Կրեմլն ու թուրք-ադրբեջանական նենգ ծրագրերը Հայաստանի շուրջ

Ալիևի բողոքները Հայաստանից չեն ավարտվում...

Պարզվում է, Հայաստանի, Կիպրոսի և Հունաստանի միջև եռակողմ ռազմական համագործակցության ձևաչափը խիստ մտահոգել է Ադրբեջանին: Սեպտեմբերի 2-ին ընդունելով Ադրբեջանում Հունաստանի նորանշանակ դեսպան Նիկոլաոս Պիպերիգկոսին՝ Իլհամ Ալիևն ասել է. «Հայաստանն իրեն ագրեսիվ է պահում: Բնականաբար ցանկացած երկրի հետ Հայաստանի ռազմական համագործակցությունը մտահոգություն է առաջացնում: Դուք ծանոթ եք Հայաստանին ռուսական զենքի մատակարարումների հարցում մեր վերաբերմունքին: Հուլիսի 16-ին սահմանին ակտիվ բախումները դադարեցին, իսկ հուլիսի 17-ից սկսած մինչև երեկ Ռուսաստանից Հայաստան մերձկասպյան պետությունների օդային տարածքով բազմաթիվ բեռնափոխադրումներ են իրականացվել: Ես սա ասում եմ ոչ միայն Ձեզ: Մենք այս հարցը բարձրացրել ենք նաև մեր ռուս գործընկերների մոտ: Հայաստանի հետ համագործակցությունը մտահոգիչ է»:
Ալիևն, ինչպես երևում է, որոշել է, ընդդեմ Հայաստանի բողոքների տակ թաքցնել նոր հարձակումներ մի քանի ճակատով՝ դիվանագիտական, ինչու չէ նաև սահմանային պարբերական սադրանքներով:

Որ իրավիճակը կարող է դուրս գալ վերահսկողությունից և սահմանային նոր լարմանը կարող է խառնվել նաև Թուրքիան, վերջին ժամանակներին բազմաթիվ ազդակներ արդեն իսկ ստանում ենք:

Երեկ էլ ռուսաստանյան մամուլն էր պնդել՝ Թուրքիան Ադրբեջան է ուղարկել սիրիացի զինյալների՝ համալրելու հայ-ադրբեջանական սահմանին փաստացի գոյություն ունեցող թուրքական ռազմակայանը:

Ռուսաստանյան անկախ պարբերականներից մեկը՝ «Նեզավիսիմայա գազետա»-ն, վկայակոչելով իր աղբյուրները, հայտնում էր, որ Անկարան Ադրբեջան է ուղարկել 500 սիրիացի զինյալների՝ հիմնականում էթնիկ թուրքոմաններ «Սուլթան Մուրադ», «Սիրիական ազատ բանակ» և «Համզաթ» զինված խմբավորումներից։ Պարբերականի աղբյուրները պնդում են, որ տեղեկատվությունը ստուգվում է, և առավել հավանական է, որ այն համապատասխանում է իրականությանը:

Թերթը հիշեցրել էր հայ-ադրբեջանական սահմանին հուլիսյան բախումներին հաջորդած Բաքվի ցույցը, որի մասնակիցները Թուրքիային կոչ էին անում «փրկել Ադրբեջանը հայերից և ռուսներից»։ Թուրքիայի դրոշը ծածանելով՝ ցուցարարներն Իլհամ Ալիևից պահանջում էին «թուրքական ռազմակայան տեղակայել երկրում և վրեժ լուծել հայերից»։ Թուրքական հեռուստաընկերությունները ցույցերի այդ կադրերն ակտիվորեն շրջանառում էին, պաշտոնական Մոսկվան, սակայն, որևէ կերպ չէր արձագանքել դրան։

«Նեզավիսիմայա գազետա»-ն մեջբերել էր ռուսաստանցի արևելագետ Իգոր Դմիտրիևի խոսքերը. - «Ակտիվ խոսակցություններ են շրջանառվում, որ Թուրքիան փաստացի ռազմակայան է ստեղծել Ադրբեջանում, և վերջին զորավարժություններից հետո Անկարան Ադրբեջանում է թողել իր զորքի մի մասը, ինչպես նաև F-16 օդանավերն ու դրանց անձնակազմերը»։

Թուրք քաղաքագետ Էնգին Օզերը, ում ակտիվորեն վկայակոչում են ադրբեջանական լրատվամիջոցները, հաստատում է. - «Թուրքական զինվորականները մինչ այդ էլ ներկայություն ունեին Նախիջևանում, ինչո՞ւ նրանց չտալ պաշտոնական կարգավիճակ, չէ՞ որ դրա համար իրավական խոչընդոտներ չկան»։

Ընդամենը մի քանի տարի առաջ, ինչպես նշում է «Դեյլի Սաբահ» թուրքական պարբերականը, Թուրքիան իր սահմաններից դուրս ռազմակայան չուներ՝ բացառությամբ փոքր ռազմական ներկայության Կիպրոսի մի հատվածում։ Այսօր, սակայն, Թուրքիան արդեն ռազմակայաններ ունի Սոմալիում, Կատարում, Իրաքում և Սիրիայում:
Ադրբեջանում Թուրքիան ռազմական ներկայություն չունի, հակադարձում է պաշտոնական Բաքուն՝ կտրականապես հերքելով նաև երկրում սիրիացի գրոհայինների ներկայության մասին «Նեզավիսիմայա գազետա»-ի պնդումները։

Երեկ հատուկ հայտարարությամբ է հանդես եկել Ադրբեջանի ռազմական գերատեսչությունը: «Պաշտոնապես հայտարարում ենք՝ երկրի տարածքում չկան օտարերկրյա պետությունների ռազմակայաններ կամ այլ ապօրինի զինված խմբավորումներ», - ասվում է Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության տարածած հայտարարությունում:

Նկատենք, որ Թուրքիայի նախաձեռնությամբ սիրիացի զինյալներին Ադրբեջան ուղարկելու մասին խոսակցություններ սկսեցին ակտիվորեն շրջանառվել հուլիսին հայ-ադրբեջանական սահմանին տեղի ունեցած ռազմական բախումների ֆոնին։ Մի քանի շաբաթ անց Ադրբեջանում տեղի ունեցան թուրք-ադրբեջանական լայնամասշտաբ զորախաղեր:

Դրանց մեկնարկին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հեռախոսազրույց էր ունեցել թուրք գործընկերոջ` Ռեջեփ Էրդողանի հետ ու, ըստ պաշտոնական հաղորդագրության, ընդգծել «լարվածության սրացմանը նպաստող որևէ գործողություն թույլ չտալու կարևորությունը»:

Իլհամ Ալիևն, իր հերթին, պնդել էր, թե այդ մտահոգությունները զուր են: «Այս վարժանքներն անհանգստություն են առաջացնում որոշ երկրներում, սակայն դրանց համար հիմքեր չկան: Սա թուրք-ադրբեջանական միասնության հերթական դրսևորումն է», - հայտարարել էր Ադրբեջանի առաջնորդը՝ ընդգծելով, որ առաջիկայում Թուրքիան կարող է դառնալ իր երկրի թիվ մեկ գործընկերը ռազմատեխնիկական համագործակցության ոլորտում:

Ստացվում է, որ պաշտոնական Բաքուն հերքում է օտարերկրյա ռազմաբազայի ներկայությունը, միևնույն ժամանակ, սակայն, չի կարելի բացառել, որ թուրքական ներկայության առիթով Ադրբեջանի պաշտպան մարմիններն ուղղակի ստում են:

Իսկ ինչ վերաբերում է Ադրբեջանում գտնվող 500 սիրիացի գրոհայինների մասին, նման տեղեկությունների վերաբերյալ պաշտոնական հայտարարություններ, եթե անգամ հերքվում են, դրանց իսկապես պետք է լուրջ չվերաբերվել:

Ի վերջո, Ադրբեջանը 90-ականների ղարաբաղյան պատերազմում ևս դիմում էր այլոց «օգնությանը», այդ մասին հայտնի էր բոլորին: Այնպես որ, նման «շռայլությունից» Ադրբեջանն, իսկապես, կարող է օգտվել նաև հիմա՝ շարունակելով հերքել տեղեկությունները:

Ինչևէ, ռուսական մամուլում նման հոդվածի հայտնվելը, վկայում է այն մասին, որ Ռուսաստանի իշխանություններն, իսկապես անհանգստացած են: Հարավային Կովկասում իր ռազմական ներկայությունն է ցուցադրող ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի քայլերը չեն կարող չանհանգստացնել Պուտինին:

Ադրբեջանում նոր ռազմաբազայի տեղակայման ու սիրիացի թուրքամետ գրոհայինների հայտնվելը Ադրբեջանում, թեկուզ, չհաստատված տեղեկությունների մակարդակով՝ արդեն իսկ մարտահրավել է նախևառաջ Ռուսաստանի համար:

Մետաքսյա Շալունց