Նոր ու շտապ մեսիջներ Սերժ Սարգսյանին

Երեկ Իրանի Իսլամական Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆը Երևանում հանդես է եկել ուշագրավ հայտարարություններով: Նախ` ամենակարևորը՝ Թեհրանը կրկին կարևորել է Երևանի հետ համագործակցությունը էներգետիկ ոլորտում: Այս տարվա առաջին ինը ամիսներին հայ-իրանական առևտուրը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 10 տոկոսով: Իրանը Հայաստանի հետ համագործակցության կարևորագույն ուղղություններ է դիտարկում էներգետիկ և տրանսպորտային ոլորտները, ՀՀ արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հետ համատեղ մամլո ասուլիսում նշել է Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆը. «Բավական լավ հնարավորություններ կան երկու երկրների միջև տնտեսական հարաբերությունների զարգացման համար: Այսօր ինձ ուղեկցում են իրանցի գործարարներ, տնտեսական ոլորտի ներկայացուցիչներ: Հայաստանի հետ մեր համագործակցության կարևորագույն ուղղություններն են էներգետիկ ու տարանցման ոլորտները: Կարևորում ենք նաև համագործակցությունը գիտության և տեխնոլոգիաների ոլորտում»: Ազգային վիճակագրական ծառայության ներկայացրած վերջին տվյալների համաձայն, այս տարվա առաջին ինը ամիսներին հայ-իրանական առևտուրը կազմել է 197,4 միլիոն դոլար: Նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ այն աճել է 10 տոկոսով: Ընդ որում, Հայաստանից արտահանումը Իրան կազմել է 62,8 միլիոն դոլար, ներմուծումը՝ 134,5 միլիոն դոլար: Այս ցուցանիշով Իրանը Հայաստանի վեցերորդ խոշորագույն առևտրային գործընկերն է: Ըստ Հայաստանի ԱԳ նախարարի՝ Իրանի ԱԳ նախարարի հետ բանակցությունների օրակարգում էին առևտրատնտեսական համագործակցության խթանման հարցերը: Անդրադարձ է եղել հարցին, որ ԵԱՏՄ-Իրան համագործակցության հաստատումը կարող է առաջընթաց ապահովել հայ-իրանական տնտեսական հարաբերությունների զարգացման գործում: «Հայաստանում իրականացվող բարեփոխումները նախատեսում են ամրագրել առավել բարենպաստության ռեժիմներ, հստակեցնել օտարերկրյա ներդրողներին տրվող երաշխիքները, հնարավորություն տալ գործարարներին օգտվելու Հայաստանում գործող և նախատեսվող լրացուցիչ արտոնություններից, ներդրումային վեճերի լուծման ժամանակակից մեխանիզմներից, հետևողականորեն կրճատվել և պարզեցվում են մի շարք ընթացակարգեր», - ասել է Նալբանդյանը՝ շարունակելով. - «Հայաստանում ներդրումներ կատարելու առավելություններից է, որ մեր երկիրն ունի առևտրի արտոնյալ ռեժիմ բազմաթիվ երկրների հետ: Մասնավորապես, Եվրասիական տնտեսական միությանը Հայաստանի անդամակցությամբ ստեղծվել են նոր հնարավորություններ: Հայաստանում արտադրված ապրանքները զրոյական մաքսատուրքերով, առանց վարչարարական խոչընդոտների, կարող են ազատ մուտք գործել Եվրասիական տնտեսական միության անդամ երկրների 180 միլիոնանոց սպառողական շուկա: Բացի այդ, մեր երկիրն ունի ազատ առևտրի համաձայնագրեր ԱՊՀ գրեթե բոլոր երկրների հետ։ Հայաստանն օգտվում է նաև ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Շվեյցարիայի, Ճապոնիայի, Նորվեգիայի «Արտոնությունների ընդհանրացված GSP համակարգերից», Եվրամիության կողմից տրամադրվող «Արտոնությունների ընդհանրացված համալրված GSP+ համակարգից»: Հիշեցնենք, որ 2017թ. մարտի 30-ին Հայաստանի կառավարությունը որոշում ընդունեց Սյունիքում՝ Իրանի սահմանագծին ազատ տնտեսական գոտի ստեղծելու մասին: Պաշտոնական Երևանը նախատեսում է, որ դրա գործարկումը կնպաստի Իրանի հետ տնտեսական կապերի ամրապնդմանը, Հայաստանի տնտեսական ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործմանը: Երկու երկրների պատկան մարմինների կողմից ստորագրվեց Փոխըմբռնման հուշագիր, որի նպատակն է սահմանել Հայաստանի և Իրանի միջև ազատ տնտեսական գոտիների ոլորտում համագործակցության հիմնական ուղղությունները, կապեր ստեղծել «Մեղրի» ազատ տնտեսական գոտու և «Արաս» ազատ տնտեսական գոտու տարածքներում գործունեություն իրականացնող ընկերությունների, ինչպես նաև կառավարող մարմինների միջև։ Արդեն Սերժ Սարգսյանի հետ հանդիպմանը Իրանի ԱԳ նախարարն ուղղակի փաստել է, որ հայ-իրանական տնտեսական հարաբերությունները հարիր չեն երկու բարեկամ երկրների ներկայիս քաղաքական հարաբերությունների բարձր մակարդակին: Արտգործնախարար Զարիֆը շեշտել է, որ իր երկրի համար հարևան պետությունների հետ հարաբերությունների զարգացումը արտաքին քաղաքական առաջնահերթություններից է, և Հայաստանը Իրանի համար մշտապես եղել է շատ լավ հարևան: Արտգործնախարար Զարիֆի գնահատմամբ՝ հայ-իրանական տնտեսական հարաբերությունները հարիր չեն երկու բարեկամ երկրների ներկայիս քաղաքական հարաբերությունների բարձր մակարդակին: Նա Սերժ Սարգսյանին տեղեկացրել է, որ հայ գործընկերոջ հետ այսօրվա բանակցությունների հիմքում ընկած են եղել հատկապես այդ ոլորտի զարգացմանն ուղղված հարցերը: Իրանի արտգործնախարարը նշել է, որ տնտեսական հարաբերությունների ընդլայնմանն ու խորացմանն է ուղղված նաև Երևանում անցկացված հայ-իրանական գործարար համաժողովը: Թեհրանը կրկին Երևանում երկրի ԱԳ նախարարի մակարդակով արձանագրում է, որ Հայաստանի հետ համագործակցության կարևորագույն ուղղություն են դիտարկում էներգետիկ և տրանսպորտային ոլորտները: Ավելին, Զարիֆի մակարդակով արձանագրվում է, որ հայ-իրանական տնտեսական հարաբերությունները հարիր չեն երկու բարեկամ երկրների ներկայիս քաղաքական հարաբերությունների բարձր մակարդակին: Այսինքն, Թեհրանը, կրկին ու կրկին անգամ փաստում է, որ հայ-իրանական հարաբերություններում զարգացման հնարավորությունն ուղղակի չի օգտագործվում, կամ՝ ըստ արժանվույն չի գործում: Մի կողմից Թեհրանը շարունակում է տարածաշրջանում ինտենսիվ շփումներն Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հետ, սակայն մյուս կողմից, ակնհայտորեն, Իրանի իշխանությունները ցույց են տալիս, թե որքան կարևոր են Թեհրանի համար Երևանի հետ հարաբերությունները: Մնում է Թեհրանի արձագանքներին ի պատասխան Հայաստանի իշխանությունների կողմից քայլեր ձեռնարկվեն թե՛ էներգետիկ ոլորտում դիվերսիֆիկացման ուղղությամբ, թե՛ տրանսպորտային ոլորտը: ԵՄ-ի հետ համաձայնագիր ստորագրած Հայաստանին Թեհրանի կողմից արագ մեսիջները միայն հասկանալի են: Թեհրանը Երևանի գործողություններից անկախություն և կոնկրետ քայլեր է ակնկալում: Թամար Բագրատունի