«Կամիկաձե», «Սմերչ» ու «Սոլնցեպյոկ»` ԼՂ գոտում. Միլիարդների սպառազինությունների նոր մրցավազք

  Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սպառազինությունների մրցավազքը լուրջ խնդիր է դառնում։ Հայաստանը գնում է ռուսական «Իսկանդեր» հրթիռային համալիրներ այն դեպքում, երբ Ադրբեջանը գնում է «կամիկաձե»-անօդաչուներ Իսրայելից և բանակցություններ է վարում Պակիստանից բարձր տեխնոլոգիական սպառազինությունների տեսակների գնման շուրջ, գրել է օրերս Bloomberg-ը։ Ամերիկյան գործակալությունը նկատել է, որ այս ամենը տեղի է ունենում ընդամենը յոթ ամիս անց վերջին երկու տասնամյակում հակամարտության ամենալուրջ սրացումից ի վեր։ Բրիտանական Chatham House հետազոտական կենտրոնի փորձագետների և Bloomberg գործակալության տվյալներով՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սպառազինությունների մրցավազքն ուժգնանում է։ «Մենք տեսնում ենք, թե ինչպես է սպառազինությունների մրցավազքն էլ ավելի լրջանում։ Իսկ սա նշանակում է, որ ապագայում բախումների հավանականությունը մեծանում է»,- Bloomberg-ի հետ զրույցում ասել է Chatham House-ի փորձագետ Զաուր Շիրիևը։ Գործակալության տվյալներով՝ երկու երկրները ռազմական ծախսերի վրա վերջին տասը տարում, ընդհանուր առմամբ ծախսել են $27 մլրդ։ Bloomberg-ը նշում է, որ սպառազինությունների վրա արված ծախսերի ծավալով առաջատարն Ադրբեջանն է, որը «իր նավթային պաշարները փաստացի փոխակերպում է ռազմական հզորության»։ Ստոկհոլմի խաղաղության խնդիրների ուսումնասիրության ինստիտուտի տվյալներով՝ Ադրբեջանը տասը տարվա ընթացքում սպառազինությունների գնման համար ծախսել է $22.7 մլրդ՝ դառնալով ռազմական տեխնիկայի խոշորագույն ներկրողը Եվրոպայում։ Ադրբեջանի տարեկան ռազմական բյուջեն, Bloomberg-ի տվյալներով, գերազանցում է Հայաստանի ամբողջ պետական բյուջեն։ Գործակալությունը նշում է՝ այն, որ սպառազինությունների մրցավազքն իրապես հրահրում է մարտական գործողությունների բռնկումներ, ցույց տվեցին ապրիլյան իրադարձությունները։ Ադրբեջանը մարտական գործողությունների ընթացքում առաջին անգամ կիրառեց «կամիկաձե» անօդաչու թռչող սարքեր՝ հագեցած պայթուցիկով։ Սեպտեմբերին Բաքուն հայտարարեց իսրայելական տեխնոլոգիայով սեփական «կամիկաձե»-անօդաչուները ստեղծելու մտադրության մասին։ Այս հայտարարությունը հնչեց Հայաստանում Անկախության օրվա շքերթին ռուսական «Իսկանդեր» հրթիռային համալիրի ցուցադրմանը գրեթե զուգահեռ։ Տարածաշրջանում սպառազինությունների մրցավազքը հակամարտության ցանկացած հետագա սրումը դարձնում է շատ ավելի հավանական ու լուրջ։ Ապրիլյան քառօրյա պատերազմը ու դրան հաջորդած գործընթացները ցույց տվեցին, որ ադրբեջանական կողմը կարող է փոքրածավալ մակարդակի ռազմական գործողությունների գնալ։ Դա է Բաքվի միակ հույսը, այլ կերպ` խաղաղ բանակցություններով, նա ընդունակ չէ ձեռքբերված համաձայնությունները պահպանել: Ակնհայտ է, որ ադրբեջանական կողմն ավելի քան դժգոհ է ռազմաքաղաքական, ինչպես նաև դիվանագիտական այն իրավիճակից, որն այսօր տիրում է բանակցային գործընթացում: Եվ ինչ խոսք, վերջին ամիսներին Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի բանակների մեծացող տեխնիկական հնարավորությունները որոշակիորեն զսպող գործոն են` Ադրբեջանին արկածախնդրությունից հետ պահելու համար, թեև ոչինչ բացառել չի կարելի: Բաքվի նյարդային վիճակի ապացույցն էր այն, որ վերջերս Ադրբեջանի զինուժն անցկացրեց լայնամասշտաբ զորավարժություններ: Ըստ Ադրբեջանի ռազմական գերատեսչության` վարժանքներին մասնակցել էին մինչև 60 հազար զինվորական, ավելի քան 50 ինքնաթիռ և ուղղաթիռ, 150-ից ավելի տանկ, 700 հրթիռահրետանային համակարգ: Սա ակնհայտորեն միջնորդներին և հայկական կողմին ճնշելու գործիք էր, բայց ռազմական հավասարակշռությունը միայն զենքի քանակը չէ։ Կարևոր են այլ գործոններ. ամենակարևորը՝ մարդկային ոգին, բնականաբար` դիվանագիտական աշխատանքը: Հայաստանն այժմ ունի` «Սմերչեր», «Սոլնցեպյոկներ», «Իսկանդերներ»… Ադրբեջանը կանգ չի առնելու, սպառազինությունների մրցավազքը շարունակվելու է: Թամար Բագրատունի