«Շքեղ» ճահճացում

Դեպի Էրդողանի սահմանադրություն Եկող տարի Թուրքիայում հանրաքվեի կդրվի Սահմանադրության փոփոխությունների նախագիծը: Ըստ էության, սրանք ոչ թե փոփոխություններ են, այլ` նոր սահմանադրություն է. աշխարհիկ Թուրքիայից Էրդողանը երկիրը տանում է դեպի իսլամիզմ: Թուրքիայում գործում է 1982թ. ընդունված Սահմանադրությունը, որը մի շարք փոփոխություններ է կրել 2010թ. սեպտեմբերի 12-ի հանրաքվեով: Իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության փոխնախագահ Հայաթի Յազըջըն հայտարարել է, որ նախատեսվում է սահմանադրական փոփոխությունների նախագիծը խորհրդարանի քննարկմանը ներկայացնել առաջիկա հունվարին: Մեջլիսի կողմից հավանության արժանանալու պարագայում նախագիծը հանրաքվեի կդրվի արդեն ապրիլին: Վերջին շաբաթներին նոր Սահմանադրության հարցը կրկին հայտնվել է Թուրքիայի ներքաղաքական օրակարգում: Բանավեճի գլխավոր թեման իշխող կուսակցության առաջարկն է` անցնել կառավարման նոր համակարգի: Նոր սահմանադրությամբ նախատեսվում է խորհրդարանական համակարգից անցում կատարել նախագահական կառավարման համակարգի` այսպիսով` ընդլայնելով նախագահի լիազորությունները: Հատկանշական է, որ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը 2014թ. նախագահական ընտրություններում հաղթելուց հետո բազմիցս ընդգծել է կառավարման համակարգի փոփոխման անհրաժեշտությունը` պնդելով, թե Թուրքիային ուժեղ նախագահ է պետք: Էրդողանի հետ համակարծիք է նաև վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը: Անցած շաբաթ նա հայտարարել է, թե ակնհայտ է, որ խորհրդարանական համակարգը լուծում չի տալիս երկրի խնդիրներին: Յըլդըրըմը նաև նշել է, որ ամենակարճ ժամանակամիջոցում սահմանադրական փոփոխությունների փաթեթը կհանձնվի պատգամավորների դատին: Նոր Սահմանադրությունը հանրաքվեի դնելու համար անհրաժեշտ 330 պատգամավորական մանդատից իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունն ունի միայն 317-ը, ուստի պետք է համաձայնության գա խորհրդարանում ներկայացված մյուս քաղաքական ուժերից առնվազն մեկի հետ: Այս առումով իշխող կուսակցությունը մեծ հույսեր է կապում ընդդիմադիր «Ազգայնական շարժում» կուսակցության հետ: Անցած շաբաթ վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը հանդիպել է կուսակցության առաջնորդ Դևլեթ Բահչելիի հետ և քննարկել նոր Սահմանադրության հարցը: Հանդիպումից հետո Բահչելին հայտարարել է, որ իր կուսակցությունը պատրաստ է աշխատել նախագծի շուրջ և ընդգծել է, որ Սահմանադրությունը որոշ բարեփոխումների կարիք ունի: Հանրաքվեի շուրջ անցկացված վերջին սոցիալական հարցումների արդյունքները, որն իրականացրել է Թուրքիայի ORC առաջատար հետազոտական կենտրոնը, վկայում է այն մասին, որ հանրաքվեի դեպքում բնակչության 55,9 տոկոսը «այո» կասի սահմանադրական փոփոխություններին: Փորձագետները փաստում են, որ հուլիսի 15-ի ռազմական հեղաշրջման փորձից հետո մեծացել է քաղաքացիների աջակցությունը սահմանադրական բարեփոխումներին: Արգելվել է հանրահավաքների ու երթերի անցկացումը Էրդողանը հետևողականորեն Թուրքիան տանում է ուժեղ կառավարման փուլ և դրա ճանապարհին շարունակվում է երկրում անկայուն իրավիճակը: Օրերս Անկարայում ժամանակավորապես արգելվեցին հանրահավաքների ու երթերի անցկացումը: «Անադոլու» գործակալությունը, հղում կատարելով Անկարայի նահանգապետարանի տարածած հայտարարությանը, հաղորդում է, որ նման որոշում ընդունվել է՝ ելնելով անվտանգության նկատառումներից: Հետախուզական ծառայությունները հայտնում են ահաբեկչական խմբավորումների կողմից նոր գործողություններ նախապատրաստելու մասին, և հանրահավաքները կարող են առաջնային թիրախ դառնալ: «Մինչև նոյեմբերի 30-ը արգելվում են բոլոր տեսակի հավաքներն ու երթերը՝ կյանքի և գույքի անվտանգության ապահովման, հասարակական կարգը պահպանելու, հանցագործությունները կանխելու, իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության նպատակով», - մասնավորապես, ասված է նահանգապետարանի տարածած հայտարարության մեջ: Հուլիսի 15-ի ձախողված ռազմական հեղաշրջման փորձից հետո Թուրքիայում հայտարարված արտակարգ դրության պայմաններում խստացվել է հանրահավաքների, ցույցերի և զանգվածային միջոցառումների անցկացման կարգը: Անցած շաբաթ, օրինակ, Անկարայի քաղաքապետարանը մերժել էր Քաղծառայողների արհմիությունների ֆեդերացիայի դիմումը խաղաղ հանրահավաք անցկացնելու վերաբերյալ: Իսկ օրերս Ադանայի նահանգային անվտանգության վարչության կարգադրությամբ արգելվել է բացօթյա տարածքներում հարսանիքների, նշանադրությունների և նմանօրինակ տոնախմբությունների անցկացումը: Որպես հիմնավորում հիշատակվել է անցած օգոստոսին Գազիանթեփում մի հարսանիքի ժամանակ տեղի ունեցած արյունալի ահաբեկչությունը, որի հետևանքով 59 մարդ էր զոհվել, ավելի քան 90-ը վիրավորվել էին: Հիշեցնենք, վերջերս Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովը ընդունեց հեղաշրջման փորձից հետո երկրում հայտարարված արտակարգ դրության ժամկետը ևս երեք ամսով երկարաձգելու վերաբերյալ կառավարության առաջարկը: Համատարած ձերբակալություններ Ուժեց նախագահական երկիր դարձնելու ճանապարհին Թուրքիայում շարունակվում են ձերբակալությունները: Իշխանությունները կիրակի ձերբակալել են իսլամական քարոզիչ, թուրք ընդդիմադիր Ֆեթուլլահ Գյուլենի զարմիկին ու զարմուհու՝ FETO կազմակերպության գործունեության հետաքննման շրջանակում։ Հուսեյն Գյուլենն ու Բուշրա Գյուլենը ձերբակալվել են Իզմիրում՝ FETO-ի գործունեությանը մասնակցություն ունենալու, ինչպես նաև Bylock ծրագրի կիրառման կասկածանքով, որը ծածկագրում է բոլոր փոխանցվող տվյալները։ Թուրքական հետախուզության կարծիքով՝ այդ ծրագիրն օգտագործել է հեղաշրջման մասնակիցների մեծ մասը հուլիսի 16-ի գիշերը պետական հեղաշրջման փորձի ժամանակ։ FETO-ն հավաքական անվանումն է մի շարք կազմակերպությունների, որոնք կապված են ԱՄՆ-ում բնակվող Գյուլենի «Հիզմեթ» շարժման հետ։ Նրան և նրա կողմնակիցներին Անկարան մեղադրում է հեղաշրջման փորձին անմիջական մասնակցություն ունենալու մեջ։ Հիշեցնենք, որ հեղաշրջման փորձի հետաքննության շրջանակում մինչ օրս Թուրքիայում ձերբակալվել է մոտ 35 հազար մարդ։ Թուրքիայում հեղաշրջման փորձից հետո Գերմանիայում ապաստան է խնդրել երկրի 35 քաղաքացի, որոնք ունեն դիվանագիտական անձնագրեր։ Ըստ Գերմանիայի ՆԳՆ ներկայացուցիչ Յոհաննես Դիմրոտի. «Միգրացիայի հարցերով դաշնային գերատեսչության տեղեկատվությամբ՝ դիվանագիտական անձնագրեր ունեցող 35 մարդ ապաստան ստանալու դիմում է ներկայացրել։ Սա վիճակագրություն և վերջնական թիվը չէ» ։ Նրա խոսքով՝ վերոնշյալ թվի մեջ ներառված են դիվանագետները և նրանց ընտանիքի անդամները։ Իսկ Դիարբեքիրի հանրապետական դատախազությունը հետաքննություն է սկսել քրդամետ Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության երեք պատգամավորների նկատմամբ: Սիբել Յիղիթալփը, Զիյա Փիրը և Ֆելեքանս Ուջան մեղադրվում են «ահաբեկչական խմբավորման քարոզչություն անելու» մեջ այն բանի համար, որ մասնակցել են Քրդական բանվորական կուսակցության (PKK) չորս անդամի հուղարկավորության արարողությանը: Տեղեկատվության համաձայն՝ պատգամավորներն արարողության ժամանակ PKK-ի օգտին հայտարարություններ են արել: Բացի այդ, ձերբակալվել են Դիարբեքիրի քաղաքապետ Գյուլթան Քըշանաքը և ավագանու անդամ Ֆըրաթ Անլըն։ Դա տեղի է ունեցել Դիարբեքիրի հանրապետական դատախազության կողմից ահաբեկչության (PKK) հետաքննության շրջանակներում։ Ընդգծվում է, որ Քըշանաքը ձերբակալվել է Դիարբեքիրի օդանավակայանում։ Քըշանաքն ու Անլըն տարվել են Դիարբեքիրի ոստիկանության ահաբեկչության դեմ պայքարի բաժանմունք։ ԵՄ-ն մտահոգություն է հայտնել Դիարբեքիրի քաղաքապետի և ավագանու անդամներից մեկի ձերբակալության կապակցությամբ: ԵՄ արտաքին գործերի ու անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Ֆեդերիկա Մոգերինին և Եվրոպական հարևանության և ընդլայնման հարցերով բանակցությունների հանձնակատար Յոհաննես Հանը համատեղ հայտարարության մեջ ուշադրություն են հրավիրել այն փաստի վրա, որ վերջին 15 ամսվա ընթացքում Թուրքիայի հարավ-արևելքում բռնությունները չեն դադարում: «Ցանկացած պարագայում կարևոր է, որ բոլոր քայլերի ձեռնարկման ժամանակ Թուրքիան` որպես ԵՄ թեկնածու երկիր, հարգի օրենքի գերակայությունն ու հիմնական ազատությունները»,- նշել են նրանք։ Մետաքսյա Շալունց