Ընդդեմ թուրքական բայրաքթարների. Իրանական անօդաչուներ`Մոսկվային, բայց ՌԴ-ում դժգոհ են

Օրեր առաջ արևմտյան աղբյուրները ուշագրավ տեղեկություն հայտնեցին:

Ռուսական զինված ուժերը «բազմիցս ձախողվել են» Ուկրաինայում իրանական անօդաչու թռչող սարքերի կիրառման ժամանակ, Reuters-ին փոխանցել էր ԱՄՆ Սպիտակ տան բարձրաստիճան ներկայացուցիչը։

Իր անունը հրապարակել չցանկացող պաշտոնյան նշել էր, որ անցյալ ամսվա ընթացքում տարբեր օրերի Մոսկվան Թեհրանից ստացել է Mohajer-6 և Shahed տեսակի անօդաչուներ, որոնք կարող են հարվածել ցամաքային թիրախներին, վարել էլեկտրոնային պատերազմ և հրետանու համար տեղորոշել թիրախները։ Այդ աղբյուրի փոխանցմամբ՝ Կրեմլը ծրագրում է ձեռք բերել նման մի քանի հարյուր դրոններ։

ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության գծով խորհրդական Ջեյք Սալիվանն դեռ հուլիսին հայտարարեց՝ Վաշինգտոնը տեղեկություն ունի, թե Իրանը պատրաստվում է հարյուրավոր անօդաչու թռչող սարքեր մատակարարել Ռուսաստանին։ Այնուհետև ամերիկյան կողմը հրապարակեց արբանյակային լուսանկարներ, որոնք, ըստ պաշտոնական Վաշինգտոնի, պատկերում էին այս հունիսի 8-ին և հուլիսի 5-ին ռուսաստանցի պաշտոնյաների այցը իրանական «Քաշան» օդակայան՝ ծանոթանալու իրանական դրոններին։

Ահա, օրերս արևմտյան մամուլը շարունակեց զարգացնել թեման:

«Իրանական արտադրության անօդաչու հարվածային սարքերի առաջին խմբաքանակն արդեն Ռուսաստանում է, սակայն Մոսկվայում մատակարարված սպառազինության որակից այնքան էլ գոհ չեն», - պնդում է արևմտյան մամուլը։

«Իրանական դրոնների մատակարարումը կարող է լուրջ լիցք հաղորդել Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի տարածքում վարվող ռազմական գործողություններին։ Մի շարք տեխնիկական խնդիրները, այդուհանդերձ, ստվերել են դրոնների առաքման փաստը», - գրել է The Washington Post-ը՝ վկայակոչելով Միացյալ Նահանգների և դաշնակից պետությունների անվտանգության ծառայությունների աշխատակիցներից մի քանիսին։
Նրանց պնդմամբ` իրանական արտադրության դրոնների առաջին խմբաքանակի փորձարկումների ժամանակ ռուսական կողմը շարունակաբար տեխնիկական խնդիրների է բախվել։ Ամերիկյան պարբերականը մեջբերում է իրանական դրոնների մատակարարմանը ուշի ուշով հետևող դաշնակից պետություններից մեկի ներկայացուցչի խոսքերը, որը պնդել է, թե անօդաչուների կառավարման համակարգերում մի շարք թերություններ են ի հայտ եկել, և «ռուսները դժգոհ են»։

The New York Times-ի տեղեկություններով` մոտ երկու շաբաթ առաջ անօդաչու թռչող սարքերի առաջին խմբաքանակը ռազմատրանսպորտային ավիացիայի օդանավերի միջոցով մի քանի օր շարունակ Իրանի ռազմական օդանավակայաններից սկսել են տեղափոխել Ռուսաստան։ Դրանից հետո մեկնարկել է դրանց փորձարկման փուլը, որը, սակայն, ռուսների մոտ զգալի հիասթափություն է առաջացրել, պնդում է թերթը։
«Ամերիկացի պաշտոնյաների խոսքով՝ Ռուսաստան առաքված իրանական արտադրության առաջին անօդաչու թռչող սարքերը թե՛ մեխանիկական և թե՛ տեխնիկական թերություններ ունեն», - գրում է The New York Times-ը։

Հետախուզական փակ տվյալների վրա հիմնվելով՝ իրանական դրոնների որակի հետ կապված խնդիրները հաստատում են նաև Reuters-ի զրուցակիցները՝ նշելով, որ հայտնաբերված թերությունները ոչ թե հատուկենտ են, այլ` բազմաթիվ։

The New York Times-ի տեղեկություններով նույնպես՝ Իրանը ռուսական կողմին է մատակարարում երկու տեսակի անօդաչու թռչող սարքեր՝ Mohajer-6 և Shahed։ «Mohajer-6-ը նախատեսված է հետախուզության համար, իսկ Shahed-ը, դատելով տեղական մամուլում իրանցի զինվորականների հնչեցրած հայտարարություններից, Թեհրանի արտադրած դրոնների շարքում ամենահզորն է», - գրում է ամերիկյան պարբերականը։
Նույն թերթի փոխանցմամբ՝ ռուսաստանցի զինվորականներն արդեն իսկ մասնակցում են Իրանի տարածքում անցկացվող դրոնների կառավարման վարժանքներին։

The New York Times-ն ընդգծում է, այդուհանդերձ, որ անգամ Ռուսաստան առաքված դրոններում արձանագրված թերությունները չեն նսեմացնում այն հանգամանքը, որ Իրանը անօդաչու սարքերի արտադրության գրեթե 40-ամյա փորձ ունի։

Հայտնի է նաև, որ Թեհրանը հարվածային դրոններ է մատակարարում Լիբանանում, Գազայում, Եմենում, Իրաքում և Սիրիայում գործող իրանամետ խմբավորումներին։ Վերջին տարիներին հայտնի է դարձել նաև իրանական դրոնների՝ տարբեր երկրներ վաճառքի մասին։

The New York Times-ի տեղեկություններով` իրանական դրոնները գնել են Եթովպիան, Վենեսուելան, Սուդանը, իսկ Տաջիկստանում Թեհրանը նույնիսկ անօդաչուների համատեղ արտադրությամբ զբաղվող գործարան է ստեղծել։

Հավելենք նաև, որ Ռուսաստանը շարունակում է հերքել իր կողմից իրանական անօդաչուների գնման փաստը։

Ռուսաստանն այս առումով՝ բարդ իրավիճակում է. թուրքական դրոնները «աշխատում» են Ուկարինայում պատերազմում, ավելին, թուրքերը հիմնեցին բայրաքթարների արտադրության գործարան Ուկրաինայում: Իսկ ընկերության կառավարողները, որոնցից մեկն էլ Էրդողանի փեսան է, շարունակ հայտարարում են, թե՝ «փողն իրենց համար ամենակարևորը չէ», և «իրենք աջակցում են Ուկրաինային»:

Մի պահ անգամ խոսակցություններ շրջանառվեցին, թե Ռուսաստանը ցանկանում է թուրքական բայրաքթարներ գնել Անկարայից, բայց մի քանի օր անց այդ տեղեկությունների վերաբերյալ, կարծես, արգելվեց այլևս մեկնաբանություններ անել և թեման արագորեն փակվեց...

Օգոստոսի վերջին Baykar թուրքական ընկերությունը հայտնեց, որ հնարավոր չի համարում Bayraktar տեսակի մարտական անօդաչու թռչող սարքերի տրամադրումը Ռուսաստանին, BBC ռադիոկայանի ռուսական ծառայությանը տված հարցազրույցում ասել է ընկերության գլխավոր տնօրեն Հալուք Բայրաքթարն։ «Փողը մեզ համար առաջնահերթություն չէ, փողը և նյութական ռեսուրսները երբեք մեր նպատակը չեն եղել բիզնեսում: Ուկրաինայի հետ մեր բարեկամությունը և համագործակցությունն արդեն շատ տարիներ են տևում: Դրա համար էլ ինչքան էլ մեզ փող առաջարկեն՝ նույնիսկ խոսք չի կարող լինել այն մասին, որ մենք այս իրավիճակում նրանց {ռուսներին} փոխանցեինք ԱԹՍ-ները»,- հայտարարել է Հալուք Բայրաքթարը: Նա ընդգծել է, որ իր ընկերությունը «միանշանակ Ուկրաինայի կողմից է, և ոչինչ չի խաթարի Ուկրաինայի հետ համագործակցությունը, ինչ գումար էլ որ առաջարկվի»:

Թուրքիան վերջին տարիներին հիմնել է մարտական ԱԹՍ-ների արտադրությունը և կարողացել է ոչ միայն բավարարել սեփական կարիքներն, այլև արտահանել Bayraktar TB-2 տեսակի ԱԹՍ-ն: Դրանք ձեռք են բերել Ադրբեջանը, Քաթարը, Լիբիան, Մարոկկոն, Լեհաստանը և Ուկրաինան: Այդ ԱԹՍ-ներն օգտագործվել են Լեռնային Ղարաբաղում, Սիրիայում և Լիբիայում:

Անցյալ ամիս նաև հայտնի դարձավ, որ Ուկրաինայում սկսվել է «Bayraktar»-ների արտադրության գործարանի շինարարությունը։ Baykar Makina ընկերության գլխավոր տնօրեն Հալուկ Բայրաքթարը հայտնել է, որ արդեն սկսել են կառուցել նաև հետազոտական կենտրոնը և առաջատար արտադրության կենտրոնը: Ավելի վաղ Թուրքիայում Ուկրաինայի դեսպան Վասիլի Բոդնարը հայտնել էր, որ Ուկրաինայում «Bayraktar» թուրքական անօդաչու թռչող սարքերի արտադրության գործարանի շինարարությունը կտևի մի քանի ամիս, իսկ գործարկումը հնարավոր է մինչև 2023 թվականի վերջը:

Մետաքսյա Շալունց