Հեքիաթ Լեւոն Ջավախյանի մասին
Լեւոն Ջավախյանին կյանքում մեռած տեսած չկամ, չնայած ինքն իրեն տեսել է... երազում: Էդ երազից շատ էի ազդվել, ոնց որ ես տեսած լինեի: Հենց նա զարթնեց ու երազն անավարտ թողեց, ես ինձնից անկախ ցանկացա իր քունը ծերը ծերին հասցնելով, առանց խռմփոցների ու տրտնջոցների լիամետրաժ տեսնել, որ հետո իրեն պատմեի, ասեի. «Լեւոն, գիտես, թաղումդ չի ավարտվել, դու էլ չես զարթնել, մնացել ես մուշ-մուշ քնած, «Գրական թերթ»-ում տպված մահախոսականն էլ շատ գրողների սրտով էր»: Հիմա մենակ մի բան սրտովս չի, որ քո սրտովն էր. կտակ էիր գրել, Վերնիսաժում սեղանիկիդ վրա մնացած արծաթեղենի վաճառքից ստացած հասույթը կտակել էիր Գրողների միության այն անդամներին, ովքեր գոնե մեկուկես անգամ խեղդվելիս են եղել Շնողնա գետակում, բայց չեն խեղդվել՝ հանուն հայ գրականության մթագնող լուսաբացի: Հա, մեկ էլ խնդրել էիր, որ Վերնիսաժում կառուցվելիք քո տուն-թանգարան մտնելիս մարդիկ կոշիկները հանեն ու թեւատակերին դրած առաջ գնան՝ մանրամասն տնտղելով ձեռագրերդ, պատերից կախված նախատիպերիդ նկարների առաջ էլ ծունկի գան... Ես հիմա եմ միայն պատկերացնում, թե ինչպես ու ինչ տրտնջոցներով կողբան Վերնիսաժի փերեզակները, որ չիմացան, թե Լեւոնն էս աշխարհից որ աշխարհ գնաց կամ ինչու գնաց, երբ առուտուրը եռում էր, ու դոլարի, եվրոյի նվագի տակ պար էին բռնում արծաթե խաչերը, թեւնոցներն ու տարբեր չափերի մատնիքներն ու ապարանջանները: Մոլոր ու ինքնամոռաց էի իմ երազում: Ես ասեմ երազ, դուք՝ Վերնիսաժի հովեկներդ, պատկերացրեք մի լիամետրաժ ֆիլմ՝ անռեժիսոր, անօպերատոր, անօպերլիազոր, հրեն հա, երկնքից կախված՝ երկիր իջած մի փունջ իրականություն: Պատմելս ո՞րն է, տեսնել էր պետք, ես մենակ ինքնամոռաց ու ինքս ինձ չտիրապետելով տեսա: Ինքը չէր կարող տեսնել, ինքը եթե տեսներ... մինչեւ վերջ կտեսներ, շուտ չէր զարթնի, վայ թե վախից զարթնեց: Եթե զարթնած չլիներ, մեկ է՝ իմ տեսածը չէր տեսնի, քանի որ Վահագնի, Մարկոսի, Արմենի արտասովոր հայացքներից ես կուչ եկա, զգացի, որ նրանք դիտմամբ էին հեռու կանգնել, կարծես մուշտարու աչքով էին նայում ծերը չերեւացող հուղարկավորության թափորին: Մի վերջին խոսքն ի՞նչ էր, որ չէին ուզում ասել իրենց բազմամյա սեղանակցին: Հո գրող չէին, որ խանդով անխնդագին բերանները սկոչեին: Չէ՞ որ Լեւոնի առուտուրը նաեւ իրենց առուտուրն էր: Բան չեմ հասկանում, իրենց լռելով ուզում էին Լեւոնի առասպելը քոռ ու փո՞ւչ անել, թե՞ Բաղրամյան 26-ի հանդիպակաց մայթից էին հրահանգ ստացել: Լեւոնը սուտը ո՞ւմ է թողել, երբ ճշմարտություններ էր գրի առել: Ո՞ւմ համար էր գրի առել իբրեւ նախկին հեղափոխական: Հիմա ի՞նչ, ձե՞ռ եք առնում, որ հեռվանց եք հետեւում քիրվայության հանցակազմի բացակայության պատճառով հանիրավի պարսավվողին: Թե՞ շունչներդ պահած սպասում եք, որ հանկարծ էն աշխարհից էլ չգրի համայն աշխարհին խաղաղություն մաղթողն ու ձեր վերնիսաժյան մետրաչափ տարածքն արծաթեղենով սրբագործող գրողը: Ինչ էլ ասեմ՝ լսողը ես եմ: Էհ, Լեւոն, քո տեղը թե թափուր թողնես, Վերնիսաժը կամայանա, կոչնչանա: Քո հետքը դու արծաթե սրաշեղբ սրով ես բացել, քո գրի ղադրը մենակ դու գիտեիր ու լուսահոգի մայրդ, որ ասում էր. «Իմ Լյովիկի գիրն ուրիշ գրեն է, իմ Լյովիկի ջուրը Շնողնա գետակեն է. նրան վատ կամեցողները մեջը կխեղդվեն»: Էս ոչուփուչ աշխարհում մահկանացուները տեսնես բոլո՞րն են գրող ծնվում, թե՞ ծնվելուց հետո են որոշում գրող դառնալ կամ միանգամից ԳՄ անդամ: Էս հաստատ Աստծո որոշելիքը չէ, ոչ էլ Հանրապետականի. սա արդեն քանի տարի է՝ որոշում է եւ ինչքան որոշեց, ազգը պարապուրդի մատնեց՝ բեռնաթափելով ուրիշների կամ ուրիշ շների համար արյուն թափելով: Ո՞ւմ եմ ասում, ասողին գաղտնալսող է պետք: Լեւոնը կլսեր եւ կասեր. «Այ քեզ փորձանք, էս ինչե՜ր ես շլինքիցդ կախ արած ղունղունում. առուտուրը որ սկզբունք չունենա, ազգն էլ չի ունենա: Հիմա ազգային առուտուրի էս օրերին պատգամավոր, պատգամավորացու առնել-ծախելու, հրաժարեցնելու, վիժեցնելու ամպակուտակ օրերին ո՞վ կհավատա, որ ինձ՝ վենձ գրողին տրված երկրային կյանքս ես մինչեւ վերջ վայելեի»: Այս մասին չարժի երկար խոսել, հավանաբար, Լեւոնն էլ չէր խոսի, կլռեր, կլռեր ու հանկարծ ձեռը թափ տալով Հոբոսից կամ Կնյազ Միշիկից մի բան կպատմեր, ոնց որ հիմա ես եմ իրենից պատմում կամ չեմ պատմում՝ լսում եմ նրա ձայնը, միշտ խանդավառ ձայնը, ձեռքը սրտին դրած, գրքերը զարդեղեն սեղանիկի վրա ինքնագոհ շարած... Արթուր ԱՆԴՐԱՆԻԿՅԱՆ
Հետևեք մեզ Viber-ում
