Պարտվում ենք անընդհատ ու շարունակաբար

Ինչպես հայտնի է, Վրաստանն ու «Գազպրոմն» օրերս համաձայնության եկան Հայաստան գազի տեղափոխման պայմանների վերաբերյալ: Վրաստանը և «Գազպրոմ-էքսպորտ» ընկերությունը համաձայնեցրին նոր պայմանագիր, որով Վրաստանը դրամական փոխհատուցում կստանա՝ իր տարածքով դեպի Հայաստանի ռուսական գազի փոխադրման համար: Վրաստանի էներգետիկայի նախարար Կախա Կալաձեն ասել էր, որ «Գազպրոմ-էքսպորտի» հետ բանակցությունների մի քանի փուլից հետո, հաշվի առնելով գոյություն ունեցող պարտավորությունները` կարողացանք համաձայնեցնել օպտիմալ առաջարկ: Ըստ պայմանագրի՝ Վրաստանի կախվածությունը ռուսական էներգակրից չի աճում, փոխվում է միայն վճարման ձևը, ինչը ենթադրում է Հայաստան տեղափոխվող գազի դիմաց անցնել ֆինանսական վճարի: Ինչ վերաբերում է փոխադրման արժեքին, այն կլինի Եվրոպայում ամենաբարձր արժեքներից մեկը: Նախարարը հավելել է, որ համաձայնագիրը կնքվում է երկու տարով, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ սեզոնային դեֆիցիտի ժամանակ, Վրաստանը կարող է ստանալ լրացուցիչ գազի ծավալ ցածր գնով՝ 185 դոլարով (215-ի փոխարեն): Ավելի վաղ «Գազպրոմ-էքսպորտը» հայտարարել էր, որ ընկերությունը փաթեթային առաջարկ է արել Վրաստանին: ««Գազպրոմ-էքսպորտի» կողմից վրացական կողմին արվել է փաթեթային առաջարկ օպտիմալ և փոխշահավետ պայմաններով, որոնք թույլ կտան վրացական կողմի համար ապահովել երաշխավորված եկամուտ գազի փոխադրման ծառայություններից և բարձրացնել Վրաստանի գազամատակարարման հուսալիությունը, ասել էր ընկերության գլխավոր տնօրենը: Հունվարի 10-ին Մինսկում տեղի ունեցան «Գազպրոմ-էքսպորտի» գլխավոր տնօրեն Ելենա Բուրմինստրովայի և Վրաստանի էներգետիկայի նախարար Կախա Կալաձեի հանդիպումը՝ Վրաստանի տարածքով Հայաստանին գազ մատակարարելու պայմանները համաձայնեցնելու վերաբերյալ: Վրաստանը ռուսական գազ չի գնում՝ սկսած 2007թ.: Վերջին տարիներին Վրաստանի գազամատակարարման 88%-ն իրականացնում է Ադրբեջանը, իսկ 12%-ն ապահովվում է Վրաստանի տարածքով Հայաստան տեղափոխվող ռուսական գազի հաշվին: Հայաստան ներկրվող ռուսական գազի տարանցման պայմանների շուրջ «Գազպրոմն» ու պաշտոնական Թբիլիսին բանակցում էին ողջ 2016 թվականի ընթացքում: Ռուսաստանյան գազի մատակարարումների հնարավոր աճը Թբիլիսին պատճառաբանում էր երկրում գազի սպառման ծավալների մեծացմամբ և ադրբեջանական գազի մատակարարումներից կախվածության նվազեցման անհրաժեշտությամբ: Վրաստանի քաղաքագիտական և փորձագիտական շրջանակներում, սակայն, Կալաձեի լավատեսությունը չեն կիսում: Վրաց վերլուծաբանների համոզմամբ, «Գազպրոմի» հետ ուղղակի ֆինանսական կապերի հաստատումը լուրջ վտանգներ է պարունակում: Փորձագետ Գիա Խուխաշվիլիի խոսքով, օրինակ, պաշտոնական Թբիլիսին պետք է աներ հնարավորը «գազ՝ տարանցման դիմաց» բանաձևը պահպանելու համար: «Մենք տեսնում ենք, որ Ռուսաստանն ավելի հավակնոտ և ուժեղ է դարձել: Մեր գլխավոր նպատակը «Գազպրոմի» հետ հարաբերություններում այսօր գործող պայմանները չվատթարացնելը պետք է լինի», - մինչև բանակցությունների ավարտը նշել էր Խուխաշվիլին: Իսկ թբիլիսցի փորձագետ Նոդար Խարշիլաձեի համոզմամբ, Ռուսաստանի հետ բանակցությունների ընթացքում վրացական իշխանությունները նախևառաջ պետք է խորհրդակցեն հայաստանցի գործընկերների հետ․ «Մենք պետք է համակարգենք մեր գործողությունները հայկական կողմի հետ: Մտավախություն ունեմ, որ «Գազպրոմի» հետ պայմանավորվածությունների ձեռքբերման դիմաց Վրաստանը որոշակի քաղաքական գին է վճարելու»: Վրաստանի խորհրդարանական ընդդիմությունն ևս կոչ է անում պաշտոնական Թբիլիսիին «Գազպրոմի» հետ որևէ պայմանագիր չկնքել: Ազգային միացյալ շարժման անդամ, Վրաստանի Կենտրոնական բանկի նախկին ղեկավար Ռոման Գոցիրիձեն, օրինակ, վստահ է, որ Վրաստանը իր էներգետիկ կարիքները կարող է բավարարել բացառապես ադրբեջանական գազի ներկրման միջոցով․ «Ռուսաստանը մեզ միակողմանի, ոչ-շահավետ պայմանագիր է պարտադրում: «Գազպրոմի» հետ բանակցությունների առումով ես լուրջ կասկածներ ունեմ: Հարցը միայն տնտեսական տիրույթում չէ: Այլ լծակներ ևս առկա են և ուշ թե շուտ մենք կտեղեկանանք դրանց մասին»: Որքան էլ Վրաստանի իշխանությունները պատճառաբանեն, թե` «Գազպրոմ»-ը Վրաստանին հետաքրքիր առաջարկ է արել, բոլորի համար պարզ է, որ սա քաղաքական քայլ է: Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի ազդեցության աճը` ակնհայտ է, ու սա հստակ գիտակցում է Վրաստանի քաղաքական, փորձագիտական վերնախավը: Ամենահետաքրքիրն այն է, որ անգամ Վրաստանում են հնչում կարծիքներ, որ երկու հարևան երկրների բիզնես շրջանակները պետք է մի քննարկեն նման հարցեր: Իրականում այնքան էլ կարևոր չէ, թե Հայաստանը կոնկրետ ինչ տնտեսական շահ ունի: Միայն այն փաստը, որ Հայաստանը զրկված է որևէ իրավունքից հարևան երկրի հետ քննարկել Հայաստանի շահին վերաբերող հարցերում` արդեն իսկ բավական է եզրակացություններ անելու համար: Կամ` մեկ ուրիշ հարցի անդրադառնանք: Դեկտեմբերին կայացավ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Նախագահ Հասան Ռոհանիի պաշտոնական այցը Հայաստան: Թե Սերժ Սարգսյանը, թե Հասան Ռոհանին վստահեցրեցին, որ ձեռք են բերվել մի շարք համաձայնություններ և պայմանավորվածություններ: Հնչում էին բարձրագոչ հայտարարություններ` «հայ-իրանական երկկողմ համագործակցության օրակարգը հագեցած է հարուստ բովանդակությամբ, որը ամուր հիմք է ստեղծում հետագա հարաբերությունների զարգացման ու ընդլայնման համար»: Կամ` «ստորագրվելիք փաստաթղթերը և ձեռք բերված պայմանավորվածությունները նոր լիցք կհաղորդեն հայ-իրանական փոխգործակցությունը որակապես նոր մակարդակի բարձրացնելուն», ասում էր Սերժ Սարգսյանը՝ Ռոհանիի հետ հանդիպումից հետո։ Բայց այս հայտարարություններից մի քանի օր անց պարզվեց, որ Իրան-Հայաստան երկաթուղուց ձեռ ենք քաշում` «Երկաթուղու շինարարության տնօրինություն» փակ բաժնետիրական ընկերությունը լուծարվում է: Օրեր առաջ կառավարության նիստի օրակարգում հայտնված այս որոշման նախագծի հիմնավորման մեջ, թեև նշվել էր, որ ՓԲԸ-ն ստեղծվել է Իրան-Հայաստան երկաթուղու ծրագրի շրջանակներում. «ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարության «Երկաթուղու շինարարության տնօրինություն» ՓԲԸ-ն, բացի հարավային երկաթուղու երկաթուղային գծերի նախագծման և կառուցման նկատմամբ վերահսկողությունից չունի այլ գործառույթներ»: Սակայն, պարզվեց, այս ընկերությունը լուծարվում է, իսկ դա նշանակում է, Իրան-Հայաստան երկաթուղու ծրագիրը այլևս գոյություն չունի: Իսկ ահա նույն Իրանը Ադրբեջանի հետ արդեն ճեպընթաց գնացքների երթերի ծրագիր է իրականացնում: Տարեվերջին հայտնի դարձավ, որ 2016թ. դեկտեմբերի 29-ից գործարկվում է Նախիջևան-Մեշհեդ-Նախիջևան ճեպընթաց գնացքների երթերը։ Ըստ «Ադրբեջանական երկաթուղիներ» ընկերության` գնացքների երթերը նախատեսված են շաբաթական երկու անգամ՝ հինգշաբթի ու կիրակի։ Տոմսերի վաճառքը սկսվել է դեկտեմբերի 24-ից՝ Նախիջևան ու Ջուլֆա կայարաններում։ Նախիջևան-Մեշհեդ-Նախիջևան երթուղով շարժվող ճեպընթաց գնացքները կանգառներ են ունենալու իրանական Ջուլֆայում, Թավրիզում ու Թեհրանում: Ահա այսպիսի տխուր պատկեր` բոլոր ուղղություններով: Փոխարենն ունենք Հայաստանի` ԵԱՏՄ-ին անդամակցության շրջանակներում պարտավորությունների մասին շարունակական ծիծաղելի հայտարարություններ իշխանությունների կողմից, որոնց արդյունքում հայտնվել ենք մի մեծ «կոտրած տաշտակի» առջև: Թամար Բագրատունի