Անկարայի զգուշավոր հիստերիան

«Մեր պատմության մեջ ամոթալի իրադարձություն չկա», արդարանում է Անկարան Պաշտոնական Անկարան ինչպես և սպասվում էր, բավական կոշտ արձագանքեց Գերմանիայի Բունդեսթագում Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի ընդունմանը: Բեռլինում Թուրքիայի դեսպան Հուսեյն Ավնի Կարսլուօղլուն բանաձևի ընդունումից անմիջապես հետո կանչվել է Անկարա, իսկ Թուրքիայի ղեկավարները մեկը մյուսի հետևից հանդես են գալիս Գերմանիայի որոշումը դատապարտող հայտարարություններով: «Բունդեսթագի ընդունած որոշումը լրջորեն կանդրադառնա թուրք-գերմանական հարաբերությունների վրա», - հայտարարել է Քենիայում գտնվող Թուրքիայի նախագահ Թայիփ Էրդողանը՝ խոստանալով հետագա քայլերը մանրամասնել երկիր վերադառնալուց հետո: Վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը գերմանացի օրենսդիրների որոշումը սխալ է համարում՝ հայտարարելով, թե Թուրքիան չի ամաչում իր պատմությունից․ - «Թուրք ժողովրդի անցյալը հայտնի է․ այս ժողովուրդը հպարտանում է իր անցյալով: Մեր պատմության մեջ ամոթալի իրադարձություն չկա»: Յըլդըրըմը հավելել է, որ բանաձևի ամբողջական տեքստին ծանոթանալուց հետո կձեռնարկվեն «հստակ քայլեր»: Արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուն «Թվիթեր»-ում կատարած գրառմամբ համոզմունք է հայտնել, թե «այս որոշմամբ Գերմանիան փորձում է փակել իր պատմության մութ էջերը»: Իսկ Արտգործնախարարության պաշտոնական կայքում հրապարակված հայտարարության մեջ նշվում է, թե Բունդեսթագի ընդունած բանաձևը «օրենքի նկատմամբ արհամարհանք է»․ «Դրանով պատմությունը քաղաքականացվում է, ինչը թույլ չի տա ազատորեն քննարկել պատմական խնդիրները»: Թուրքիայի փոխվարչապետ Նուման Քուրթուլմուշը նույնպես «Թվիթեր»-ում է արտահայտել իր դժգոհությունը և հավելել է․ - «Անկարան բոլոր հարթակներում կպատասխանի Բունդեսթագի որոշմանը, որը իրավական ոչ մի ուժ չունի»: Քուրթուլմուշը կրկին պնդել է, թե այս հարցով պետք է զբաղվեն ոչ թե քաղաքական գործիչներն ու խորհրդարանները, այլ գիտնականներն ու պատմաբանները: Գերմանացի օրենսդիրների գրեթե միաձայն որոշմանը արձագանքել է նաև իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության հայազգի պատգամավոր Մարգար Եսայանը: Պաշտպանելով իշխանության տեսակետը՝ նա համոզմունք է հայտնել, որ ընդունված որոշումը լիովին քաղաքական է և հայերին չի վերաբերում: Եսայանը հավելել է, թե այս խնդիրը հայերը և թուրքերը պետք է լուծեն և ոչ թե Գերմանիայի ու Միացյալ Նահանգների խորհրդարանները: Թուրքիայի խորհրդարանը պատրաստվում է միասնական հայտարարությամբ արտահայտել իր բողոքը, որին, սակայն, չի միանա քրդամետ Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցությունը։ Իսկ ընդդիմադիր ամենամեծ՝ Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության փոխնախագահ Օզթուրք Յըլմազը հայտարարել է, թե ընդունված բանաձևը Թուրքիայի դեմ օգտագործվող քաղաքական գործիք է, որը վնաս է հասցնելու ինչպես թուրք-գերմանական, այնպես էլ հայ-թուրքական հարաբերություններին: Անկարան սպառնում է. «Լուրջ ազդեցություն կթողնի Գերմանիայի հետ հարաբերությունների վրա» Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը, ով պաշտոնական այցով գտնում է Քենիայում, Բունդեսթագի ընդունած բանաձևի հետևանքների մասին հայտարարել է, որ այն «լուրջ ազդեցություն կթողնի հարաբերությունների վրա»: Նայրոբիում ասուլիսում, որը թուրքական հեռուստաընկերությունը ուղիղ հեռարձակում էր, Էրդողանն ասել է՝ Գերմանիայից Թուրքիայի դեսպանի վերադարձից հետո կառավարությունը կքննարկի, թե Անկարան ինչ պատասխան քայլեր կկատարի: Ստամբուլի ոստիկանությունը շրջապատել է Գերմանիայի գլխավոր հյուպատոսությունը: Իրավապահ մարմինների աշխատակիցները փակել են դեպի շինություն տանող փողոցները, ինչպես նաև տեղակայել են ջրցան մեքենաներ: Այդ միջոցներն ընդունվել են հյուպատոսության շենքի մոտ կազմակերպված բողոքի ակցիայի կապակցությամբ, որի մասնակիցները դեմ են արտահայտվում Բունդեսթագի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի ընդունման դեմ: Թուրքական Anadolu լրատվական գործակալության փոխանցմամբ՝ Թուրքիայի ԱԳՆ-ն դատապարտել է Բունդեսթագի կողմից Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ բանաձևի ճանաչումը: Հայտարարության մեջ նշված է. «Գերմանիայում, որտեղ քաղաքացիները կարող են ազատ իրենց դիրքորոշումը հայտնեն տարբեր հարցերի շուրջ, 1915թ. դեպքերի վերաբերյալ ձևավորվել է ճնշման ու կանխակալության մթնոլորտ: Փոխանակ ուսումնասիրելու ու պարզելու 1915թ. դեպքերը, փորձեր են ձեռնարկվում թելադրելու հայկական պնդումները, ինչի համար Գերմանիայում արդեն երկար տարիներ իրականացվում է լայնամասշտաբ աշխատանք. նկարահանվում են ֆիլմեր, հրատարակվում են գրքեր: Այդպիսով, ձգտում են ճնշում գործադրել գերմանական հասարակության վրա: Մենք ընդգծում ենք, որ Գերմանիայի Դաշնային խորհրդարանի այսօրվա որոշումն ամոթալի է Բուդեսթագի հանդեպ վստահության տեսանկյունից: Նմանատիպ բանաձևերը միտված են պատմությունը քաղաքականացնելուն, պատմական դեպքերի վերաբերյալ ազատ քննարկումների մթնոլորտի զարգացմանը: Տվյալ փաստաթուղթը իրավունքի հանդեպ անհարգալից վերաբերմունքի օրինակ է: 1915թ. իրադարձությունների շուրջ տարաձայնությունների վերացման միակ ուղին երկխոսությունն ու արդար դիրքորոշումն է: Թուրքիան ձգտում է կիսել օսմանյան հայերի վիշտը, կարևոր քայլեր է ձեռնարկում հայ ժողովրդի մշակութային արժեքների պաշտպանության համար և փոխզիջման ուղիներ է հարթում երկու ժողովուրդների միջև, և նա սովորելու բան չունի Գերմանիայի դաշնային խորհրդարանից: Նաև թուրքական զգուշավորություն Եթե Գերմանիայի Դաշնային խորհրդարանը հիրավի հետաքրքրված է Օսմանյան պետության ժամանակաշրջանի դեպքերի հետազոտմամբ, ապա նա կարող է ներդրում ունենալ գիտական համատեղ հանձնաժողովի ձևավորման մեջ, որի նախաձեռնությամբ Թուրքիան հանդես է եկել դեռևս 2005-ին: Թուրքիայի հանդեպ գերմանացի պատգամավորների կանխակալ վերաբերմունքի պատճառը թուրքերի ու իսլամի հանդեպ հակակրանքն է, որը երբեմն հասնում է մինչև ռասիզմի բաց դրսևորումների, ինչպես նաև Գերմանիայի արտաքին քաղաքական ու ներքաղաքական զարգացումները»: Թուրքիայի ԱԳՆ-ն անթույլատրելի է համարել թուրքական ծագմամբ Գերմանիայի քաղաքացիներին «ասիմիլացնելու» փորձերը` ընդգծելով, որ նրանք մեծ ներդրում են ունեցել այդ երկրի քաղաքական, տնտեսական ու սոցիալ-մշակութային կյանքի համար: Թուրքիայի խորհրդարանում ներկայացված քաղաքական երեք ուժերը համատեղ հայտարարություն են տարածել` կապված Բունդեսթագի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի ընդունման հետ: Դրանում նշված է. «Մենք` թուրք ժողովրդի ներկայացուցիչներս, չենք ընդունում ու վճռականորեն դատապարտում ենք Գերմանիայի դաշնային խորհրդարանի անարդար որոշումը, որը հենված է 1915թ. Օսմանյան կայսրությունում տեղահանման գործընթացի վերաբերյալ հայերի անհիմն պնդումների վրա»: Ընդգծվում է, որ փաստաթղթի վրա իրենց ստորագրություններն են դրել իշխող «Արդարություն ու զարգացում» կուսակցությունը (ԱԶԿ), «Ժողովրդա-հանրապետական» կուսակցությունը (ԺՀԿ) և «Ազգայնական շարժում» կուսակցությունը (ԱՇԿ): Քրդամետ «Ժողովուրդների դեմոկրատական» կուսակցությունը (ԺԴԿ) չի միացել նրանց: Հետաքրքրական է, սակայն, որ Բունդեսթագի որոշումից մեկ օր հետո արդեն Թուրքիայի վարչապետը որոշակի խմբագրված հայտարարությամբ է հանդես եկել... Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը Ադրբեջան մեկնելուց առաջ կրկին մեկնաբանել է Բունդեսթագի կողմից Հայոց ցեղասպանության բանաձևի ճանաչումը. «Մենք կուսումնասիրենք այդ որոշման իրական պատճառները և անհրաժեշտ պատասխան կտանք: Ընդ որում՝ Թուրքիան ու Գերմանիան երկու կարևոր դաշնակից են, և թող ոչ ոք չակնկալի, որ Բեռլինի ու Անկարայի հարաբերությունները կփլուզվեն անմիջապես ու ամբողջությամբ: Սակայն դա ընդհանրապես չի նշանակում, որ տվյալ բանաձևը անպատասխան կմնա և Թուրքիան չի ասի իր խոսքը»: Թուրքական հիստերիան, անկասկած, մի որոշ ժամանակ կտևի, բայց Անկարան չի կարող Գերմանիայի հետ դաշնակցային հարաբերությունները հողին հավասարեցնել թեկուզ այն պատճառով, որ այդ երկրում միլիոնավոր թուրքեր են բնակվում: Մետաքսյա Շալունց