Անխուսափելի դեֆոլտ

Hayeli.am-ը օրեր առաջ գրել էր, որ մայիս ամսվա հարկային հավաքգրումները 40 տոկոսով թերակատարվել են: Մեր այս տեղեկատվությունը պաշտոնապես հաստատել է ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյանը: Նախարարը նախորդ տարվա պետական բյուջեի կատարողականի ԱԺ նիստի ժամանակ հայտարարել է, որ 2020 թ. մայիսին պետական բյուջեի հարկային մուտքերն ակնկալվող 120 մլրդ դրամի փոխարեն կազմել են 83 մլրդ դրամ, ակսինքն` 37 մլրդ-ով պակաս: «Հավասար պայմանների դեպքում տնտեսության դինամիկ զարգացման համար ակնկալվում էր, որ 2020 թվականի արդյունքներով պետական բյուջեի եկամուտների մասում հնարավոր կլինի գերազանցել 1,6 տրլն ցուցանիշը: Սակայն հիմա ունենք այն, ինչ ունենք»,- նշել է նախարարը և հավելել, որ հիմա բոլոր ջանքերը գործադրվում են՝ եղած բացասական գործընթացներին ակտիվորեն հակազդելու համար: 37 մլրդ դրամի թերակատարումը կամ թերհավաքագրումը շաը լուրջ ռիսկ է և եթե նույն միտումը շարունակվի նաև հունիս-հուլիս ամիսներին, ապա պետությունը կարող է կանգնել աշխատավարձ ու թոշակ վճարելու ռիսկի առաջ:
Ատոմ Ջանջուղազյանն նաև ասել էր, որ շրջանառվում է նախագիծ, որի շրջանակներում Երևանի առաջին և երկրորդ գոտիներում հիպոթեքային վարկերի եկամատահարկի վերադարձը կարող է դադարեցվել` տնտեսական անկման ռիկսի չեզոքացման նպատակով։ Առաջին ու երկրորդ գոտիները ներարառում են Երևանի Կենտրոն ու Արաբկիր վարչական շրջանները, որտեղ բնակարանների ամենաբարձր գներն են արձանագրվում։ Եկամտային հարկի վերադարձի մասին օրենքը գործում է 2015 թվականից: Այն հնրավորություն է տալիս նորակառույց տների և բնակարանների ձեռքբերման համար տրամադրված հիփոթեքային վարկի տոկոսագումարը հատուցել աշխատողի վճարած եկամտահարկի հաշվին : Բնակաբար պետական բյուջեն համապատասխան չափով զրկվում է եկամտային հարկի մուտքերիվ: Եկամտային հարկի հատուցման համար 2018 թվականի հունվարի 1-ից գործում են Հարկային օրենսգրքի 160-րդ հոդվածով նախատեսված սահմանափակումներ, ըստ որոնց՝ եկամտային հարկը չի կարող վերադարձվել, եթե բնակարան կամ անհատական բնակելի տուն ձեռք բերելու գործարքի պայմանագրային արժեքը գերազանցում է 55 միլիոն դրամը: Վերադարձվող եկամտային հարկի ընդհանուր գումարը յուրաքանչյուր եռամսյակի համար չի կարող գերազանցել 1.5 միլիոն դրամը: Իսկ եկամտային հարկի վերադարձման հնարավորությունից 2018 թվականի հունվարի 1-ից հետո վարկառու և համավարկառու ֆիզիկական անձինք կարող են օգտվել միայն մեկ հիպոթեքային վարկի պայմանագրի մասով:
Վիճակագրական տվյալների համաձայն՝ տարեցտարի եկամտահարկի վերադարձին ուղղվող գումարներն աճում են: Եթե 2015 թվականի ընթացքում վարկառուներին կամ համավարկառուներին վերադարձվել է 273.9 մլն դրամ, 2016-ին՝ 1 մլրդ 349.8 մլն դրամ, 2017-ին՝ 2 մլրդ 416.0 մլն դրամ, ապա 2018 թվականին այն կազմել է 4 մլրդ 683.7 մլն դրամ գումար: 2019 թվականի ցուցանիշը հասել է մոտ 8 մլրդ դրամի։ Թե 8 մլրդ-ից որքանն է Երևանի առաջին և երկրորդ գոտու հիփոթեային վարկերի մասնաբաժինը, դժվար է ասել: Բայց նշված 8 մլրդ-ը նախարարը մեծ բեռ է համարում բյուջեի վրա:
Ատոմ Ջանջուղազյանն ասել էր, որ ծրագրի ներդրումը ժամանակին շինարարությունը խթանելու նպատակ էր հետապնդում, քանի որ 2008-ի ճգնաժամի հետևանքով հաջորդող տարիներին շինարարության ոլորտում խնդիրներ կային:
Հիմա փաստորեն վիճակն այնքան կրիտիկական է, որ այլևս շինարարությունն առջանահերթ չէ:
Թե ուրիշ քայլերի կգնա կառավարությունը` բյուջեի մուտքերը ավելորդ ծախսերից ազատելու համար հայտնի չէ: Բայց վստահաբար կարելի է ասել, որ թերհավաքագրման պայմաններում դեֆոլտը` բյուջեով նախատեսված ծախսերի կրճատումը, անխուսափելի է: Կառավարությունը վաղ թե ուշ ստիպված կլինի հայտարարել այդ մասին:

Հայկ Դավթյան