Հայաստանը Ռուսաստանի պալիգոնը դարձնելու կարևոր քայլն արված է

«Իրազեկ քաղաքացիների միավորումը» ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարությունից ստացել և հրապարակել է  Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի զորքերի միացյալ խմբավորում ստեղծելու մասին 2016թ. նոյեմբերի 30-ին ստորագրված համաձայագիրը (որը հասանելի է այստեղ): Ըստ համաձայնագրի և հրապարակված այլ տեղեկությունների, Հայաստանում տեղակայված ՌԴ 102-րդ ռազմակայանը և ՀՀ ԶՈւ 5-րդ բանակային կորպուսը միավորվում են զորքերի միացյալ խմբավորման մեջ: Միացյալ խմբավորման զորքերի կառավարումը իրականացնելու է միացյալ խմբավորման հրամանատարը, ում, ՌԴ նախագահի համաձայնությամբ նշանակելու է ՀՀ նախագահը: Պայմանագրով հստակ է անրագրվում է,որ   միացյալ զորքերի կիրառման պլանը մշակվում է 102-րդ ռազմակայանի ու միացյալ զորքերի հրամանատարության կողմից: Համատեղ զորքերի կիրառման որոշումը պետք է կայացնեն ՀՀ և ՌԴ գերագույն գլխավոր հրամանատարները՝ համատեղ: Միացյալ հրամանատարության պաշտոնական լեզուն լինելու է ռուսերենը: Խաղաղ ժամանակ միացյալ խմբավորման հրամանատարը ենթարկվելու է ՀՀ ԶՈւ գլխավոր շտաբի պետին, իսկ պատերազմի (կամ դրա իրական վտանգի) ժամանակ՝ կամ ՀՀ ԶՈւ գլխավոր շտաբի պետին կամ ՌԴ հարավային ռազմական օկրուգի հրամանատարին։ Թե կոնկրետ ո՞ւմ է ենթարկվելու միացյալ խմբավորման հրամանատարը պատերազմի կամ դրա վտանգի ժամանակ՝  որոշելու են ՀՀ և ՌԴ գերագույն գլխավոր հրամանատարները: Հենց այստեղ էլ թաքնված է հայ-ռուսական   միացյալ զորամիավորման ողջ ինտրիգն ու Հայաստանը ռուսական պալիգոն դարձնելու  վտանգավոր քայլը: Պայմանագրով որևէ կերպ սահմանված չէ, թե ինչ է լինելու, երբ երկու երկրների գերագույն հրամանատարները չգան ընդհանուր կարծիքի, օրինակ, թե  պատերազմի կամ ագրեսիայի իրական սպառնալիքի դեպքում , երբ խմբավորման հրամանատարը  հրամաններ է ստանալու ոչ միայն իր անմիջական վերադասից, այլ նաև, երկու երկրների նախագահներից, ապա ու՞մ  հրամանն է դոնինատ, եթե երկու  նախագահների  հրամանները իրարամերժ են: Հաշվի առնելով Հայաստանի և Ռուսաստանի «քաշային կատերգորիաների» տարբերությունը և պետական հարաբերություներում առկա  գերտերության և փոքր պետության կարգավիճակով պայմանվորված ոչ հորիզոնական հարաբերությունները, կասկածից դուրս է, որ որոշիչը լինելու է Ռուսաստանի խոսքը: Այսինքն՝ այս պայմանագրով մենք ՀՀ  անվտանգության խնդիրը՝ իրական սպառնալիքների դեպքում ամբողջությամբ վստահում ենք Ռուսաստանին՝ դրանից բխող բոլոր դրական և բացասական հետևանքներով: Մի կողմից սա կարող է դիտվել կամ մեկնաբանվել  իբրև  ռազմական անվտանգության լրացուցիչ երաշխիք ՀՀ-ի համար՝ հաշվի առնելով, որ աշխարհում հզորագույններից մեկը համարվող ռուսական բանակի զորամիավորումը պարտավորություն է ստանձնում ապահովել ՀՀ պետական սահմանների անվատնգությունը: Միջանկյալ նշենք, որ  զորմիավորումը Ղարաբաղի հարցում  մեզ համար դրական առաջընթաց չի կարող ապահովել, որովհետև նախ Ղարաբաղը ՀՀ ներկա պետական սահմաններում ընդրկված չէ:  Զորամիավորումը կարող է օգտագործվել եթե վտանգի տակ դրվի ՀՀ սահմանների անվտանգությունը: Այս դեպքում էլ սակայն շատ բան կախված է լինելու Կրեմլի   մոտեցումներից. եթե Մոսկվայի գերկայությունների ու տարածաշրջանային հեռահար պլանների մեջ մտնում է ՀՀ պետականության պահպանումն ու Ղարաբաղի հարցի ի նպաստ մեզ լուծումը, ապա համատեղ զորախումբը  կարող է օգնել մեզ: Մնում է հարցնել՝   ՀՀ ներկա իշխանությունները վստա՞հ են  Մոսկվայի պլանների հարցում…. Եթե ոչ՝ ինչո՞ւ  են մեր բանակի զորամիավորումներից մեկը կամավոր հիմունքներով  փոխանցում ռուսական հրամանատարությանը: Միակ հուսադրող կետն այն է, որ պայմանագիրը կնքվել է 5 տարի ժամկետով և 5 տարին մեկ այն պետք է երկարձգվի: Միացյալ խմբավորման կիրառման որոշումը, ըստ համաձայնագրի, պետք է համատեղ կայացնեն Հայաստանի ու Ռուսաստանի ԶՈւ գերագույն գլխավոր հրամանատարները: Եթե մոտեցումները տարբեր լինեն,  իսկ Հայաստանն այդ ժամանակ իրական վտանգի մեջ լինի, ու՞մ խոսքն է լինելու դոնինատ: Այս հարցի պատասխանը պայմանագրում չկա, իսկ պատմությունը  մեկ անգամ չէ, որ ցույց է տվել, թե նման դեպքերում ով է լինում որոշողը: Դավիթ Մանուկյան