Պետական պարտքի անհայտ ճակատագիրը․ հայտնի է միայն, որ այն կավելանա, արտաքին ճակատում նոր տապալում ունենք

Ֆինանսների նախարար Տիգրան Խաչատրյանը հայտարարել է, որ 2021թ. մենք ամփոփել ենք պետական պարտքի 4 տրիլիոն, 210 միլիարդ դրամ  ցուցանիշով, որը ՀՆԱ-ի նկատմամբ կազմել է 60,3 տոկոս։ Կառավարության արտաքին պարտքը կազմել է 2 տրիլիոն 972 միլիարդ դրամ, ներքին պարտքը՝ 1 տրիլիոն 237 միլիարդ դրամ:
Դոլարային արտահայտությամբ Հայաստանի պետական պարտքը կազմել է 9 մլրդ 226 մլն ԱՄՆ դոլար։
2021 թվականին պետական պարտքն աճել է 1 մլրդ 257 մլն դոլարով կամ 15.8%-ով։ Պարտքն աճել է ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին ֆինանսական աղբյուրների հաշվին։ Ընդ որում, ներքին պարտքն ավելի արագ և ավելի մեծ չափով է աճել, քան արտաքինը։

Նախարարը չի թաքցրել, որ 2022 թվականին պարտքի բեռը կշարունակի աճել, քանի որ մակրոտնտեսական կայունության տեսանկյունից պարտքի կառավարումը դարձել է ամենազգայուն հարցերից մեկը:
Ֆինանսների նախարարի խոսքով՝ ստեղծված իրավիճակում, երբ մակրոտնտեսական անորոշությունները շատ են, Հայաստանի տնտեսությունը կարող է շեղվել նախապես կանխատեսված տնտեսական ակտիվության և աճի ցուցանիշներից: Եթե այդ բացասական ազդեցությունը երկար տևի, ապա տարին կավարտվի կանխատեսվածից ցածր եկամուտների հավաքագրմամբ։ Անհրաժեշտության դեպքում լրացուցիչ ֆինանսական միջոցներ կներգրավվեն 2022 թվականի բյուջեով պլանավորված ծախսերն ամբողջությամբ իրականացնելու համար։
«Հարկային եկամուտների նվազման դեպքում ծախսերը չեն կրճատվի,- հայտարարել է ֆինանսների նախարարը։ Իսկ ծախսերը չկրճատելու դեպքում նոր պարտքի ներգրավումը կդառնա անխուսափելի։ «Մենք չենք պատրաստվում և չենք կարծում, որ պարտքը կարելի է անկառավարելի ձևով ավելացնել։ Պարտք պետք է վերցնել միայն, երբ դրա անհրաժեշտությունը հստակ է և վերադարձման կարողություններն առկա են։ Մենք պետք է միշտ մեր հնարավորությունները համադրենք պարտքի ներգրավման որոշումների հետ, որոնք մեր ընթացիկ անելիքներին են վերաբերում»,- նշել է Տիգրան Խաչատրյանը։ Բայց նա նաև ասել է, թե մենք առաջիկա տարիներին անհրաժեշտություն ենք ունենալու ներգրավել փոխառու միջոցներ, որովհետև դրանք շատ դեպքերում արտոնյալ, զարգացման ծրագրերին ուղղվող ֆինանսական միջոցներն են, որոնք պետք է հնարավորություն տան ներդրումներ կատարել ենթակառուցվածքներում և բարձրացնել տնտեսական աճի պոտենցիալը:
Իրականում Տիգրան Խաչատրյանի հայտարարության մեջ նկատելի հակասություն կա․ նա մի կողմից մտավախություն ունի, թե բյուջետային մուտքերի հավաքագրումը հարցականի տակ է, հնարավոր է՝ պլանավորված մուտքերը չապահովենք, մյուս կողմից էլ պնդում է, թե վարկ ենք վերցնում, որ տնտեսական աճ ապահովենք։ Միաժամանակ նա շատ հստակ ակնարկում է, թե պարտքը չի կարելի է անկառավարելի ձևով ավելացնել։
Ըստ էության նախարարն ինքն էլ հստակ չգիտի, թե ինչ ճակատագիր կունենա պետական պարտքը և այն ինչքանով կավելանա։ Փաստ է, որ մենք արդեն հատել ենք պարտքի թույլատրելի շեմը, և նոր պարտքերն ավելացնելու են անհուսալիության աստիճանը։
Ի դեպ, նախօրեին հայտնի դարձավ, որ ԱՄՆ-ը կիսով չափ նվազեցնում է Հայաստանին տրամադրվող օգնությունը, իսկ Արցախին ընդհանարպես աջակցություն չի տրվելու։
2022 թվականի ֆինանսական տարվա համար Հայաստանին նախատեսվում է հատկացնել ընդամենը 24 մլն դոլար, որը 21 մլն դոլարով ավելի քիչ է, քան այն գումարը, որը նախատեսված էր մի քանի շաբաթ առաջ Կոնգրեսի ու ու նախագահ Բայդենի կողմից հավանության արժանացած նախագծով ։ Միաժամանակ Բայդենի հրապարակած նոր նախագծում Ադրբեջանի համար նախատեսված է ավելի քան 164 մլն դոլար ռազմական օգնություն ։ Այսպիսով արտաքին ճակատում արձանգրում ենք նոր հերթական տապալումը, բայց սա արդեն այլ  նյութի թեմա է։

Հայկ Դավթյան