Պարտադրված «եղբայրությո՞ւն»

Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը և Թուրքիայի նախագահ Թայիփ Էրդողանը երեկ հեռախոսազրույց են ունեցել, որի ժամանակ քննարկել են երկկողմ հարաբերություններին և տարածաշրջանային խնդիրներին առնչվող հարցեր: Նրանք խոսել են Սիրիայում և Իրաքում վերջին զարգացումների մասին, մտքեր փոխանակել ահաբեկչության դեմ պայքարի խնդրի շուրջ: Նշվում է, որ Ռուսաստանի նախագահը շնորհավորել է Թուրքիային «Սիրիայում «Իսլամական պետության» դեմ հաջող պայքար տանելու առիթով»: Պուտինն ու Էրդողանը քննարկել են նաև Հալեպում բախումները դադարեցնելու և քաղաքին մարդասիրական օգնություն հասցնելու հարցը: Նախագահներն ընդգծել են երկու երկրների միջև բոլոր բնագավառներում, մասնավորապես՝ առևտրատնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում համագործակցության ընդլայնման վճռականությունը: Չնայած Մոսկվայի և Անկարայի միջև հարաբերությունների բարելավմանը՝ Պուտինը չէր մեկնի Ստամբուլում, եթե սեղանին դրված լինի «Թուրքական հոսքի» ճակատագիրը, վերջերս նման կարծիք էր հայտնել The American Interest-ը։ Գազը երկար ժամանակ այն ամուր թելն էր, որ 1986-ից ի վեր կապում էր Մոսկվային և Անկարային: Այժմ նրանց կապն ավելի է ամրացել շնորհիվ ԱՄՆ-ի հանդեպ նրանց անբարյացակամ վերաբերմունքի: Թուրքիան ԱՄՆ-ին մեղադրում է ընդդիմադիր իսլամիստ քարոզիչ Գյուլենին հովանավորելու համար, բացի դրանից՝ Թուրքիային նաև բարկացրել է վերջերս ԱՄՆ նախագահի հանրապետական թեկնածու Հիլարի Քլինթոնի այն հայտարարությունը, որ Ամերիկան պետք է զենք մատակարարի սիրիացի քրդերին: «Թուրքական հոսքը» կարող է մերձեցնել Ռուսաստանին և Թուրքիային, սակայն չի դառնա այն գործոնը, որ կփոխի Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգությանն առնչվող իրավիճակը: Բանն այն է, որ մենք ապրում ենք ածխաջրածինների ավելցուկի դարաշրջանում: Այժմ բավականին մեծ ծավալով գազ է արդյունահանվում, և գազի գինը անկում է արձանագրում նույնիսկ այն շուկաներում, որտեղ Ռուսաստանը մենատեր է: Նույնիսկ եվրոպական շուկաներն ավելի ճկուն և փոխկապակցված դարձնելու մասին ԵՄ-ում ռեֆորմների բացակայության դեպքում իշխանությունը մատակարարից անցել է սպառողին: Թուրքիայով Եվրոպա ձգվող ռուսական նոր գազատարը, եթե նույնիսկ այն կառուցվի, կարող է թվալ աշխարհաքաղաքական հանճարի գլխավոր ձեռքբերումը, սակայն իրականում թանկ արժեցող նախագիծ է, որի տնտեսական շահութաբերությունը, մեղմ ասած, կասկածելի է: «Թուրքական հոսքի» ենթադրյալ խորացումը Եվրոպա պետք է բաց լինի ոչ միայն «Գազպրոմի», այլև ուրիշ մատակարարների համար: Այլ խոսքով՝ Ռուսաստանը վերջնարդյունքում հովանավորելու է իր մրցակիցներին և զեղչեր է տրամադրելու տարանցիկ երկրներին, որպեսզի չկորցնի նրանց աջակցությունը: Սակայն այդ հարցերի քննարկումը կսկսվի հաջորդ տասնամյակում, իսկ առայժմ պետք է սպասել և հետևել, թե ինչպես կզարգանան ռուս-թուրքական հարաբերությունները: Հիշեցնենք, որ վերջերս Պուտինը էներգետիկ համաժողովի առիթով պաշտոնական այցով ժամանեց Ստամբուլ: Պուտին-էրդողան բանակցությունների արդյունքում վավերացվեցին մի շարք համաձայնագրեր, որոնց իրականացումը միայն շահույթ կբերի երկու երկրներին էլ: Ռուս-թուրքական հարաբերությունները, որ մինչև վերջերս, կարելի է ասել, գլխիվայր շրջված էին, վերջապես կարգավորվեցին և վերադարձան իրենց բնականոն ընթացքին: Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների բարելավումը աստիճանաբար կնվազեցնի Թուրքիայի կախվածությունը ԱՄՆ-ից: Սիրիայի և Իրաքի խնդիրները աշխարհագրական և տնտեսական առումներով ավելի շատ մոտ են Թուրքիային և Ռուսաստանին, քան ԱՄՆ-ին: Այնուամենայնիվ, պետք է այնպես անել, որ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների բարելավումը չվնասի ԱՄՆ-ի հետ հարաբերություններին: Թուրք վերլուծաբանների կարծիքով՝ Թուրքիա-Ռուսաստան հարաբերությունները չեն կարող այլընտրանք լինել թուրք-ամերիկյան հարաբերություններին, սակայն և՛ Իրաքում, և՛ Սիրիայում ԱՄՆ-ի վարած քաղաքականությունը սպառնում է Թուրքիայի անվտանգությանը: Թուրքիան չի կարող անտարբեր հետևել՝ ինչպես է ԱՄՆ-ը, իր շահերից ելնելով, վերակառուցում տարածաշրջանը: ԱՄՆ նպատակը Հյուսիսային Սիրիայուվ տարածաշրջանի նավթը Միջերկրական ծով արտահանելու համար էներգետիկ միջանցքի ստեղծումն է: Թուրքիայի կարծիքով՝ ԱՄՆ-ը այդ քայլով «ահաբեկիչների միջանցք» է ստեղծում Սիրիայի հյուսիսում: Դրան ի պատասխան՝ Թուրքիան Ռուսաստանի հետ ստորագրում է «Հյուսիսային հոսք»-ի մասին համաձայնագիրը: Թուրքիան համառորեն պնդում է, որ Ժողովրդական ինքնապաշտպանական ջոկատները՝ YPG-ը, Քրդական աշխատավորական կուսակցության ճյուղ է: ԱՄՆ-ը դա չի ընդունում և հակառակ Թուրքայի՝ շարունակում է հովանավորել նրանց: Թուրքիան Ջերաբլուսի գործողություններով փորձում է խանգարել դրան: Ինչպես թվարկված, այնպես էլ մի շարք այլ գործոններ փաստում են, որ ԱՄՆ-ը շատ հարցերում երկերեսանիություն է ցուցաբերում: Ապացույցներն ակնհայտ են: Հենց ԱՄՆ-ը աջակցում է՝ աս-Սիսիի հեղափոխականներին Եգիպտոսում: Հենց ԱՄՆ-ն է հովանավորում Ֆեթհուլլահ Գյուլենի ղեկավարած FETO կազմակերպությունը, որին Թուրքիան մեղադրում է երկրում հեղափոխության փորձ կատարելու միջոցով վիճակը ապակայունացնելու համար: Թուրքիայում համարում են, որ ԱՄՆ-ը, Թուրքիային իր ռազմավարական գործընկերը համարելով, շարունակում է նրա շահերը ոտնահարող քաղաքականություն վարել տարածաշրջանում: Այսպիսով, Թուրքիային ու Ռուսաստանին բացի տնտեսական շահերից` միավորում է նաև մեկ կարևոր գործոն` դա ԱՄՆ-ի հետ լուրջ հակասություններն են: Որքան մեծանում է Վաշինգտոնից դժգոհությունն` այնքան ավելի ամուր են «գրկում» միմյանց Պուտինն ու Էրդողանը: Մետաքսյա Շալունց