Նիկոլ Փաշինյանի հաղթանակի և մեր պարտության գինը

 Կառավարության պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը 2020թ. վերջին հատել է օրենքով սահմանված 60%-ի շեմը և կազմել 63.5%, իսկ 2021թ. առաջին եռամսյակի տվյալներով այն արդեն իսկ մոտ է 70%-ին, ինչը Հայաստանին դարձնում է պարտքի կառավարման առումով անհուսալի երկիր:

Հայաստանի տնտեսությունն այժմ գտնվում է այնպիսի մի վիճակում, երբ առանց ֆինանսական ուղղակի հոսքերի, կարող է կոլապս սկսվել։ Արդեն իսկ լրջագույն խնդիր է պետական բյուջեի պակասուրդի ծավալը, որն աննախադեպ է անկախության շրջանի ողջ պատմության ընթացքում։ Պետական բյուջեի պակասուրդը 2016 թվականից հետո դրսևորել է նվազման միտում, որը պահպանվել է նաև 2019-ին՝ հասնելով ՀՆԱ-ի նկատմամբ 1%-ի։ 2020 թվականին, սակայն, պատերազմով ու համավարակով պայմանավորված, գրանցվել է բյուջեի պակասուրդի կտրուկ վատթարացում՝ հասնելով ՀՆԱ-ի նկատմամբ 5.4%-ի։ Այսինքն՝ դիֆիցիտի ցուցանիշը վատթարացել է ավելի քան 5 անգամ։ Ընդ որում, ծախսերի շեշտակի աճով պայմանավորված, պակասուրդի ֆինանսավորման հիմնական աղբյուրը պետական պարտքի ավելացումն է եղել։ 2019-ի տարեվերջի համեմատ՝ պարտքի բեռը 2020-ին աճել է 13.4 տոկոսային կետով և գերազանցել է ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված բոլոր թույլատրելի շեմերը։ Ի դեպ, 2020 թվականի արտաքին պարտքի սպասարկման ծավալը 164.8 մլրդ դրամի է հասել։ 2021 թվականին այդ թիվն աճելու է։

Նման պայմաններում Եվրոպական Միության առաջարկած 2,6 մլրդ եվրոյի աջակցությունը իշխանության համար ամենաերանելի նվերն է։ ԵՄ դրամաշնորհը հատկացվելու է յոթ ուղենշային ծրագրերի համար՝ ի սկզբանե նախանշված հինգի փոխարեն։ Այդ ծրագրերն են՝ Հյուսիս-հարավի կառուցումը, Հայաստանի հարավային շրջանների դիմակայունության ամրապնդումը, փոքր և միջին բիզնեսի զարգացումը, կանանց տնտեսական գործունեության և առաջնորդության քաջալերումը, բնապահպանական խնդիրների լուծումը ու կանաչ օրակարգի խթանումը, նորարարության, գիտության և տեխնոլոգիաների զարգացումը, ջրային և կրթական ենթակառուցվածքների ձևավորումը։ Սրանք, անշուշտ, Հայաստանի համար առաջնային նշանակության խնդիրներ են, նախ և առաջ տնտեսական աշխուժություն առաջացնելու առումով։ Հիմնական ակնկալիքն այն է, որ տնտեսության ակտիվությունը կարող է նպաստել հավելյալ բյուջետային մուտքերի հավաքագրմանը, ինչի արդյունքում կբարելավվի նաև ՀՆԱ/ արտաքին պարտք հարաբերակցության ցուցանիշը։

Բացի այդ, այս տարվանից սկսած, նախկինում վերցրած արտաքին պարտքի սպասարկման համար պետական բյուջեից բավական լուրջ գումարներ են վճարվում։ Եթե հաջողվի նոր պարտք չկուտակել, զուգահեռաբար արձանագրվի նաև համախառն ներքին արդյունքի աճ, ապա ըստ էության ԵՄ դրամաշնորհը որոշակի առումով կնպաստի պետական պարտքի ցուցանիշի բարելավմանը՝ միաժամանակ կոմպեսացնելով նաև այդպես էլ չստացվող մասնավոր ներդրումների հարցը։ Այլ կերպ ասած՝ Նիկոլ Փաշինյանի համար ԵՄ դրամաշնորհը փրկության շանս է՝ մի պայմանով սակայն, եթե լուծում ստանա անվտանգության հարցը և հնարավոր լինի խուսափել նոր պատերազմից։ Այստեղ արդեն սկսվում է փակուղին՝ դրանից բխող բոլոր բացասական հետևանքներով։ Ամեն դեպքում, կա մի հարց, որն ունի հնչելու լեգիտիմ իրավունք․ ինչպե՞ս է, որ ԵՄ-ն 2018 թվականի այսպես կոչված թավշյա, ժողովրդավարական հեղափոխությունից հետո Հայաստանին որևէ աջակցություն չառաջարկեց, և ո՞րն է այն գինը, որի դիմաց այժմ այդ առաջարկն արվում է։

Հայկ Դավթյան