Պուտինի նոր հյուրը` Եվրասիական տնտեսական միությունում

Եվրասիական տնտեսական միությանը միանալու շուրջ խոսակցություններ մի ժամանակ շրջանառվում էին Ադրբեջանի անդամակցության թեմայով: Անգամ Ադրբեջանի անդամակցությունը կապվում էր Ղարաբաղյան խնդրի հետ, այն առումով, որ եթե Բաքվին հաջողվի Մոսկվայից Ղարաբաղի հարցով ցանկալի լուծում ստանալ, որի արդյունքում էլ, ենթադրաբար` Մոսկվան կճնշեր Երևանին, այդ դեպքում Ադրբեջանը կանդամակցեր ԵՏՄ-ին: Ի դեպ, այս մասին ակնարկում էին նույնիսկ Ադրբեջանի իշխանավորները, մասնավորապես խոսում էին այդ երկրի արտգործնախարարն ու Ռուսաստանում Ադրբեջանի դեսպանը: Սակայն, այս թեման այլևս չի քննարկվում, ինչպես երևում է Ալիևը Պուտինին հասկացրել է, որ ԵՏՄ-ին անդամակցության գինը` Ղարաբաղի վերադարձն է, բացի այդ, ի՞նչ է տնտեսապես շահելու Ադրբեջանն այդ կառույցին անդամակցելու դեպքում: Առանձնապես ոչինչ: Սա շատ լավ հասկանում է Ալիևը: Երեկ, սակայն, անսպասելի հայտարարությամբ է հանդես եկել պաշտոնական Անկարան: Թուրքիայի էկոնոմիկայի նախարար Նիհաթ Զեյբեքչին նշել է, թե Թուրքիան ցանկանում է միանալ Եվրասիական տնտեսական միությանը: «Մինչև 2015թ. նոյեմբերի 24-ը ռուսական ինքնաթիռի ոչնչացումը մենք բանակցություններ ենք վարել Ռուսաստանի հետ: Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի՝ Թուրքիա կատարած վերջին այցի ժամանակ մենք Ռուսաստանի էկոնոմիկայի նախարարի հետ ստորագրել ենք ազատ առևտրի գոտու ստեղծման մասին շրջանակային համաձայնագիր: Այժմ մենք վերսկսել ենք բանակցությունները և ցանկանում ենք դրանք ավարտել հնարավորինս արագ: Ազատ առևտրի գոտին ներառելու է ծառայությունների ու ներդրումների ոլորտը: Հետագայում կողմերը պլանավորել են այնտեղ ներառել արդյունաբերական արտադրությունը և, մասնավորապես, գյուղատնտեսական ոլորտը: … Բնականաբար, մենք ցանկանում ենք միանալ ԵԱՏՄ-ին, սակայն առանց վնասելու ԵՄ-ին լիիրավ անդամակցելու գործընթացը և խախտելու Մաքսային միությունը»,- նշել է Թուրքիայի էկոնոմիկայի նախարարը: Ռուսաստանի հետ հարաբերություններ ջերմացման ֆոնին Անկարան, կարծես, բոլոր ուղղություններով է ձգտում ցույց տալ իր հավատարմությունը Մոսկվային, հիմա էլ` ԵՏՄ-ին մերձենալու թեման է թեժացնում: Զուգահեռաբար, Թուրքիայի իշխանությունները, կարծես, ձգտում են ավելի ու ավելի «ցավեցնել» Արևմուտքին` Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները ջերմացնելու ցուցադրական քայլերով: The Times թերթին տված հարցազրույցում Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը հայտարարել է, որ Թուրքիան կշարունակի ամրապնդել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ: «Ռուսաստանի հետ մեր հարաբերությունները երբեք չեն եղել վատը: Դրանցում պարզապես գրանցվել է ժամանակավոր դադար: 7 ամիս անց մենք զգացինք այդ անիմաստ ճգնաժամին վերջ դնելու անհրաժեշտություն, քանի որ կողմերից ոչ մեկն էլ գոհ չէր իրավիճակից: Մենք կշարունակենք ամրապնդել Ռուսաստանի հետ մեր հարաբերությունները»,- ասել է նա` հավելելով, որ անհրաժեշտության դեպքում Ռուսաստանը կարող է օգտագործել «Ինջիրլիքի» ավիաբազան՝ ընդգծելով, որ Ռուսաստանից չեն ստացվել նման պահանջներ: Թուրքիայի իշխանություններին կարելի է հասկանալ: ՌԴ-ի հետ հարաբերությունների խզում կոնկրետ Թուրքիային միլիարդների կորուստ հասցրեց: Թուրքական Yeni Asya թերթն անդրադարձել է Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վատթարացման պայմաններում Թուրքիայի կրած տնտեսական կորուստներին: «Պատժամիջոցներից ամենաշատը տուժել է Թուրքիան, որը Ռուսաստանից ստանում է տարեկան 26 միլիարդ խորանարդ մետր գազ (երկրում սպառվող 45 միլիարդ խորանարդ մետր գազի 58 տոկոսը): Փորձագետների խոսքերով՝ Թուրքիան այդ հարցում այլընտրանք չուներ: Թուրքիայում արտադրվող էլեկտրաէներգիայի գրեթե կեսն ապահովվում է Ռուսաստանի հաշվին, ընդ որում՝ բոլոր էլեկտրակայանները, որոնք ապահովում են էլեկտրաէներգիայի 45 տոկոսը, աշխատում են ռուսական գազով, և Ռուսաստանից ստացվում է ներկրվող ածխի 1/3-ը, որին էլ բաժին է ընկնում արտադրվող էլեկտրաէներգիայի 14 տոկոսը: Այդ ամենը Թուրքիային դրել է Ռուսաստանից էներգետիկ լուրջ կախվածության ռիսկի տակ: Թուրքիայի տարեկան կորուստները կգերազանցեին 20 միլիարդ դոլարը, եթե շարունակվեր ճգնաժամը: Այդ կորուստները բաժին են ընկնում բնական գազի հետ կապ չունեցող ոլորտներին, ինչպիսիք են մաքոքային առևտուրը, տեքստիլը, զբոսաշրջությունը, բեռնափոխադրումները, շինարարությունը, վարձակալությունը և այլն: Ռուսական ընկերությունների ներդրումները՝ ավելի քան 5 միլիարդ դոլար, կսառեցվեին: Միևնույն ժամանակ սկզբնական շրջանում Ռուսաստան մուտք գործելիս մաքսային կետերում կանգնած է մնացել 140.000 տոննա ապրանք, որի արժեքը կազմել է 100 միլիոն դոլար, և որը պատկանել է 300 ընկերության ու եկամուտներով ապահովել է հարյուր հազարավոր մարդկանց: Շատ ոլորտներ բախվել են լուրջ կորուստների: Արդյունքում տնտեսագետների հաշվարկով ՀՆԱ-ի 3-տոկոսանոց անկման դեպքում ճգնաժամը կստեղծեր դոմինոյի էֆեկտ՝ ռիսկի տակ դնելով ազգային եկամուտը, խարխլելով շատ ոլորտներ՝ սկսած արտահանողներից մինչև ֆերմերներ, միջնորդներից մինչև դեղագործական պրեպարատների ու պարարտանյութերի դիլերներ և այլն: Եթե, սրան էլ գումարենք Ռուսաստանից դեպի Թուրքիա մի քանի ամիս զբոսաշրջության արգելքը, կարելի է պատկերացնել թե ինչ հսկայական ծավալի կորուստներ արժեցավ Թուրքիայի համար Մոսկվայի հետ հարաբերություններ խզումը: Թամար Բագրատունի