Հայաստանում դատավորներն անկախություն չունեն ու չեն ունենա

Իրավաբան, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում մի շարք գործերով ներկայացուցիչ Վահե Գրիգորյանն օրեր առաջ «Ֆեյսբուք» սոցիալական ցանցում իր մտահոգությունն էր հայտնել այն մասին, որ ՀՀ-ն Եվրոպայի խորհրդի անդամ 47 երկրների թվում բացարձակ առաջատարն է՝ 100․000 բնակչի թվով ՄԻԵԴ-ում գտնվող դիմումների քանակով։ «Հայաստանը բացարձակ առաջատար է ԵԽ 47 անդամ պետությունների շարքում 100․000 բնակչին ընկնող ՄԻԵԴ-ում քննության փուլում գտնվող դիմումների քանակով՝ մոտ 70 դիմում»,- նշել է Վահե Գրիգորյանը։ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանը Հայաստանի կառավարությանը միայն 2017 թվականի առաջին 5 ամիսների ընթացքում պարտավորեցրել է մի քանի քաղաքացու վճարել 28 հազար 500 եվրո գումար ներպետական ատյաններում նրանց խախտված իրավունքների դիմաց արդարացի փոխատուցման համար: Խոսքը «Ավաքեմյանն ընդդեմ Հայաստանի», «Այվազյանն ընդդեմ Հայաստանի», «Նիկողոսյանն ընդդեմ Հայաստանի», «Ասատրյանն ընդդեմ Հայաստանի» եւ «ՉԱՊ ՍՊԸ-ն ընդդեմ Հայաստանի» գործերով կայացված վճիռների փոխհատուցումների մասին է: Նախկին դատավոր Պարգեւ Օհանյանը մտահոգիչ է համարում փաստը: -Ինչ քայլեր պետք է ձեռնարկել, որպեսզի պետությունը ստիպված չլինի իր սուղ միջոցներից նման գումարներ փոխհատուցել: Որտեղ է խնդիրը: -Ինչ խոսք մտահոգիչ է, որ բողոքները շատ են, որ իրավական պետություն մենք այդպես էլ չունեցանք, մյուս կողմից՝ նորմալ է այն առումով, որ քաղաքակիրթ շատ պետությունների դեպքում էլ են նման վճիռներ կազմվում: Այլ հարց է, որ սա մեզ համար շռայլություն է, մենք չպետք է թույլ տանք նման բան՝ ոչ պետությունն է մի բան, ոչ էլ մարդիկ, միշտ էլ մարդիկ չտեսնելով արդարությունը՝ հասնում են ՄԻԵԴ, տարիներով սպասում այնտեղ: Ես 10-րդ տարին է սպասում եմ: -Առանձին փաստաբաններ հաճախ են բարձրաձայնում, որ ՄԻԵԴ-ի պարտավորեցրած գումարները ոչ թե Կառավարությունը պետք է վճարի, այլ տվյալ դատավորը, որը ձախողել է իր գործում: Կարող է այս փոփոխությունը դրականորեն ազդել իրողության վրա: -Այդ մասին միանշանակ պատասխանելը բարդ է: Կարծում եմ, որ խախտման կոպտությունը պետք է հաշվի առնել,այնպես, ինչպես դատավորի կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու դեպքում, օրենքն ասում է, որ եթե դատավորի խախտումն ակնհայտ է, ապա պետք է ենթարկվի: Սա տարողունակ հարց է, պետք է հստակ հասկանալ երկու դեպքում էլ, որքան է դատավորի խախտումը ակնհայտ եւ կոպիտ: -Եթե ՄԻԵԴ-ում վճիռ է կազմվում, ամեն դեպքում առաջին պատասխանատուն դատավորն է, նա է խախտում թույլ տվածը: -Այդքան էլ համաձայն չեմ, օրինակ մի բան ասեմ իմ գործերից մեկով էլ են ցանկացել դիմել, բայց տվյալ մարդը հրաժարվել է՝ իմանալով, որ ընդդիմադիր եմ: Այսինքն նաեւ անհատական մոտեցում կա: Մենք ժամանակին քննում էինք ՝ այսպես ասած պատվերով գործեր, օրինակ Հյուսիսային պողոտայի, եթե <<պատվերը>> կար համատարած ու վճիռն էլ պարզ է, այդ պարագայում դատավորից պահանջել, ճիշտ չի լինի, պետությունն ինչքան անբարոյական պետք է լինի, որ պատվերը տա, դրանից հետո դատավորին պարտավորեցնի վճարել: Բայց օրինակ ես հիշում եմ նաեւ գործ, որ դատարանը խոշտանգման փաստը հաշվի առնելով էլի վճիռ էր կայացրել, կարծեմ Սիսիանի դատավորն էր: Սա ակնհայտ կոպիտ է, թեեւ սրա տակ էլ կարող է պատվեր լինել: -Այսինքն պետք է դատական ատյաններին իրական անկախություն տալ, հնարավո՞ր է նման բան: -Եթե մենք գիտենք, որ դատավորը անկախ չէ եւ վճիռները կայացնում է քաղաքական ինչ-ինչ հանգամանքներից ելնելով, չենք կարող պարտավորեցնել: Իսկ անկախություն չունի ու չի ունենա, որովհետեւ Սահմանադրության նախագծի մեջ, որը գնացել, հաստատվել էր Վենետիկի հանձնաժողովում, գրված էր, որ դատավորը ոչ մի դեպքում չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության իր իսկ կայացրած որոշման համար, բացառությամբ դեպքերի, եթե նրա գործողություններում առկա են քրեական եւ վարչական արարքի հատկանիշներ, սակայն Սահմանադրությունը ընդունվելուց հետո ես հայտնաբերեցի, որ <վարչական> բառը փոխարինվել է կարգապահական բառով:Իսկ դա կար եւ այն էր ինչով ես ենթարկվեցի ու ազատվեցի: Անի Սահակյան