Ղարաբաղը մերժում է Կրեմլին

Փարիզը Սարգսյան-Ալիև հանդիպում է ցանկանում կազմակերպել Սանկտ Պետերբուրգում անցկացված բանակցություններից հետո այժմ էլ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում համանախագահող Ֆրանսիան է հանդես գալիս Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպման կազմակերպման պատրաստակամությամբ: Ադրբեջանում Ֆրանսիայի դեսպան Աուրելիա Բուշեն հայտարարել է, որ Ֆրանսիան՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ, ողջունում է հունիսի 20-ին Սանկտ Պետերբուրգում անցկացված եռակողմ հանդիպման արդյունքը։  «Մինսկի խմբի համանախագահները, հանդիսանալով հակամարտող կողմերի միջև միջնորդ, շարունակում են կատարել իրենց պարտավորությունները, ինչպես նաև ջանքեր գործադրել վստահության ամրապնդման ու հակամարտության խաղաղ, բազմակողմ կարգավորման ուղղությամբ։ Ֆրանսիան՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ, արդեն հայտարարել է Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների հանդիպում կազմակերպելու պատրաստակամության մասին»։ Իսկ մինչ այդ, Հայաստանում ու Ադրբեջանում, ինչպես նաև Ռուսաստանում գնահատում են Սանկտ Պետերբուրգի եռակողմ հանդիպումը: «Հանդիպումը բավական կարևոր էր, անցել է կառուցողական մթնոլորտում: Որոշ հարցերում փոխըմբռնում է ձեռք բերվել», - այս գնահատականն է, ըստ «Մոսկովսկի կոմսոմոլեց»-ի, սանկտպետերբուրգյան քննարկումներին տվել Հայաստանի արտաքին գործոց նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը: Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Էլմար Մամեդյարովն էլ, փաստորեն, գրեթե կրկնել է իր հայ պաշտոնակցի տեսակետն՝ ասելով, թե «հանդիպումն անցել է կառուցողական մթնոլորտում, և Ադրբեջանը դրական է գնահատում արդյունքները»: Ռուսաստանցի փորձագետները նշում են, որ, ինչպես և ակնկալվում էր, էական առաջընթաց Սանկտ Պետերբուրգում չի գրանցվել: Բայց և չի կարելի ասել, որ այդ բանակցություններն անիմաստ էին և սոսկ արարողակարգային: Ինչպես Համաշխարհային էկոնոմիկայի և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի տնօրեն, ակադեմիկոս Ալեքսանդր Դինկինն է, նկատել, «եթե Վլադիմիր Պուտինն իր քաղաքական կապիտալն է նվիրաբերում այդ եռակողմ հանդիպմանն, ապա թույլ չի տա, որ ձախողում լինի»: Պետերբուրգի հանդիպումից հետո ստեղծվել է միանգամայն նոր իրավիճակ. Արևմուտքը գործնականում ընդունել է, որ կարգավորման հարցում առաջատարը Մոսկվան է լինելու: Եվ հենց Մոսկվան էլ, ըստ «Կոմերսանտ»-ի վերլուծաբան Սերգեյ Ստրոկանի, արդյունքում պետք է Երևանին դրդի գնալ փոխզիջման, «քանի որ այլ ելք չկա»: Վերլուծաբանը հիշեցնում է, որ սանկտպետերբուրգյան հանդիպման նախօրեին Իլհամ Ալիևը պնդել է, թե «չարաչար սխալվում է նա, ով մտածում է, որ Ադրբեջանը կարող է ևս 20 տարի անպտուղ բանակցություններ վարել»: Իսկ Պուտինի հետ հանդիպումից հետո հստակ հայտարարել է, որ ստատուս-քվոն Բաքվի համար անընդունելի է: Ռուսաստանցի փորձագետ Սերգեյ Մարկեդոնովի համոզմամբ, Հայաստանի ղեկավարների համար այս պահին զիջումների գնալը կնշանակի վտանգել ոչ միայն սեփական հեղինակությունն, այլև ընդհանրապես իշխանության գլուխ մնալը, «քանի որ ապրիլյան իրադարձությունները երկրի ներսում դիտվում են որպես լուջ ցնցում, և նույնիսկ անհաջողություն, ոչ մահացու, ոչ ճակատագրական, բայց այնուամենայնիվ անհաջողություն»: Ադրբեջանցիներն ապրիլյան մարտերը գնահատում են որպես նվաճում: Բանակը չի կարողացել էապես ներխուժել Ղարաբաղի տարածք, բայց իշխանությունը համոզված է, որ ապրիլյան բախումների արդյունքը կարող է համարել ապագա հաջողությունների գրավական: Իսկ հայկական կողմը դժգոհ է, դատապարտում է ռուսներին՝ ադրբեջանցիներին ռազմա-տեխնիկական օգնություն տրամադրելու համար: Սերգեյ Մարկեդոնովի փոխանցմամբ, «Ադրբեջանի համեմատությամբ, Հայաստանում հանրային կարծիքը և ընդդիմությունն ունեն շատ ավելի կարևոր նշանակություն, և զիջումներն, անպայման, կդիտվեն որպես ապրիլյան իրադարձությունների հետևանք ու թուլության դրսևորում»: Ստեփանակերտի զուսպ գնահատականը Ուշագրավ է ԼՂՀ վարչապետ Արայիկ Հարությունյանի հարցազրույցը ռուսական «Վզգլյադ» պարբերականին, որում նա հայտնել է, որ դեմ է տարածաշրջանում ռուս խաղաղապահների տեղակայման գաղափարին։ Չնայած ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի խաղաղարար ջանքերին՝ Ադրբեջանը մշտապես դրսևորել է ապակառուցողական մոտեցում ինչպես բանակցային գործընթացի ձախողման, այնպես էլ շփման գծում լարվածության պարբերական էսկալացիայի միջոցով։ «Այն, ինչ տեղի ունեցավ ապրիլին, կարծում եմ՝ կասկած չի թողնում ադրբեջանական իշխանությունների իրական մտադրությունների հետ կապված»,- ասել է Արայիկ Հարությունյանը։ «Այդ ամենը թույլ չի տալիս թուլացնել Արցախի բնակչության զգոնությունը, քանի որ մշտապես կախված է հակառակորդի կողմից ֆիզիկական ոչնչացման սպառնալիքը»,- ասել է նա։ Անդրադառնալով մարտական ոգու տարբերություններին և պատասխանելով դիտարկմանը, թե փորձագետների կարծիքով՝ Ադրբեջանում նկատելիորեն նվազել է վախը հայկական բանակի հանդեպ, որը տիրում էր այնտեղ 1993-94թթ. պարտությունից հետո, ԼՂՀ վարչապետն ասել է. «Ապրիլյան քառօրյա պատերազմի ժամանակ մենք տեսանք, թե ինչպես են 18-20 տարեկան զինվորները հետ շպրտել հատուկ դիվերսիոն-հետախուզական խմբերին, որոնք մարտական պատրաստություն էին անցել թուրքական բանակում»։ «Եթե նույնիսկ նրանց նոր սերունդը չունի նախկին վախը, քանի որ չի տեսել 90-ականների ամոթալի պարտությունը, դա չի նշանակում, թե նոր սերունդն ընդհանրապես չի վախենում, և ադրբեջանական բանակը կարող է կռվել մեր բանակի հետ հոգեբանական և մարտական պատրաստվածության տեսանկյունից»,- ասել է նա։ Արցախի ճանաչումն այլընտրանք չունի՝ ասել է վարչապետը։ Ազգի ինքնորոշման միջազգային իրավունքի հիման վրա պետք է լուծվի Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը։ «Մենք, իհարկե, կողմ ենք Հայաստանի կողմից Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչմանը, սակայն միևնույն ժամանակ հասկանում ենք, որ գոյություն ունեն գործոններ, այդ թվում՝ պայմանավորված խաղաղապահ գործընթացով, որոնց հետ պետք է հաշվի նստել»։ Հարությունյանը լավագույն տարբերակ է համարում Ղարաբաղի ճանաչումը խաղաղ կարգավորման շրջանում։ Հարցին՝ ինչո՞ւ է կարծում, որ ո՛չ ռուս, ո՛չ այլ խաղաղապահները չեն կարող երաշխավորել հանրապետության բնակիչների անվտանգությունը՝ այն դեպքում, եթե Բաքվին վերադարձվեն 7 շրջաններից 5-ը, վարչապետը պատասխանել է. «Քանի որ ղարաբաղյան կողմը դեռևս չի մասնակցում բանակցային գործընթացին՝ որպես լիարժեք կողմ, ցանկացած ծրագիր կամ առաջարկություն մատնված է ձախողման։ Մեզ հետ որևէ ծրագիր չի քննարկվել։ …Այսօր Ղարաբաղի բնակչության անվտանգության միակ և իրական երաշխավորը Պաշտպանության բանակն է, որն ապահովում է նրա խաղաղ կենսագործունեությունն ու զսպում Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան»։ Ստեփանակերտն, այսպիսով, այս հարցազրույցով, կարելի է ասել, առաջին անգամ ուղղակիորեն մերժել է ռուսական հետևողական քարոզչությունը` Լեռնային Ղարաբաղում ռուս խաղաղապահների տեղակայման մասին:  Սա, ինքնին ուշագրավ փաստ է: Թե ինչպես է վերաբերվում ռուս խաղաղապահների տեղակայմանը պաշտոնական Բաքուն հիմա, այնքան էլ պարզ չէ: Մինչև վերջերս տպավորություն կար, որ նաև Ալիևն է դեմ ռուս խաղաղապահների տեղակայմանը: Բայց, ո՞վ գիտե, թե ինչ կարող էր փոխվել ապրիլյան քառօրյա պատերազմից հետո... Թամար Բագրատունի