Երբ լավագույն առաջընթացը վերադարձն է ստատուս քվոյին

ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի՝ Արցախի տարածքների վերաբերյալ վերջին հայտարարությունն ըստ էության նորություն չէր։ Դա այսպես կոչված Լավրովի պլանն էր, որը վաղուց կար, բանակցային գործընթացի ժամանակ քննարկվել էր, սակայն Հայաստանի կողմից չէր ընդունվել։ Այլ հարց, որ նախկինում Պուտինը հրապարակավ այսքան բաց չէր խոսել Լովրովի պլանի մասին, որն ենթադրում է ազատագրված տարաքծների վերադարձ՝ 5+2 ձևաչափով։ Ընդ որում՝ չի հստակեցվում անգամ Արցախի կարգավիճակը, ընդամենը խոսք է գնում Հայաստանի հետ Արցախի կապն ապահավելու մասին։ Նկատենք, որ Լավրովի պլանի այսպես կոչված հայամետ տարբերկը կարող էր դառնալ Կազանի փաստաթուղթը, որն էական առաջընաց էր՝ համեմատած Լավրովի պլանի հետ։ Կազանի ծրագրով, որն, ի դեպ, մերժվեց Ադրբեջանի կողմից, Արցախի խնդիրը ստանում էր փաթեթային լուծում՝ մենք պետք է վերադարձնեինք ազատագրված 7 շրջանից 5-ը /բացառությամբ Բերձորի և Քարվաճառի/, փոխարենը Ադրբեջանը պետք է ճանաչեր Արցախի անկախությունը։ Բայց այդ փաստաթուղթը Ալիևը չստորագրեց, սակայն դրանից հետո բանակցությունները շարունակվում էին՝ ստսատուս քվոյի պահպանման պայմաններում։
Նախօրեին Պուտինը անդրադառնալով Արցախում ընթացող պատերազմին՝ նշել է, որ կողմերից յուրքանչյուրն ունի իր ճշմարտությունը և իրենց մոտեցումն այն է, որ 7 շրջանները պետք է փոխանցվեն Ադրբեջանին, բայց նաև Արցախի հայ բնակչությունը պետք է հստակ անվտանգության երաշխիքներ ունենա։ Նա նորից հիշատակել է 90-ականներին կատարված Սումգայիթի դեպքերը և շեշտել, որ էթնիկ զտումն է եղել հակամարտության պատճառը, որում մեղավոր է նաև նախկին ԽՍՀՄ ղեկավարությունը, որը չի ապահավել Արցախի բնակչության անվտանգությունը։ Պուտինը նշել է, որ Արցախի հարցը չի կարող պարզ լուծում ունենալ, քանի որ կոնֆլիկտը շատ խճճված է և որ ամենակարևորն է՝ լուծումը պետք է երկու կողմին էլ բավարարի։ Փաստացի՝ ՌԴ նախագահի խոսքում լուրջ հակասություն կա՝ մի կողմից նա խոսում է 7 շրջանի վերադարձի մասին, մյուս կողմից Արցախի բնակչության անվտանգության մասին՝ ընդ որում անգամ չհստակեցնելով Արցախի հնարավոր կարգավիճակը։ Անցած 30 տարիներին և հատկապես այս պահին ընթացող պատերազմը ի չիք են դարձնում Արցախի բնակչության կարևորագույն պայմանը, առանց որի կոնֆլիկտը չի կարող հանգուցալուծվել։ Երբ Արցախում ամեն օր ռումբեր են պայթում և մարդիկ են զոհվում, անվտանգության մասին խոսք լինել չի կարող։ Որևէ մեկը չի կարող հավատալ, որ ապահովված է Արցախի բնակչության անվտանգությունը հատկապես հիմա, երբ ռազմական գործողություններին միջամտում է նաև Թուրքիան, որի աջակցությամբ մարտի դաշտ են նետվել ահաբեկչական խմբավորումներ և թուրքական բանակի հատուկջոկատայիններ։ Հետևաբար, այս պահին ամենաիրական լուծումը վերադարձն է ստատուս քվոյին՝ ԵԱՀԿ Միսնկի խմբի համանախագահների միջնորդությամբ բանակցությունները շարունակելու պայմանով։ Պատերազմն սկսելուց հետո Հայաստանի արտաքին քաղաքականության գերակա թեզ հռչակվեց Արցախի ճանաչումը, որն այս պահին որպես օպրետաիվ լուծում իրատեսական չէ։ Ռազմական գործողությունների արագ դադարեցմանը Արցախի ճանաչման թեզը չի նպաստում հենց թեկուզ այն պատճառով, որ համանախագահ երկրները այս տարեբարկի շուրջ քննարկումներ չեն ունեցել և չեն արտահայտվում դրա օգտին։ Որևէ պետություն առայժմ չի ճանաչել Արցախի անկախությունը։
Փոխարենը մենք հիմա ունենք մի վիճակ, երբ Թուրքիան փորձում է դառնալ միջնորդական առաքելության անդամ և անգամ ՌԴ նախագահ Պուտինն իր խոսքում չբացառեց, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մյուս անդամնեերը՝ ներառյալ Թուրքիան կարող են իրենց մասնակցությունը բերել բանակցային գործընթացին։ Այս բոլոր փաստարկները ի վնաս մեզ են և խոսում են այն մասին, որ դիվանագիտական ասպարեզում մենք լրջագույն բացթողումներ ունենք։ Բանը հասել է այնտեղ, որ Էրդողանն ու Պուտինը միասին են քննարկում Արցախի հարցը։ Ալիևի պատրաստակամությունը՝ Փաշինյանի հետ առանց նախապայմանի հանդիպել Մոսկվայում, հաջորդեց Էրդողան-Պուտին հեռախոսային զրույցին, որին Փաշինյան-Պուտին հեռախոսային զրույց չի հաջորդել։

Որևէ լուծում, քանի դեռ պատերազմ է ընթանում, հնարավոր չէ քննարկել, ավելին՝ Արցախն այսօր պայքարում է նաև ահբեկիչների ու գերհզոր Թուրքիայի դեմ։ Հենց այս երկու շեշտերը պետք է դառնան բանակցային գործընթացի նոր շեշտերը, բայց այս պահին ակնկալվող ռացիոնալ լավագույն արդյունքը, միևնույնն է, վերադարձն է ստատուս քվոյին։

Հայկ Դավթյան