ԱՄՆ-ն Արցախի բնակչությանը Ադրբեջանի հետ խաղաղության է նախապատրաստելու. Ծրագիրը բացահայտվեց

Արցախում ականազերծման ծրագիրը դադարեցված է, սակայն պայքարն այն վերականգնելու համար շարունակվում է: Ինչպես հայտնի է, ԱՄՆ վարչակազմը դադարեցրեց ԼՂ-ում ականազերծման ծրագրի ֆինանսավորումը: Սակայն հայտնի է, որ ամերիկահայ կառույցները շարունակում են պայքարն այս ուղղությամբ:

ԱՄՆ վարչակազմը վերահաստատել է իր 2019 թվականի որոշումը Լեռնային Ղարաբաղում ականազերծման ծրագրի ֆինանսավորումը դադարեցնելու մասին: Այն պնդում է՝ ականազերծման ծրագիրը, որն իրականացնում է բրիտանական Halo Trust կազմակերպությունը, ավարտված է: Չնայած Halo Trust-ի ֆինանսավորման երկարացման խնդրանքին հայտնաբերված նոր տարածքների ականազերծման համար, վարչակազմն այս հարցում մնաց անդրդվելի:

Ինչպես հաղորդում է «Ամերիկայի ձայնը»՝ ի պատասխան ծրագրի մասին մի շարք կոնգրեսականների հարցումներին, պետքարտուղարի օգնական Մերի Թեյլորն ու USAID տնօրենի օգնական Ռիչարդ Փարկերը պատասխան նամակում մատնանշել են, որ 2017 թվականից ի վեր Լեռնային Ղարաբաղում խաղաղ բնակչության շրջանում չի եղել ականներից որևէ զոհ: Այժմ քննարկվում է օժանդակության նոր հնարավորություն, մասնավորապես՝ բնակչության նախապատրաստումը խաղաղության:

Ամերիկահայ լոբբիստական կառույցները, սակայն, վստահեցնում են՝ այս ծրագրի շուրջ պայքարը ավարտված չէ: Աշխատանքներն ընթանում են գրեթե ամենօրյա ռեժիմով: «Վերջացած չէ այս աշխատանքը. Կշարունակվի պայքարը, որ կարողանանք Արցախի օժանդակության ծրագիրը փրկել և ընդլայնել»,- ասում է Վաշինգտոնի Հայ Դատի հանձնախմբի մամլո խոսնակ Եղիսաբեթ Չուլճյանը: «Այժմ պայքարում ենք այս ծրագրի երկարացման համար, որպեսզի այն չդադարեցվի ու գումարներ հատկացվեն Արցախում ականազերծման ծրագրին»,- նշում է Ամերիկայի հայկական համագումարի Կոնգրեսի հետ կապերի պատասխանատու Մարիամ Խալոյանը:

Ծրագրի պահպանման աշխատանքները նախկինում ևս տեղափոխվել են ԱՄՆ Կոնգրես: «Շատ հստակ է, որ գործադիր մարմինը՝ թե Սպիտակ տունը և թե արտգործնախարարությունը, 1998 թվականից, երբ սկսվեց Արցախին օգնություն ցույց տալու ծրագիրը, դեմ էին դրան: Ամեն տարի ԱՄՆ Կոնգրեսի հետ աշխատանքներ ենք տանում, որպեսզի կարողանանք պահել այս մարդասիրական ծրագիրը»,- ընդգծել է Չուլճյանը:

Կոնգրեսում աշխատանքները 2020-21 թթ. արտաքին հատկացումների բանաձևի շուրջ մեկնարկել են վերջերս: 75 կոնգրեսականներ արդեն հանդես են եկել նամակով, ուր ընդգծել են, որ ականները շարունակում են մեծապես վտանգել Ղարաբաղում խաղաղ բնակչությանը: Նրանք կոչ են անում ներառել արտաքին հատկացումների բանաձևում Ղարաբաղում ականազերծման համար 1.5 միլ դոլար տրամադրելու դրույթը:

Ֆինանսավորման դադարեցումը հաճախ կապվում է նաև ամերիկյան այս վարչակազմի քաղաքականության հետ արտաքին օգնության հարցում: «Ինչպես հայտնի է այսօր շատ են արտաքին օգնության հետ կապված հատկացումների կրճատումները, որն իրականացնում է այս վարչակազմը: Ցավոք, դրանց թվում է նաև Արցախին հատկացվող օգնությունը»,- փաստում է Մարիամ Խալոյանը:

Ամերիկահայ շրջանակներն ընդգծում են ծրագրի մարդասիրական բնույթը: Ամերիկահայ կառույցները պնդում են՝ 2001 թվականից ի վեր հաջողվել է դուրս բերել հազարավոր ականներ՝ հնարավորություն տալով ականազերծված հողերը օգտագործել գյուղատնտեսության և այլ ոլորտներում: Ծրագիրը նաև կարևոր է խաղաղության պահպանման հարցում, որի դադարեցմամբ, ամերիկահայ լոբբիստների կարծիքով, Բաքուն կստանա սխալ ազդանշան Վաշինգտոնից:

Ինչպես և կանխատեսել էինք՝ ամերիկյան աջակցության դադարեցումը բացի քաղաքական պատճառներից կարող է ունենալ կոնկրետ նպատակ, այն է՝ բնակչությանը խաղաղության նախապատրաստելը՝ ինչ-ինչ հումանիտար ծրագրերով և որն ի դեպ, ի շահ ադրբեջանական կողմի կլինի, քանի որ նրանք ձգտում են «Լեռնային Ղարաբաղի ադրբեջանական համայնքի» ներգրավվածությամբ լուծել հայ-ադրբեջանական շփումների թեմայի արծարծման հարցը:

Այս իրավիճակում՝ ի՞նչ են մտածում Հայաստանի իշխանությունները՝ պարզ չէ: Առայժմ իշխանության պատասխանատու օղակները որևէ հստակ պարզաբանում չեն ներկայացրել՝ ինչո՞ւ դադարացվեց 1998-ից Արցախին տրամադրվող ամերիկյան աջակցությունը և այժմ ինչ ծրագրեր ունի ամերիկյան վարչակազմը:

Մետաքսյա Շալունց