե խնդիր»։ Ես մտահոգված եմ Արցախի վանքերով, եկեղեցիներով, սրբավայրերով։ Բայց հենց այստեղ է առաջանում հիմնական հարցը․ ինչպե՞ս կարող ես ներկայանալ որպես հովիվ, երբ խախտել ես քո իսկ ուխտը, դրա մասին ոչ մի բառ չես ասում և քո քայլերով առաջացրել ես հայրենակիցներիդ, համայն հայության զայրույթը։

Նամակում չկա «սխալ եմ արել», չկա «պատասխանատվություն եմ կրում», չկա բաց խոսք իր ուխտադրժության  մասին։ Փոխարենը կա խնամքով ընտրված լեզու՝ գերիներ, սրբավայրեր, աղոթք, հույս, մարդասիրություն։ Սա արվում է մեկ պարզ նպատակով՝ մարդկանց ուշադրությունը տեղափոխել իր արարքից դեպի հուզական դաշտ։

Պարզ ասած՝ ոչ թե «ինչ եմ արել», այլ «տեսեք՝ ինչքան եմ ցավում»։ Սա շատ հստակ հոգեբանական հնարք է, որը սովորաբար օգտագործվում է այն դեպքում, երբ մարդը չի ուզում ընդունել իր սխալը, բայց ուզում է պահպանել իր կերպարը։ Մինչ իր թեմը ստորագրահավաք է կազմակերպում նրան կարգալույծ անելու համար, ինքը, պատկերավոր ասած, սերենադ է երգում։

Երկրորդ կարևոր շերտը՝ քողարկվելը Փաշինյանից։ Նամակը այնպես է գրված, որ չի հակադրվում գործող քաղաքական գծին, չի մտնում բաց բախման իշխանության հետ, այն իշխանության, որի գործողությունները այսօր էլ հենց Եկեղեցու դեմ են ուղղված։

Այսինքն՝ նա փորձում է դուրս գալ իրավիճակից առանց որևէ մեկի հետ բաց հակամարտության։ Չվիրավորել իշխանությանը, բայց նաև չասել ճշմարտությունը մինչև վերջ։ Ժողովրդական լեզվով ասած՝ այնպես է գրել, որ «ո՛չ խորովածը էրվի, ո՛չ շամփուրը»։

Մի կողմից՝ ասում է այն, ինչ հաճելի է լսել համայն հայությանը, մյուս կողմից՝ լռում է այն մասին, թե ինչ է այսօր իր նմանների ձեռքով արվում Հայոց Եկեղեցու դեմ։ Արդյունքում ստացվում է նամակ, որը չի վերականգնում վստահությունը։ Որովհետև թե՛ իր թեմը, թե՛ Հայաստանը խորքում մի շատ պարզ հարց են տալիս․ եթե դու իսկապես հովիվ ես, ապա ինչո՞ւ չես խոսում քո ուխտի խախտման, Հայոց Եկեղեցին պառակտելու պատասխանատվության մասին։

Եվ հենց այդ լռությունն է, որ շատերի համար այս նամակը դարձնում է ոչ թե խիղճ մաքրող խոսք, այլ քողարկված արդարացում։

Նախ ապաշխարիր, ներողություն խնդրիր հայ ժողովրդից, հետո Վենսին նամակ գրիր։

Հասմիկ Բաբաջանյան

«Հրապարակ օրաթերթ»