Հայ ճարտարապետների դամբարան՝ Ստամբուլում

Օսմանյան կայսրության ամենահայտնի ճարտարապետների տոհմերից մեկի՝ հայազգի Բալյան ընտանիքի ընտանեկան դամբարանի վերաբացումը լուսաբանած թուրքական լրատվամիջոցներն առաջին անգամ Բալյանների մասին խոսել են որպես հայկական ծագում ունեցող գերդաստանի: Ծագումով Կեսարիա քաղաքից Բալյանների գերդաստանը եղել է օսմանյան շրջանի ամենահայտնի ճարտարապետների տոհմերից մեկը, որի անդամները կառուցել են Ստամբուլի ամենահայտնի պալատներից ու մզկիթներից շատերը: Մինչդեռ Թուրքիայում խուսափում են խոսել Բալյանների հայկական ծագման մասին: Հաճախ զբոսաշրջիկներին ուղեկցող էքսկուրսավարները նրանց մասին պատմում են իբրև «Բալիանի» իտալական տոհմ: Մինչդեռ օրեր առաջ տեղի ունեցած Բալյանների դամբարանի վերաբացումը մեծ արձագանք է գտել թուրքական մամուլում, բացման հանդիսավոր արարողությունը լուսաբանվել է թուրքական գրեթե բոլոր ԶԼՄ-ների կողմից, այսպիսով`վերջին 90 տարում առաջին անգամ թուրք հասարակությանը պատմվել է, որ Ստամբուլի այցեքարտը համարվող բազմաթիվ կառույցներ, այդ թվում և հռչակավոր Դոլմաբահչե և Չըրաղան պալատները, հայ ճարտարապետների ձեռքի գործերն են: Ստամբուլի Սուրբ Կարապետ հայկական գերեզմանատանը գտնվող դամբարանը նորոգվել է Ստամբուլում գործող «Հայ ճարտարապետների միության» (HAYCAR) և Հրաչ ու Հակոբ Քըրմըզյանների անմիջական հովանավորությամբ: Դամբարանի նախագծի հեղինակն է Դավիթ Այնալըն, ճարտարապետը` Գևորգ Օզքարագյոզը: «Հայ ճարտարապետների միության» ղեկավար խմբի անդամ, «Մշակութային ժառանգության պահպանման» միության հիմնադիր և ղեկավար խմբի անդամ, արվեստի պատմության պրոֆեսոր և հայ մշակույթի մասնագետ Էլմոն Քարսարվանյան Հանչերի խոսքով` նախաձեռնող խմբի անդամների համար շատ կարևոր էր, որ Բալյանների դամբարանը վերակառուցվեր հենց հայ ճարտարապետների ձեռքով: Թեև որոշ տեխնիկական հարցերում և հատկապես դամբարանի լուսավորության հարցում հայկական միությանն օգնել է նաև Ստամբուլի քաղաքապետարանը: «Մեր ուսերին թողնված պարտքն է, իմ և ամբողջ հայության», - հպարտությամբ նշել է Էլմոն Քարսարվանյան Հանչերը: Ի դեպ, բացման արարողության ժամանակ թուրք լրագրողներին հատկապես զարմացրել է պոլսահայ պրոֆեսորի մաքուր և առանց առոգանության թուրքերենը, որին ի պատասխան տիկին Հանչերը հպարտությամբ պատասխանել է. «Ես իմ հայերենն էլ եմ մաքուր խոսում»: Բացման հանդիսավոր արարողությունը, որին ներկա են եղել հայ համայնքի բազմաթիվ ներկայացուցիչներ, լուսանկարել է անձամբ Արա Գյուլերը, նույն ինքը` «Ստամբուլի աչքը»: