ՆԱՏՕ-ն հիշեց Արցախը. 3 ամիս առաջ հանցավոր լուռ էին, երբ Թուրքիայի դրոններն ու կործանիչներն էին թափվում հայերի վրա

«Հարկավոր է գտնել Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի քաղաքական հանգուցալուծումը», - նախօրեին, դիմելով Փարիզում գործող Արտաքին հարաբերությունների գիտական դպրոցի կողմից կազմակերպված համաժողովի մասնակիցներին, հայտարարում էր ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգը։

Պատասխանելով քննարկումը վարող Իտալիայի նախկին վարչապետ Էնրիկո Լետայի՝ ղարաբաղյան հակամարտությանը վերաբերող հարցին, Ստոլտենբերգը նշում էր․ - «Միանշանակ է, որ մենք պետք է տարբեր հակամարտություններին քաղաքական լուծում գտնենք՝ Մոլդովայում, Լեռնային Ղարաբաղում, որ Դուք հիշատակեցիք։ Մեր հիմնական ուղերձն այն է, որ հարկավոր է հարգել [պետությունների] ինքնիշխանությունը։

Հյուսիսատլանտյան դաշինքն աջակցում է այն բոլոր ջանքերին, որոնք միտված են քիչ թե շատ սառեցված համարվող հակամարտությունների քաղաքական լուծմանը»։

Վրաստանի և Ուկրաինայի պարագայում ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի ձևակերպումները պակաս դիվանագիտական էին։ Ստոլտենբերգի խոսքով՝ այս երկրների՝ դաշինքին անդամակցելու հարցում պաշտոնական Մոսկվայի կարծիքը որևէ նշանակություն ունենալ չի կարող։ «Վրաստանը ցանկանում է դառնալ ՆԱՏՕ-ի անդամ, և Ռուսաստանը չի կարող արգելել դա։ Կդառնա Վրաստանը ՆԱՏՕ-ի անդամ թե ոչ՝ դա բացառապես դաշինքի անդամների և Վրաստանի որոշումից է կախված։ Ցանկացած այլ մոտեցում ոտնձգություն է ինքնիշխան, անկախ պետության ինքնիշխան իրավունքների դեմ։ Խախտելով Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը և անկախությունը՝ Ռուսաստանը անթույլատրելի քայլի է դիմել։ Նույնը վերաբերում է նաև Ուկրաինային։ Ղրիմի անօրինական բռնակցումը, Ուկրաինայի արևելքում գտնվող Դոնբասի ապակայունացումը ոտնահարում են այն հիմնարար սկզբունքները, որոնց շնորհիվ մենք խաղաղ և կայուն աշխարհ ենք ձևավորում», - հայտարարում էր ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարը։

Յենս Ստոլտենբերգի խոսքով՝ իր ղեկավարած կառույցը անում է հնարավորը նաև նոր հակամարտությունների օջախների ձևավորումը կանխելու համար։ Դրա ամենավառ օրինակն, ըստ Ստոլտենբերգի, Աթենքի և Անկարայի միջև միջնորդի դերի ստանձնումն էր։ «Որպես օրինակ բերեմ այն լարվածությունը, որ առկա էր Միջերկրական ծովի արևելյան հատվածում։ ՆԱՏՕ-ն դարձավ այն հարթակը, որտեղ Թուրքիան և Հունաստանը սկսեցին շփվել։ Մենք կարողացանք երկու դաշնակիցների միջև մի այնպիսի մեխանիզմ ստեղծել, որը կանխեց վտանգավոր միջադեպերի ծագումը՝ ճանապարհ հարթելով առկա տարաձայնությունների դիվանագիտական լուծման համար», - նշում էր ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարը։

Հետաքրքրական է, թե ինչպես է ՆԱՏՕ-ն խուսափում անդրադառնալ Ղարաբաղյան պատերազմում Թուրքիայի մասնակցության փաստից: ՆԱՏՕ-ի անդամ երկիրը, եթե այլ երկրի՝ Հայաստանի հանդեպ է ոտնձգություններ ունենում՝ դա նորմալ է, բայց երբ ՌԴ-ն օրինակ շեշտում է, որ Վրաստանի ՆԱՏՕ-ին անդամակցելն իր սահմաններին մոտեցող սպառնալիք կդիտարկի՝ դա արդեն ՆԱՏՕ-ի պաշտոնյաների դիրքորոշմամբ՝ սպառնում է Վրաստանի ինքնիշխանությանը:

Իրականում, ՆԱՏՕ-ն ուներ լծակներ կանխելու իր դաշինքի անդամ Թուրքիայի բացահայտ մասնակցությանը Արցախում պատերազմի ժամանակ: Ավելին՝ թուրք-ադրբեջանական դաշինքը գործում էր պատերազմական հանցագործություններ՝ ֆոսֆորային ու արգելված այլ ռումբեր էր գործածում, Հայաստանի գյուղերի նկատմամբ էր տեղի ունենում հարձակում, իսկ ՆԱՏՕ-ն շարունակում էր լռություն պահպանել, կամ՝ լղոզված, ոչինչ չասող ստանդարտ կոչեր հնչեցնելով:

Հիշեցնենք, որ հոկտեմբերին Բրյուսելում`պատասխանելով լրագրողների հարցերին, հայտարարել է կառույցի գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգը նշեց, որ ՆԱՏՕ-ն ակնկալում է, որ Թուրքիան կօգտագործի իր ազդեցությունը՝ ղարաբաղյան հակամարտության գոտում լարվածությունը մեղմելու համար։ «Այո, Թուրքիան շատ կարևոր գործընկեր է մեզ համար, բայց մենք ակնկալում ենք, որ Թուրքիան կօգտագործի տարածաշրջանում ունեցած իր էական ազդեցությունը՝ լարվածությունը հանդարտեցնելու համար», - ասել է գլխավոր քարտուղարը։ Նա պնդել էր՝ ՆԱՏՕ-ն կոչ է անում կողմերին անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողությունները և վերադառնալ բանակցային սեղանի շուրջ. «Ես այդ ուղերձը փոխանցեցի երեկ Հայաստանի նախագահին, այսօր էլ կրկնում եմ այստեղ»։

Իսկ Բրյուսել մեկնած Հայաստանի նախագահը հոկտեմբերի 22-ին ՆԱՏՕ-ի կենտրոնակայանում բարձրացրեց ղարաբաղյան խնդրին Թուրքիայի միջամտության հարցը, ընդգծելով՝ քանի դեռ կառույցի անդամ Անկարան ետ չի կանգնել այդ քաղաքականությունից, Հարավային Կովկասում անհնար է խաղաղություն հաստատել։ «Երբեմն տպավորություն է, ասես ղարաբաղյան հակամարտությանը նաև երրորդ կողմն է մասնակցում», - Հյուսիսատլանտյան դաշինքի գլխավոր քարտուղարի հետ հանդիպումից հետո ասել էր Արմեն Սարգսյանը։ «Բազմաթիվ փորձագետներ փաստում են երրորդ կողմի միջամտությունը, որը քաղաքական, դիվանագիտական և խոշոր ռազմական աջակցություն է ցուցաբերում Ադրբեջանին։ Երրորդ կողմը, որը ներգրավված է գործողություններում և իսլամիստ ահաբեկիչների է բերել այս տարածք։ Եվ, դժբախտաբար, այդ երրորդ կողմը ՆԱՏՕ-ի անդամ է», - շեշտել էր նա:

Պաշտոնական Երևանն այս մտահոգությունը բարձրաձայնում էր շաբաթներ շարունակ։ «Ինչո՞վ է պայմանավորված այս շատ տարօրինակ իրավիճակը, երբ ՆԱՏՕ-ի լիիրավ անդամ Թուրքիան ներքաշվում է մի պատերազմի մեջ, որը ոչ մի կապ չունի ՆԱՏՕ-ի հետ: Ինչպե՞ս է պատահում, որ ՆԱՏՕ-ի անդամը գործում է այդքան ազատ, իսկ ՆԱՏՕ-ն ոչինչ չի ձեռնարկում: Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ ՆԱՏՕ-ն նրա առաջ կանաչ լույս է վառել», - Բրյուսել մեկնելուց առաջ ասել էր նախագահ Սարգսյանը Politico-ին տված հարցազրույցում:

Դեռ այն ժամանակ դաշինքի գլխավոր քարտուղարն իր խոսքում այդ կարևոր հարցին որևէ կերպ չանդրադարձավ։ Ստոլտենբերգը միայն կրկնեց, թե ՆԱՏՕ-ն ղարաբաղյան հակամարտությամբ չի զբաղվում, բայց շահագրգռված է խաղաղությամբ ու անվտանգությամբ և հորդորում է կողմերին հրադադար հաստատել։ «ՆԱՏՕ-ն խորապես մտահոգված է հրադադարի շարունակական խախտումներով, որոնք հանգեցնում են նոր զոհերի ու ողբերգական կորուստների։ Քաղաքացիական բնակչության ցանկացած թիրախավորում անընդունելի է և պետք է դադարեցվի։ Ամեն ինչ պետք է արվի խնդրի կայուն, քաղաքական կարգավորմանը հասնելու համար», - հոկտեմբերին հայտարարեց Ստոլտենբերգը:

Հոկտեմբերյան այցից առաջ Հայաստանի նախագահը պնդել էր, թե գնում է Բրյուսել՝ ՆԱՏՕ-ից բացատրություններ ստանալու, թե ինչու են «հսկայական քանակությամբ թուրքական զենքեր, դրոններ ու F-16 կործանիչներ ներառված հայ խաղաղ բնակչությանը ռմբակոծելու գործընթացում»: Սարգսյանի հետ հանդիպմանը Ստոլտենբերգը բնականաբար նաև այդ մասին չխոսեց, Արմեն Սարգսյանը ևս հրապարակային չասաց՝ ինչ պարզաբանումներ է դաշինքի ղեկավարը տվել հայկական կողմի այս մտահոգությունների կապակցությամբ։

Հետևաբար, ինչու՞ է ՆԱՏՕ-ն հիմա հանկարծ «քաղաքական լուծում» ակնկալում Ղարաբաղյան հարցում, երբ իրենց հանցավոր լռությամբ նպաստել են ղարաբաղյան խնդրի ռազմական լուծմանը, ինչպես հայտարարում է ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի «եղբայրական Ադրբեջանի» ղեկավարությունը:

Մետաքսյա Շալունց