Ալիևի իրանական տուրնեի գաղտնիքները

Պաշտոնական այցով Թեհրան էր ժամանել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը։ Հաշվի առնելով Թեհրանում ընդունված 11 համաձայնագրերը` կարելի է փաստել, որ Ադրբեջանը Հայաստանից առաջ է ընկնում Իրանի հետ համագործակցությունն ավելի խորքային դարձնելով։ Թեհրան մեկնելու նախօրեին նախագահ Ալիևը հարցազրույց էր տվել Իրանի պետական հեռուստառադիոընկերությանը և պատասխանելով Իրան կատարելիք այցի նպատակների մասին հարցին, ասել էր, որ քննարկելու է տարածաշրջանային հարցեր, երկկողմ հարաբերությունները բոլոր ոլորտներում, ինչպես նաև ստորագրելու է մի շարք փաստաթղթեր։ «Ուշադրության կենտրոնում անշուշտ «Հյուսիս-Հարավ» երկաթուղային միջանցքի իրականացման հարցն է», - ընդգծել էր Ալիևը՝ համոզմունք հայտնելով, որ իրանական և ադրբեջանական Աստարա քաղաքների միջև երկաթուղային ճանապարհային կառուցումը շոշափելի աշխուժություն կառաջացնի «Հյուսիս-Հարավ» ճանապարհային միջանցքի համար։ Ադրբեջանի նախագահը խոսել էր նաև ղարաբաղյան հակամարտությունից, կրկնել է պաշտոնական Բաքվի տեսակետը, թե «Հայաստանը հրաժարվում է կյանքի կոչել ՄԱԿ-ի բանաձևերը, որոնք պահանջում են վերադարձնել օկուպացված տարածքները». «Ցավոք, միջազգային հանրությունը մինչ օրս Հայաստանի դեմ որևէ քայլ չի կիրառել»։ Ալիևը նաև դժգոհել էր. «Աշխարհի երկակի ստանդարտների կիրառման քաղաքականությունը նկատելի է դարձել։ Ղարաբաղյան հակամարտությունում օկուպանտին և օկուպացիա իրականացնողին նույն կերպ են վերաբերում։ Դա պայմանավորված է Ադրբեջանի նկատմամբ կրոնական խտրականությամբ»։ Պաշտոնական Թեհրանն, ինչպես հայտնի է, վերջերս խոսեց ԼՂ հակամարտության կարգավորման գործընթացում միջնորդության դեր ստանձնելու պատրաստակամության մասին: Կարելի է ենթադրել, որ Թեհրանը նաև Ալիևի այցի ժամանակ այս հարցը կբարձրացնի: Ադրբեջանը չի վերացնի վիզային ռեժիմը Իրանի հետ, փոխարենը կողմերը համաձայնության են եկել դյուրացնել այն, հայտարարել էր Իրանի կապի և տեխնոլոգիաների նախարար, Իրան-Ադրբեջան միջկառավարական հանձնաժողովի համանախագահ Մահմուդ Վաեզին։ Վաեզին հայտնել էր նաև, որ Ալիևի՝ Իրան կատարելիք այցի շրջանակում նախատեսվում է երկու երկրների միջև համագործակցության վերաբերյալ տասը փաստաթղթերի ստորագրում: Թեհրանում արդեն մի շարք ուշագրավ հայտարարություններ հնչեցին: Իրանի ու Ադրբեջանի երկաթուղիները կմիացվեն մինչև 2016թ. ավարտը, հայտնեց Իլհամ Ալիևի հետ համատեղ մամուլի ասուլիսում Իրանի նախագահ Հասան Ռուհանին: «Ինչ վերաբերում է «Հյուսիս-հարավ» միջանցքի ու տարանցման հարցերին, ապա Աստարա (Իրան) – Աստարա (Ադրբեջան) երկաթուղիների միացումը տեղի կունենա մինչև տարեվերջ և կդառնա կարևոր իրադարձություն», հավելեց նա։ Ավելի վաղ Ալիևը վստահություն էր հայտնել, որ իր այցը հուսալի հիմք կհանդիսանա երկու երկրների միջև կապերը որակական նոր մակարդակի հասցնելու համար։ Ալիևի խոսքերով՝ երկու երկրների միջև ապրանքաշրջանառության ներկայիս մակարդակը զգալիորեն ցածր է առկա պոտենցիալից և պետք է ջանքեր գործադրել իրավիճակը շտկելու համար։ Խոսելով Հյուսիս-հարավ տրանսպորտային միջանցքի մասին՝ Ալիևը նկատել էր. «Վերջին տարիներին Իրանն ու Ադրբեջանը վերածվել են Հյուսիս-հարավ տրանսպորտային միջանցքի շատ կարևոր գործընկերների։ Վստահ եմ, որ իրանական ու ադրբեջանական Աստարաների միջև երկաթուղու շահագործումը զգալիորեն կաշխուժացնի Հյուսիս-հարավ տրանսպորտային միջանցքը։ Ընդհանուր առմամբ՝ տրանսպորտային-հաղորդակցային միջանցքները աշխարհաքաղաքական ու տնտեսական մեծ կարևորություն են ներկայացնում մասնակից բոլոր երկրների, այդ թվում նաև մեզ համար։ Տվյալ միջանցքները մի կողմից զգալիորեն մեծացնում են միջազգային բեռնափոխադրումներում մեր պետությունների տեսակարար կշիռը, իսկ մյուս կողմից էլ ուժեղացնում են տնտեսական ոլորտում մեր երկկողմ համագործակցությունը»։ Նկատենք, որ «Հյուսիս-հարավ» երկաթուղին Հյուսիսային Եվրոպան կապելու է Հարավարևելյան Ասիայի հետ։ Այն ծառայելու է որպես Ռուսաստանի, Ադրբեջանի ու Իրանի երկաթուղիների միացման օղակ։ Նախնական գնահատականներով՝ երկաթուղու թողունակությունը կազմելու է տարեկան 1.4 միլիոն ուղևոր և 5-7 միլիոն տոննա բեռ։ Հետագայում պլանավորված է բեռնափոխադրումների ծավալը հասցնել տարեկան 15-20 միլիոն տոննայի։ Այսպիսով, Իրանն ու Ադրբեջանը ստորագրեցին 11 համաձայնագիր ու հուշագիր։ Փաստաթղթերը Ռուհանիի և Ալիևի ներկայությամբ ստորագրել են երկու երկրների բարձրաստիճան ներկայացուցիչները։ Համաձայնագրերն առնչվում են արտակարգ իրավիճակների, մաքսային, անասնաբուժական, առողջապահական, զբաղվածության, սոցիալական օգնության, նավթի ու գազի, երկաթուղային ոլորտներում համագործակցությանը։ Փաստաթղթերից մեկն առնչվում է Աստարա (Իրան) ու Աստարա (Ադրբեջան) երկաթուղային կամրջի կառուցմանը։ Իրանն ու Ադրբեջանը քննարկել են ազատ տնտեսական գոտիներում համատեղ ներդրումներ անելու հնարավորությունները, Ալիևի հետ համատեղ մամուլի ասուլիսում հայտնել է Իրանի նախագահ Հասան Ռուհանին։ Ադրբեջանն ու Իրանը քննարկել են բանկային, ապահովագրական և համատեղ ներդրումների ոլորտներում հետագա համագործակցության հարցը, ինչը, հատկապես վերաբերում է «Արազ», «Էնզելի» և «Մակու» ազատ տնտեսական գոտիներում ներդրումներ անելուն: «Ինչ վերաբերում է էներգետիկ համագործակցությանը, ապա մենք կառուցողական բանակցություններ ենք վարել նավթի ու գազի հարցերի, էլեկտրաէներգիայի փոխանակման, ինչպես նաև Կասպից ծովում ածխաջրածինների համատեղ արդյունահանման հարցերի շուրջ»,- ասել էր Ռուհանին։ Թամար Բագրատունի