Գույքի բռնագանձման վտանգը. առաջնորդվելու են մեղավորության կանխավարկածով

Քաղաքական հերթական սկանդալը կարող է պայթել արդարադատության նախարարության մշակած «Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման մասին» օրենքի նախագծի առիթով:

Այն արդեն ներկայացվել է հանրային քննարկման, որից հետո կհաստատվի կառավարության կողմից և կուղարկվի Ազգային ժողով: Այս օրենքը լրջորեն անհանգստացնում է հատկապես քիչ թե շատ նշանակալի կարողություն ունեցող անձանց: Բոլորը հասկանում են, որ իշխանությունը այս օրենքի ընդունումից հետո կարող է կապիտալի վերաբաշխում սկսել, ինչը հեղափոխության ծրագրային դրույթներից է:

Օրենքը նախատեսում է ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման հնարավորություն, եթե դրա ձեռքբերումը օրինական եկամտի աղբյուրներով չի հիմնավորվում: Բռնագնձման ռիսկը տարածվում է 50 միլիոն դրամից բարձր արժեքով գույքի վրա: Նախագծով նախատեսվում է, որ բռնագանձման ենթակա կարող է լինել ապօրինի ծագում ունեցող այն գույքը, որի շուկայական արժեքը հայցի ներկայացման պահին գերազանցում է 50 մլն. դրամը՝ հետևյալ հիմքերի առկայության դեպքում.
1)առկա է օրինական ուժի մեջ մտած մեղադրական դատավճիռ, որով հաստատվում է օրենքի նախագծով նախատեսված հանցագործություններից որեւէ մեկի կատարումը.
2)այդ հանցագործություններից որեւէ մեկի հատկանիշներով հարուցված քրեական գործով անձը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ.

3)առկա են բավարար հիմքեր կասկածելու, որ առկա է ապօրինի ծագում ունեցող գույք, սակայն սույն օրենքով նախատեսված հանցագործություններից որեւէ մեկի կատարման առնչությամբ քրեական հետապնդումը կամ քրեական գործի հարուցումն անհնար է կամ կասեցվել է օրենքի նախագծով նախատեսված հիմքերից մեկով.
4)օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում հայտնաբերված տվյալներով առկա են բավարար հիմքեր` կասկածելու, որ պաշտոնատար անձի կողմից ձեռք է բերվել ապօրինի ծագում ունեցող գույք։

Այս կետերը, մեղմ ասած, շատ վիճելի են, որովհետև 50 մլն դրամ շուկայական արժեքը կարող է տարածվել, օրինակ` Երևանի Կենտրոն և Արաբկիր վարչական շրջաններում գտնվող 1-3-սենյականոց բնակարանների մեծ մասի վրա: Օրինագծում առկա մյուս ռիսկն այն է, որ նախագծով նախատեսված է, որ օպերատիվ-հետախուզական տվյալների հիման վրա, ՀՀ դատախազությունը կարող է սկսել ենթադրաբար ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման գործընթաց, ընդ որում այդ նպատակով կարող է ստանալ դատարանի թույլտվությունը` բանկային գաղտնիք ստանալու վերաբերյալ՝ ընդամենը հիմնավորելով, որ դա անհրաժեշտ է գործի ուսումնասիրության համար:

Ի դեպ, գործընթացը հրապարակային չէ. մարդը կարող է անգամ տեղյակ էլ չլինել, որ դատախազությունն ուսումնասիրում է իր գույքի օրինականությունը: Այստեղ խնդիր է առաջանալու նաև բանկային օրենսդրության հետ կապված. բանկային գաղտնիքը մարդու մասնավոր սեփականության իրավունքին է առնչվում և դրան տիրապետելու իրավունք որևէ պետական մարմին չի կարող ունենալ: Եթե դատախազությունը անարգել կարաղոցավ ստանալ բանկային գաղտիք պարունակող տեղեկություններ, Հայաստանից կսկվի ֆինանսական կապիտալի զանգվածային արտահոսք:
Ընդհանրապես օրենքի տրամաբանության մեջ դրված է մարդու մեղավորության կանխավարկածը: Մարդու իրավունքների միջազգային նորմերը սահմանում են, որ օրենքի հիմքում պետք է դրվի անմեղության կանխավարկածը, այսինքն` մարդը, եթե որևէ գործով ներգրավվում է որպես մեղադրյալ, պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը, հակառակը` մեղադրողներն են պարտավոր ապացուցել նրան վերագրվող մեղքը: Չապացուցված մեղքը հավասար է ապացուցված անմեղության. սա միջազգային հիմնարար սկզբունք է: Իսկ այս դեպքում տրամաբանությունը հակառակն է` եթե մարդը չկարողանա հիմնավորել իր գույքի ձեռքբերման օրինականությունը, այն պետք է բռնագանձվի: Այսինքն` հայկական հեղափոխությունը վերածվում է կլասիկ բոլշևիկյան հեղափոխության` կուլակաթափություն են անելու:

 Հայկ  Դավթյան