Մարդուն մտածված ուղարկե՞լ մահվան գիրկը

«Մենք բավարար ապացույցներ ունենք, որ Ֆեթուլահ Գյուլենը հուլիսի 15-ի հեղաշրջման թիվ մեկ կազմակերպիչն է», - հայտարարել է Թուրքիայի արդարադատության նախարար Բեքիր Բոզդաղը, որն այս օրերին պաշտոնական այցով գտնվում էր ԱՄՆ-ում: Հիշեցնենք, Ֆեթուլահ Գյուլենը, ով 1999 թվականից ի վեր բնակվում է ԱՄՆ-ի Փենսիլվանիա նահանգում, թուրքական իշխանությունների կողմից մեղադրվում է հուլիսյան հեղաշրջման փորձը նախաձեռնելու և ղեկավարելու մեջ: Վտարանդի գործիչը հերքում է այս մեղադրանքները` պնդելով, թե հեղաշրջման փորձը կազմակերպվել է Թուրքիայի նախագահ Թայիփ Էրդողանի հրահանգով: «Անադոլու» գործակալության հետ զրույցում Բոզդաղը ամփոփել է Վաշինգտոն կատարած այցի և ամերիկացի պաշտոնակցի` Լորետա Լինչի հետ հանդիպման արդյունքները: Թուրք նախարարը հայտնել է, որ ամերիկյան իշխանություններին կրկին պահանջ են ներկայացրել Գյուլենի ձերբակալության և արտահանձնման գործընթացը արագացնելու վերաբերյալ: Բոզդաղը ընդգծել է, որ առաջին անգամ Թուրքիան նախարարի մակարդակով բանակցում է արտահանձնման հարցի շուրջ, ինչը խնդրի կարևորության մասին է վկայում: Թուրք նախարարի պնդմամբ` Գյուլենի ձերբակալման և արտահանձնման պահանջը հիմնավորող փաստաթղթերի փաթեթը առավել քան բավարար ապացույցներ է պարունակում, որպեսզի ամերիկյան իշխանությունները արագացնեն գործընթացը: Նրա խոսքերով` չնայած արտահանձնման վերաբերյալ երկկողմ համաձայնագրի առկայությանը, մինչ օրս ԱՄՆ-ը ակնկալվող քայլերը չեն ձեռնարկել: Բոզդաղը ընդգծել է, որ արտահանձնման գործընթացի ձգձգումը լուրջ վնաս կարող է հասցնել թուրք-ամերիկյան հարաբերություններին: «Եթե գործընթացը բացասական արդյունքի հանգի, ապա երկու երկրների հարաբերությունները այնպես կխաթարվեն, որ դժվար կլինի վերականգնել», - ասել է Բոզդաղը: Թուրքիայի արդարադատության նախարարը շեշտել է, որ Գյուլենը սպառնալիք է ոչ միայն Թուրքիայի, այլև ԱՄՆ-ի համար: Հիշեցնելով, որ ԱՄՆ-ում մեծ թվով գյուլենական դպրոցներ կան` Բոզդաղը ամերիկյան իշխանություններին զգուշացրել է․ «Եթե միջոցներ չձեռնարկեք, ապա 10 տարի անց ԱՄՆ-ում գյուլենական կառույցին չեք կարողանալու դիմակայել»: Թուրք նախարարը հավելել է, որ Գյուլենը սպառնում է խաթարել ԱՄՆ-ի հասարակական կարգը: Գյուլենի արտահանձնման հարցն, այսպիսով, դարձել է, մի իսկական պատուհաս: Պաշտոնական Վաշինգտոնը հայտարարում է, որ հարցը իրավական դաշտում է, այսինքն` ոչ ԱՄՆ նախագահը, կամ փոխնախագահը չեն կարող որոշել Գյուլենի ճակատագիրը` արտահանձնե՞լ նրան, թե՞ ոչ: Բայց սա Էրդողանն ուղղակի չի հասկանում, որովհետև նրա համար խորթ է, երբ երկրի ղեկավարությունը կարող է ասել, որ պետք է որոշի մեր դատարանը` այս կամ այն մարդու ճակատագիրը: Պարզ է, որ Միացյալ Նահանգները հանդիսանալով Թուրքիայի ռազմավարական դաշնակիցը` չէր ցանկանա փչացնել առանց այն էլ լարված հարաբերությունները, սակայն Էրդողանը բացահայտ սրում է հարցը, Գյուլենի արտահանձնման հարցը դարձնել ամենօրյա օրակարգային հարց, անընդմեջ բարձրացնելով այն: Վաշինգտոնն էլ ակնհայտ է, որ չի ցանկանում արտահանձնել Գյուլենին, դա կնշանակի` մարդուն մտածված ուղարկել մահվան գիրկը, ուղարկել մի երկիրը, որտեղ արդեն մահապատիժն են ցանկանում վերականգնել: Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը հայտարարել է, որ երկրի կառավարությունը ձգտում է փոխզիջման հասնել մահապատժին վերադառնալու հարցում։ Սակայն նման օրենքը կնշանակի ԵՄ անդամակցության հայտի վախճան՝ գրում է Սյուզան Գյուսթենը Tagesspiegel գերմանական թերթում։ Անցած շաբաթ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարեց․ «Հավատացած եմ, որ Թուրքիայի խորհրդարանը մոտ ժամանակներս կվերադարձնի 2001թ․ չեղարկված մահապատիժը»։ Ավելին, նախագահը նախկինում բազմիցս հայտարարել է, որ կցանկանար պատժի նման ձև սահմանել հուլիսի 15-ին ձախողված հեղաշրջման ենթադրյալ կազմակերպիչների նկատմամբ։ Լրագրողը հիշեցնում է, որ Եվրամիությունը անդամակցության թեկնածուներից պահանջում է մահապատժի չեղարկում։ Եվրոպայի խորհրդում հայտարարել են, որ Էրդողանի ծրագրերը անհամատեղելի են ԵՄ-ի հետ անդամակցությանը։ Այն, որ Թուրքիան հրաժեշտ է տալիս Եվրամիությանը, վկայում է Անկարայի ընդունած մի շարք որոշումներ՝ ասվում է հոդվածում։ Մասնավորապես երկրում արգելված են քրդական ավելի քան 10 ԶԼՄ-ներ։ Բացի այդ նոր օրենքների համաձայն՝ ահաբեկչության մեջ կասկածվող անձիք իրավունք չունեն կես տարի շփվել իրենց փաստաբանների հետ։ Հոդվածագիրը նաև նշում է, որ երկրում հեղաշրջման փորձից հետո պաշտոնանկ են արվել պետական կառույցների ավելի քան 100 հազար աշխատակիցներ․ այսուհետ անգամ համալսարանի ռեկտորին անձամբ նշանակում է նախագահը՝ ասվում է հոդվածում։ Մետաքսյա Շալունց