Բռնատիրություն և անձի պաշտամունք

Թուրքիայի իշխող «Արդարություն ու զարգացում» կուսակցությունը`ԱԶԿ-ն Թուրքիայի քաղաքական կյանքում ի հայտ եկավ 2001 թվականի օգոստոսի 14-ին։ Այժմ Թուրքիայում պատրաստվում են լայնորեն նշել այդ իրադարձության 15-ամյակը։ Այդ մասին հայտնել է ԱԶԿ փոխնախագահ Հայաթի Յազըջըն։ Նրա խոսքերով՝ տոնական միջոցառմանը մասնակցելու համար հրավերներ են ուղարկվել 6500 մարդու։ Հրավերներ ուղարկվել են նաև Թուրքիայի նախկին նախագահ Աբդուլլահ Գյուլին ու վարչապետ Ահմեթ Դավութօղլուին։ Թուրքիայում տեղի են ունենում Էրդողանի մեծարման ու պաշտպանության միջոցառումներ ու ակցիաներ, դրանք ուղեկցվում են բռնատիրությանը բնորոշ ատրիբուտներով` անձի պաշտամունքն ի ցույց դնող ակցիաներով: Միաժամանակ, մեծ թափով երկրում շարունակվում են ձերբակալություններն ու հետապնդումները` այլախոհների նկատմամբ: Արդեն իսկ մի քանի տասնյակ ձերբակալություններ են տեղի ունեցել երկրի գրեթե բոլոր ոլորտներում` կրթական համակարգից մինչև իրավապահ: Թուրքիայի ԱԳՆ-ն հետ է կանչել իր 208 դիվանագետների՝ հուլիսի 15-ին երկրում տեղի ունեցած պետական հեղաշրջման փորձի հետաքննության շրջանակներում: Արտգործնախարար Մևլյութ Չավուշօղլուի խոսքով՝ նրանցից 32-ը չեն վերադարձել երկիր: «Մենք կապ ենք պահպանում այն երկրների հետ, որտեղ նրանք փախել են, և աշխատում ենք նրանց արտահանձնման ուղղությամբ»,- ասել է նա: Թուրքիայի խորհրդարանում 80 պատգամավորական աթոռներ զբաղեցնում միակ քրդական Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության (HDP) համանախագահ Սալահեթդին Դեմիրթաշին և HDP-ից խորհրդարանի պատգամավոր Սուրեյա Օնդերին 5 տարի ժամկետով ազատազրկում է սպառնում: Այս մասին գրում է թուրքական իշխանամետ «Սաբահ» թերթը` նշելով, որ Թուրքիայի դատախազությունը պատրաստվում է նշված անձանց մեղադրանք ներկայացնել Նովրուզ տոնի ժամանակ 2013-ին ունեցած մի ելույթում Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության (PKK) առաջնորդ Աբդուլլահ Օջալանի անձն ու կազմակերպությունը պրոպագանդելու մեջ: Քուրդ քաղաքական գործիչներ Դեմիրթաշի և Օնդերի նկատմամբ մեղադրանքը Ստամբուլի Բեքիրքյոյի գլխավոր դատախազության կողմից առաջադրվել «երկու մարդու գանգատի հիման վրա: Դե իսկ Թուրքիայի իշխանությունների ուշադրությունը հիմնականում դեպի Միացյալ Նահանգներ է` իսլամիստ քարոզիչ Ֆեթուլլահ Գյուլենի արտահանձնման ուղղությամբ: ԱՄՆ արդարադատության նախարարության պատվիրակությունը օգոստոսի 22-ին կայցելի Թուրքիա` քննարկելու իսլամիստ քարոզիչ Ֆեթուլլահ Գյուլենի արտահանձնման հարցը, հայտնել է Թուրքիայի արդարադատության նախարար Բեքիր Բոզդաղը: «ԱՄՆ-ը չպետք է աջակցի ահաբեկչական կազմակերպության պարագլուխ Ֆեթուլլահ Գյուլենին»,- ասել է Բոզդաղը: Թուրք նախարարը կարծում է, որ ԱՄՆ-ը չպետք է զոհաբերի իր հարաբերությունները Թուրքիայի հետ` հանուն Գյուլենի: Ավելի վաղ Ստամբուլի դատարանը կայացրել էր Գյուլենին կալանավորելու որոշում: Հիշեցնենք, որ Գյուլենը մեղադրվում է Թուրքիայում պետական հեղաշրջման փորձի կազմակերպման մեջ: Նկատենք, որ Թուրքիայի Ադանա նահանգի դատարանը վճռել է թույլատրել Ֆեթհուլլահ Գյուլենի ունեցած գույքը կալանքի տակ վերցնելը, որին մեղադրում են ռազմական հեղաշրջման փորձին մասնակից լինելու համար: Գյուլենի հետ մեկտեղ դատարանը վճռել է առգրավել նրա շարժման մի շարք անդամների գույքը, որոնց անունները չեն հրապարակվում: Ավելի վաղ Ստամբուլի դատարանը վճռել էր հեռակա կարգով կալանքի տակ առնել ԱՄՆ-ում բնակվող Գյուլենին: Մինչդեռ ամերիկաբնակ իսլամիստ քարոզիչ Ֆեթուլլահ Գյուլենը խոստանում է ինքնակամ վերադառնալ Թուրքիա, եթե այդ մեղադրանքների մի մասը ապացուցվի: «Եթե անգամ իմ դեմ մեղադրանքների մեկ տասներորդ մասը ապացուցվի, ես երդվում եմ վերադառնալ Թուրքիա և կրել ամենախիստ պատիժը»,- գրել է Գյուլենը ֆրանսիական Monde պարբերականի համար գրված սյունակում: Ընդդիմադիր քարոզչի փաստաբանները հայտարարել են, որ մտավախություն ունեն իրենց հաճախորդի կյանքի համար: Այն բանից հետո, երբ Ստամբուլի դատարանը կայացրեց Գյուլենին կալանավորելու որոշում, նա հայտարարեց, որ Թուրքիայում անկախ դատական համակարգ չկա: «Քաջ հայտնի է, որ թուրքական դատական համակարգը չունի իրավական անկախություն, այնպես որ, այդ հրամանը նախագահ Էրդողանի` դեպի բռնապետություն շարժման և ժողովրդավարության սկզբունքներից հեռանալու ևս մեկ օրինակ է»,- ասվում է Գյուլենի հայտարարության մեջ: Էրդողանն, այսպիսով` ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների նժարին է դրել Գյուլենի արտահանձնումը: Եթե սկզբնական շրջանում ԱՄՆ-ից չէին արձագանքում նրան արտահանձնելու Թուրքիայի իշխանությունների պահանջներին, ապա հիմա, ԱՄՆ արդարադատության նախարարության պատվիրակությունը օգոստոսի 22-ին կայցելի Թուրքիա` քննարկելու իսլամիստ քարոզիչ Գյուլենի արտահանձնման հարցը: Մետաքսյա Շալունց