ԱՄՆ-ի հրեշավոր գործողություններն ու ներողությունը

ԱՄՆ-ի քաղաքականությունը Մերձավոր արևելքի հակամարտություններում մշտապես բուռն քննարկումների առարկա է եղել: ԱՄՆ-ի ներգրավումը Իրաքի ու Աֆղանստանի պատերազմներում մշտապես ուղեկցվել է` մասսայական ոչնչացման զենքի փնտրտուքի մասին պատճառաբանություններով: Այժմ ԱՄՆ-ը` «Իսլամական պետության» դեմ է անհաշտ պայքար մղում և ներգրաված է սիրիական հակամարտությունում` ընդդեմ Ասադի: Բայց այնպես է ստացվել, որ խոշոր նավթարդյունահանող երկրների, կամ նարկոթրաֆիկի կարևորագույն հանգույց երկրների հետ հակամարտություններից որոշ ժամանակ անց Միացյալ Նահանգներում սկսում են խոսել իրենց կողմից սխալ քաղաքականություն վարելու մասին: Արժե հիշատակել մի քանի ցայտուն օրինակներ: Անցյալ տարի ԱՄՆ նախագահի թեկնածու Հիլարի Քլինթոնը կրկին հայտարարեց, որ սխալմամբ է աջակցել Իրաքում պատերազմին: «Ես սխալ եմ գործել»,- ասել է Քլինթոնը, որը 2002-ին սենատոր լինելու ժամանակ կողմ էր քվեարկել Կոնգրեսի երկու պալատների համատեղ բանաձևին, ինչն էլ թույլ է տվել Ջորջ Բուշ կրտսերի վարչակազմին Իրաքի դեմ ռազմական գործողություններ սկսել: Հիշեցնենք, որ ԱՄՆ-ն Իրաք է ներխուժել 2003-ին և մինչև այսօր մասնակցում է այդ երկրի տարածքում ռազմական գործողություններին` չնայած գրեթե բոլոր ցամաքային զորքերի դուրսբերմանը: Անցյալ ամիս ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարեց, որ ԱՄՆ-ը ռուսական կողմի հետ բանակցությունների ընթացքում ներողություն է խնդրել Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադից` Դեր Զոր քաղաքի շրջանում սիրիացի զինվորականների վրա կոալիցիայի ռազմաօդային ուժերի հարձակման համար: «Այո, ներողություն են խնդրել»,- հայտնել է Լավրովը «Ռոսիա 1» հեռուստաալիքի եթերում: Նա հստակեցրել է, որ ամերիկյան կողմը խոստովանել է, որ Դեր Զորի շրջանում հարվածը սխալ է եղել, և Դամասկոսից ներողություն է խնդրել Ռուսաստանի միջոցով: Անցյալ տարի հոկտեմբերին` ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման ներողություն է խնդրել «Բժիշկներ առանց սահմանների» (Medecins Sans Frontiereș, MSF) կազմակերպությունից Աֆղանստանի Կունդուզ քաղաքում հիվանդանոցի ռմբակոծման համար: Բժշկական բարեգործական այս կազմակերպությունն անկախ հետաքննության կոչ է արել՝ կատարվածը բնութագրելով որպես ռազմական հանցագործություն։ Շաբաթ օրը տեղի ունեցած ավիահարվածի հետևանքով 22 մարդ է սպանվել̦այդ թվում MSF-I 12 աշխատակից և 3 երեխա: 37 մարդ վիրավորվել է: Ինչպես հայտնում է Independent-ը̦ Սպիտակ Տունը տեղի ունեցածը բնութագրել է որպես «սարսափելի̦ ողբերգական միջադեպ»: Սպիտակ Տան մամլո քարտուղար Ջոշ Էռնեսթը հայտնել է̦ որ Օբաման նաև զանգահարել է Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Ղանիին և իր ցավակցությունները հայտնել: MSF-ի հիվանդանոցն իր տեսակի մեջ միակն է Աֆղանստանի հյուսիս-արևելքում: Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում հիվանդանոցն օգնություն է տրամադրել հազարավոր մարդկանց: Միայն 2014-ին հիվանդանոցում 22 հազար մարդ օգնություն է ստացել: MSF-ն օգնություն է տրամադրում բոլոր կարիքավորներին̦ անկախ նրանց էթնիկ կրոնական կամ քաղաքական պատկանելությունից: Ինչպես տեղեկացնում է MSF-ի պաշտոնական կայքը̦ ավիահարվածի ժամանակ հիվանդանոցում 150 հիվանդ է եղել̦ ինչպես նաև միջազգային և տեղական կազմակերպությունների ևս 80 աշխատակից: Աֆղանստանում խաղաղ բնակչության դեմ հարձակումները եզակի բնույթ չեն կրում: Amnesty International միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունն իր 2014-ի զեկույցում ընդգծում է̦ որ Աֆղանստանում խաղաղ բնակիչները չեն կարողանում հասնել իրենց հարազատների սպանության հետաքննությանը: 2011-ի մայիսին` ՆԱՏՕ-ի` Աֆղանստանում տեղակայված ռազմաօդային ուժերի ներկայացուցիչները ներողություն խնդրեցին 9 խաղաղ բնակիչների սպանության համար: Հարավարևմտյան տարածաշրջանի հրամանատար, ԱՄՆ նավատորմի գեներալ-մայոր Ջոն Տուլանը պաշտոնապես ներկայացրել էր կոալիցիայի հայտարարությունը, որում նշվում է թե թալիբների դեմ պայքարի ընթացքում խաղաղ բնակիչները պատահաբար են զոհվել: Աֆղանստանի նախագահ Համիդ Քարզայը խստագույն դատապարտել էր ՆԱՏՕ-ի ռմբակոծությունները` ընդգծելով, որ դրանց հետևանքով 10 երեխա, 2 կին և 2 տղամարդ են մահացել: 2012-ի ապրիլին ԱՄՆ-ը պաշտոնապես ներողություն է խնդրել աֆղանների դիակներին անարգելու կապակցությամբ: Սպիտակ Տունը և Պենտագոնը պաշտոնապես ներողություն էին խնդրել ամերիկյան ուժերի կողմից աֆղանների դիակներին անարգելու կապակցությամբ: Բրյուսելում կայացած ՆԱՏՕ-ի նիստին առընթեր, ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարար` Լեոն Պանեթան այդ հարցին անդրադառնալով ասել է, որ ինքը ներողություն է խնդրում ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարարության և կառավարության անունից: Վաշինգտոնում Սպիտակ Տան ավագ խոսնակ` Ջեյ Քարնին կշտամբելի է համար իր երկրի բանակայինների արարքը և ասել է. «Դիակների հետ լուսանկարվելու դեպքը չի վերագրվում ԱՄՆ-ի բանակին և նախագահ` Բարաք Օբաման համոզված է, որ պետք է քննարկվի այդ հարցը և դեպքի մասնակիցները պետք է պատասխան տան»: Հրապարակված լուսանկարները վերաբերում էին 2010-ին, որտեղ երկու տարբեր դիրքերում մի խումբ ամերիկացի բանակայիններ Աֆղանստանում լուսանկարվել են դիակների հետ: Այս ամենի հետ միասին` պաշտոնական Վաշինգտոնը նաև հայտարարում էր, ոչ մի դեպքում ԱՄՆ-ը ներողություն չի խնդրի Աֆղանստանում պատերազմի ժամանակ թույլ տրված սխալների համար: 2013-ի վերջին ԱՄՆ-ի ազգային անվտանգության գծով խորհրդական Սյուզան Ռայսն ասաց, որ Միացյալ Նահանգները ներողություն չի խնդրի Աֆղանստանում պատերազմի ժամանակ թույլ տրված սխալների համար: Նման հայտարարությամբ ԱՄՆ-ի ազգային անվտանգության գծով խորհրդականը հանդես էր եկել՝ արձագանքելով Աֆղանստանի նախագահ Համիդ Քարզայի խոսնակի հայտարարությանը, որտեղ ասված է, որ Աֆղանստանի նախագահն ակնկալում է ԱՄՆ-ի նախագահ Բարաք Օբամայից գրավոր ներողություն, ինչը կազմում է երկու պետությունների միջև անվտանգության նոր պայմանագիր կնքելու մասերից մեկը: ԱՄՆ-ի պաշտոնյաները խոստովանել են, որ Միացյալ Նահանգների արտգործնախարար Ջոն Քերրիի հետ հեռախոսազրույցում Քարզայը պահանջել է գրավոր ներողություն խնդրել: Սյուզան Ռայսը սակայն ասել էր, որ ԱՄՆ-ը չպետք է ներողություն խնդրեն Աֆղանստանից՝ շեշտելով, որ ԱՄՆ-ը «ալ-Քաիդա»-ի զինյալների դեմ պայքարելու և Աֆղանստանում ժողովրդավարություն հաստատելու գործին աջակցություն տրամադրելու ընթացքում մեծ կորուստներ է կրել: Թե մի շարք երկրներում ժողովրդավարության հաստատման ճանապարհին ինչ արդյունքներ են արձանագրվել` ԱՄՆ-ում ոչ ոք չի անդրադառնում այդ թեմային: Մի պարզ հարց է առաջ գալիս` իսկ հնարավո՞ր էր այդ երկրներում ժողովրդավարություն հաստատել, կամ` հաջողվե՞լ է դա արդյոք իրականացնել այդքան ավերածություններից ու պատերազմներից հետո... Թամար Բագրատունի