Էրդողան-Բայդեն հանդիպում, ապա՝ դեպի Շուշի. Թուրք-ամերիկյան գործարքից հետո կկնքվի թուրք-ադրբեջանական համաձայնագիր

Թուրքիայի նախագահը ժամանեց Բրյուսել: Երեկ Թուրքայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանն Անկարայում մամլո ասուլիս է տվել։ «Անադոլու» գործակալության փոխանցմամբ՝ Բրյուսել մեկնելուց առաջ նա ասել է, թե հունիսի 14-ին ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովում Թուրքիան հերթական անգամ ընդգծելու է դաշինքի կարևորությունը։

Էրդողանը հայտնել է, որ ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովից հետո այցելելու է Ադրբեջան: Նրա խոսքով` իր եղբայր՝ Ալիևի հետ այցելելու են Շուշի, իսկ հունիսի 16-ին Բաքվում միասին դիտելու են Եվրոպայի ֆուտբոլի առաջնությունում Թուրքիայի հավաքականի խաղը։

Հիշեցնենք, որ Էրդողանը Ստամբուլի Ուսքյուդար թաղամասում մզկիթի բացման արարողությունից հետո պատասխանել է լրագրողների հարցերին: Էրդողանն, անդրադառնալով ՆԱՏՕ գագաթնաժողովի շրջանակում ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի հետ կայանալիք հանդիպմանը, նշել է, որ վերջինիս հետ քննարկելու է երկկողմ հարաբերությունները: Թուրքիայի նախագահը հայտնել է, որ հանդիպումներ է ունենալու նաև Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի, Անգլիայի վարչապետ Բորիս Ջոնսոնի և Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի հետ:

«Մակրոնի հետ քննարկելու ենք թուրք-ֆրանսիական հարաբերությունները: Մասնավորապես հնարավորություն ենք ունենալու քննարկել այդ հարաբերությունների դրական և բացասական կողմերը»,-նկատել է նա: Ապա հայտնել է, որ Բայդենի հետ հանդիպումից հետո մեկնելու է Ադրբեջան, նա հավելել է. «Իմ եղբայր Իլհամ Ալիևի հետ հանդիպելու ենք Շուշիում և երկու երկրների միջև մի համաձայնագիր ենք կնքելու: Դա Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև համապարփակ համաձայնագիր է լինելու»,-ասել է նա:

Իսկ այժմ Թուրքիայի նախագահը պատրաստվում է ԱՄՆ առաջնորդի հետ այսօր կայանալիք հանդիպմանը ի թիվս այլ թեմաների բարձրացնել նաև Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը: Այդ մասին Ռեջեփ Էրդողանը հայտնել է Բրյուսել մեկնելուց առաջ, որտեղ մի քանի ժամից դեմ առ դեմ հանդիպում կունենա Սպիտակ տան ղեկավարի հետ: Էրդողանը նշել է, որ օրակարգում են նաև տարաձայնությունները Անկարայի կողմից ռուսական S-400 (C-400) համակարգերի գնման շուրջ, ինչին ի պատասխան Վաշինգտոնը դուրս է թողել Անկարային F-35 կործանիչների ծրագրից:

«Մենք պետք է առաջին պլան մղենք թուրք֊ամերիկյան հարաբերությունները», - հայտարարել է Թուրքիայի նախագահը, հավելելով. - «Մենք պետք է խոսենք, թե ինչպես կարող ենք այս տարաձայնությունները թողնել անցյալում, ինչ կարող ենք անել և ինչ ենք անելու: Թուրքիան սովորական մի երկիր չէ, այլ` դաշնակից պետություն»:

Նկատենք, որ երկու առաջնորդները կհանդիպեն ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի շրջանակում: Սա կլինի նրանց առաջին դեմ առ դեմ հանդիպումը Ջո Բայդենի պաշտոնամուտից հետո:
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանին մտահոգում է ԱՄՆ-ի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու փաստը, և նա մտադիր է այսօր ԱՄՆ-ի նախագահ Ջո Բայդենի հետ հանդիպմանն անդրադառնալ այդ հարցին: Բայդենն ԱՄՆ-ի նախագահ ընտրվելուց հետո առաջին անգամ է մասնակցելու ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովին, և արդեն ասվել էր, որ գագաթնաժողովի շրջանակում նա հանդիպում է ունենալու Էրդողանի հետ:
Վերջինս Բրյուսել մեկնելուց առաջ Անկարայի օդանավակայանում լրագրողներին ասել է, որ Բայդենի հետ հանդիպմանն անդրադառնալու է նաև Օսմանյան կայսրությունում հայերի կոտորածները ԱՄՆ-ի նախագահի կողմից ցեղասպանություն ճանաչելու թեմային: «Դաշնակից երկրի նման դիրքորոշումը մի հարցի շուրջ, որը ՆԱՏՕ-ի հետ որևէ առնչություն չունի, հայերի հետ կապված հարց է, անհանգստացրել և հիասթափեցրել է մեզ: Հնարավոր չէ շարունակել՝ առանց հիշեցնելու այդ մասին», - ասել է Թուրքիայի նախագահը:

Հաղորդելով այս մասին՝ Reuters լրատվական գործակալությունը նշում է, որ Միացյալ Նահանգների նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ սերտ կապեր ունեցող Էրդողանն անցյալում ապավինում էր նրան ճգնաժամերը լուծելու համար, բայց հիմա շփոթված է ԱՄՆ-ի նոր վարչակազմի ավելի քննադատական և հեռավորություն պահելու մոտեցումից: Բայդենի երդմնակալությունից հետո նա երեք ամիս սպասել է առաջին շփման համար, և ապրիլին կայացած առաջին անհարմար զանգով Բայդենը նրան տեղեկացրել է Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու իր մտադրության մասին:
Ռեջեփ Էրդողանը լրագրողներին ասել է, որ հանդիպմանն անդրադառնալու է նաև ամերիկյան F-35 կործանիչների ծրագրից Թուրքիային դուրս մղելու հարցին:

Վաշինգտոնը հրաժարվել է Անկարային վաճառել 100 հատ F-35 կործանիչներ, երբ Թուրքիան, չանսալով ԱՄՆ-ի կոչերին, Ռուսաստանից գնեց հակաօդային պաշտպանության C-400 (S-400) հրթիռային համակարգերը: Էրդողանն ասել է, որ այսօր կայանալիք հանդիպումը պետք է օգտագործել անախորժությունները հետևում թողնելու համար, և նշել է, թե առանց նախապայմանների մոտեցում է ակնկալում: «Թուրքիա-ԱՄՆ հարաբերությունները մենք պետք է սեղանին դնենք առաջին ձեռքից: Շատ բամբասանքներ կան՝ թե՛ ներսում, թե՛ դրսում, ուստի մենք պետք է բանակցենք, թե ինչպես կարող ենք անախորժությունները թողնել հետևում, ինչ կարող ենք անել և ինչ պե՛տք է անենք: Թուրքիան սոսկ որևէ երկիր չէ՝ Թուրքիան դաշնակից երկիր է», - հայտարարել է Էրդողանը:

Նախագահ Բայդենը եվրոպական իր առաջին ուղևորության ընթացքում մինչ Բրյուսել մեկնելը Բրիտանիայում մասնակցեց «Մեծ յոթնյակի» եռօրյա գագաթնաժողովին:

Աշխարհի տնտեսապես ամենազարգացած երկրների առաջնորդների ընդունած եզրափակիչ փաստաթուղթը Ռուսաստանին կոչ է անում դադարեցնել ապակայունացնող վարքը և չարամիտ գործողությունները: Հիշեցնենք, որ ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի նախագահների հանդիպումը նախատեսված է հունիսի 16-ին Ժնևում, որից հետո համատեղ ասուլիս չի լինելու՝ Բայդենը միայնակ է ասուլիս տալու: Երեկ ԱՄՆ-ի նախագահը հայտարարել է՝ ԱՄՆ-ը վերականգնել է իր ներկայությունը միջազգային ասպարեզում:

Մետաքսյա Շալունց