Չորս երկրների մեծ «բազարն» ու խաղը

Երեկ հեռախոսազրույց է տեղի ունեցել Ադրբեջանի և Բելառուսի նախագահներ Իլհամ Ալիևի և Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի միջև` Ալիևի նախաձեռնությամբ։ Ալիևը շնորհակալության է հայտնել Լուկաշենկոյին բլոգեր Ալեքսանդր Լապշինին արտահանձնելու համար, որը Ադրբեջանի ղեկավարի որակմամբ՝ «արդար դիրքորոշում էր» և «վճռական քայլ», «օրենքի գերակայության և միջազգային կոնվենցիաների հարգում», «ադրբեջանա-բելառուսական ընկերության» և «ռազմավարական գործընկերության վրա հիմնված հարաբերությունների դրսևորում»։ Կողմերը, ըստ հաղորդագրության, հիշել են անցյալ տարի Լուկաշենկոյի այցը Ադրբեջան և նշել այցի ընթացքում «կայացրած պայմանավորվածությունների հաջող կատարումը»։ Իսկ Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Էլմար Մամեդյարովը ՌԴ դեսպանի հետ քննարկել է Մինսկից Բաքվի պահանջով արտահանձնված Լապշինի գործը: «Մենք այս հարցով նոտա ենք ստացել Ռուսաստանի և Իսրայելի դեսպանատներից: Տառացիորեն վաղը-մյուս օրը ՌԴ հյուպատոսը, Վիեննայի կոնվենցիային համապատասխան, կհանդիպի Լապշինի հետ: Դեսպանատունը նրա հետ հաղորդակցվելու հնարավորություն կստանա: Մենք այսօր կլուծենք տեխնիկական մանրամասները: Ես արդեն հանդիպել է Ռուսաստանի դեսպանի հետ, տվյալ հարցը քննարկվում է, այստեղ ես խոչընդոտներ չեմ տեսնում», ասել է Մամեդյարովը։ Ռուսական կողմն իր խորը հիասթափությունն է հայտնել բլոգեր, ՌԴ-ի և Իսրայելի քաղաքացիություն ունեցող Ալեքսանդր Լապշինին Ադրբեջան արտահանձնելու՝ Բելառուսի երեկվա որոշման առնչությամբ: Ըստ ՌԴ ԱԳՆ տարածած հաղորդագրության, այդ որոշումը հակասում է ռուս-բելառուսական դաշնակցային հարաբերությունների ոգուն. «Մենք մտադիր ենք և պետք է հնարավոր բոլոր քայլերը ձեռնարկենք մեր քաղաքացու օրինական շահերն ու իրավունքները պաշտպանելու, նրան շուտափույթ իր ընտանիք վերադարձնելու ուղղությամբ»։ Իսրայելի ԱԳՆ-ն իր հերթին հայտարարել է, որ ուշադիր հետևում է Լապշինի գործով զարգացումներին և դիվանագիտական և հյուպատոսական աղբյուրներով կապի մեջ է բոլոր ներգրավված կողմերի հետ։ Իսրայելի Քնեսեթի պատգամավոր Քսենիա Սվետլովան ասել է, որ իսրայելական և ռուսաստանյան դիվանագետները աշխատում են Լապշինի հետ կապ հաստատելու ուղղությամբ: Ռուսաստանցի քաղաքագետ Դենիս Դվորնիկովը չի կարծում, թե Լապշինի արտահանձնման դեպքը կարող է նախադեպ դառնալ: Ավելին՝ «Ազատության» հետ զրույցում նա հայտնել է, որ փետրվարի 20-ին՝ սահմանադրական հանրաքվեի օրը, որպես դիտորդ այցելելու է Լեռնային Ղարաբաղ և առաջարկելու է մյուս դիտորդներին Ղարաբաղից հետո միասին մեկնել Մինսկ և ղարաբաղյան պար պարել նախագահական պալատի առջև: Դվորնիկովի խոսքով, սա առաջին դեպքը չէ, երբ Ադրբեջանի պատճառով ՌԴ-ն կորցնում է իր դեմքը: «Հունիսի 9-ից ադրբեջանական բանտում է Ռուսաստան քաղաքացի Մարադ Ուելդանով-Գալուստյանը։ Ինչպես Բաքվում ծնված ՌԴ-ի քաղաքացի Մարատի հարազատներն են պնդում, նրան ձերբակալել են և արդեն երկար ժամանակ բանտում են պահում միայն այն պատճառով, որ նա ունի հայկական ծագում և ՌԴ իշխանությունները ՌԴ քաղաքացու շահերը պատշաճ կերպով չեն պաշտպանում»: Բացի այդ, Դվորնիկովը կարծում է, որ Ադրբեջանն ունի որոշակի պայմանավորվածություն Իսրայելի հետ: «Սա հասկանալի է, որ ինչ-որ քաղաքական շոու է և Լապշինին ի վերջո ազատ կարձակեն», - նշեց նա։ Ինչ վերաբերում է պաշտոնական Երևանի դիրքորոշմանը, ռուսաստանցի քաղաքագետի համոզմամբ՝ Երևանն իր հարցերը պետք է ուղղի նախ և առաջ Մոսկվային, չէ՞ որ ՌԴ-ն էր ուզում, որ Հայաստանը դառնա ԵԱՏՄ անդամ։ Պարզ լեզվով ասած, Երևանը պետք է Մոսկվային ասի՝ բարեկամներ, դուք եք մեզ մի սեղանի շուրջ նստեցրել ձեր ընկերների հետ, գուցե պետք էր նախ և առաջ նրանց հետ հարցերը պարզել, հետո մեզ այստեղ բերել: Երեկ Հայաստանում շատ կոշտ արձագանքեցին Լապշինի արտահանձնմանը: ԱԺ-ում ներկայացված բոլոր քաղաքական ուժերը դատապարտեցին Բելառուսի կողմից Լապշինի արտահանձնումը Ադրբեջան՝ սուր քննադատության ենթարկելով Բելառուսը ավելի քան քսաներկու տարի անընդմեջ ղեկավարող Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին՝ նրան համեմատելով բռնապետ Ստալինի հետ: Անգամ ԱԺ փոխնախագահ Էդուարդ Շարմազանովը, ով հայ-բելառուսական միջխորհրդարանական համագործակցության հանձնաժողովի համանախագահն է, տեղի ունեցածը կոչեց «կեղտոտ գործարք երկու ոչ ժողովրդավարական ռեժիմների միջև», նա նշեց, որ տեղի ունեցածը բացասաբար կազդի հայ-բելառուսական հարաբերությունների վրա: Նախկին վարչապետ Հրանտ Բագրատյանը առաջարկեց դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից․ «Մեխանիզմներ կան․ դիմեք, թող Բելառուսին հեռացնեն ՀԱՊԿ-ից: Դուրս եկեք ՀԱՊԿ-ից, ԵՏՄ-ից գնացեք, Սարգսյան Տիգրանին հետ կանչեք»: Լապշինի արտահանձնմանն արձագանքեցին նաև Ստեփանակերտից: ԼՂ նախագահի մամուլի խոսնակ Դավիթ Բաբայանը ստախոս անվանեց Լուկաշենկոյին. «Խայտառակ գործարք է տեղի ունեցել՝ Բելառուսի նախագահի անձնական միջամտությամբ: Գիտեք, որ Ինտերպոլը նշում է, որ իրենք ընդհանրապես նման հայտ չեն ներկայացրել, որ Լապշինին ձերբակալեն: Այսինքն՝ Լուկաշենկոն պարզապես ստում է ամբողջ աշխարհով մեկ»: Տեղի ունեցածն, իհարկե, կարելի է համեմատել Հունգարիայի կողմից Ռամիլ Սաֆարովին Ադրբեջանին արտահանձնելու հետ: Անշուշտ, կարելի է պահանջել Հայաստանի ԱԳՆ-ից` հետ կանչել Բելառուսում Հայաստանի դեսպանին: Բելառուսի քայլն անշուշտ «ոչ բարեկամական» է ոչ միայն Հայաստանի, այլև Ռուսաստանի և Իսրայելի նկատմամբ: Բայց ուշագրավ է, որ Բելառուսի նկատմամբ իշխանական ՀՀԿ-ի զայրույթը տեղի ունեցավ ռուս-բելառուսական որոշակի սրված հարաբերությունների պայմաններում: Տեղի է հիշատակել ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար Վահրամ Բաղդասարյանի առաջարկը, թե` «մենք չպետք է հարց բարձրացնենք, որ Հայաստանը դադարեցնի ՀԱՊԿ-ի անդամակցությունը, այլ պետք է հարց բարձրացնենք, որպեսզի Բելառուսը դադարեցնի անդամակցությունը ՀԱՊԿ-ին»: Նույնիսկ այս խայտառակ գործարքում` մենք դարձյալ Կրեմլի ջրաղացի՞ն ենք ջուր լցնում... Բելառուսի նկատմամբ պաշտոնական Երևանն ինքն իր քայլերը պետք է աներ` մինչև Լապշինին արտահանձնումը: Այդ աշխատանքը պետք էր տանել ժամանակին` Ռուսաստանի հետ ու բավական կոշտ, որպեսզի ՌԴ քաղաքացի ճակատագրի հարցում Մոսկվան Ալիևի քմահաճությունների վրա աչք չփակեր: Ալիևն ավելի խորամանկ է գտնվելու, նա «բազար» է անելու Ռուսաստանի ու Իսրայելի հետ, ապա` քիչ անց կհանձնի Լապշինին ու հերթական անգամ ի ցույց կդրվեն Ռուսաստան-Ադրբեջան բարեկամական ջերմ հարաբերությունները: Իսկ Հայաստանն ինչո՞վ կմա այդ դեպքում... Հերթական անգամ` «կոտրած տաշտակի» առջև: Մետաքսյա Շալունց