Հարությունյանին,Կոստանյանին ձեռքից բաց թողնե՞լ.դա տգիտության ,ողորմելիության սիմֆոնիա է .Վարդան Բոստանջյան

Հարցազրույց տնտեսագետ Վարդան Բոստանջյանի հետ:/Մաս 2-րդ/

-Իրենք ասում են՝վիճակը վիճակ է,որովհետև նվազագույն աշխատավարձը մենք 55 000-ից դարձրել ենք 68 000,թեպետ սա ինչ-որ առումով հարկային բեռ է մասնավորի վրա:

-Մեծ հաշվով ոչինչ չունեն ասելու,ասում են՝բարձրացնում ենք,հերիք է ,նվազագյույն աշխատավարձը առանց այն էլ աշխատավարձ չէ,մի 13000-ով բարձրացնելու դեպքում դրան զուգահեռ առաջին անհրաժեշտության մթերքների կատաստորֆ գների գնաճի պայմաններում 13000 չի բավարարում,որ կարողանաս այդ ճեղքը փակել:Բոլոր պարագաներում ,այո ,ինչ մեծ բարիություն է,սա հարցի լուծո՞ւմ է:Մեր տնտեսությունը,ողորմելի,տարաբախտ վիճակում է,հարկավոր է տնտեսական զարգացում,հարաբերությունների կտրուկ փոփոխություն,մեկ տարուց ավել է անցել,ու՞ր են դրանք,մենք ունենք հայ ազգի համար շատ կարևոր մի տարածաշրջան ՝Արցախ ունենք,որին թշնամի ենք անում,ինչի մասին է խոսքը:Բոլոր վաստակաշատ մարդկանց,որոնք կրծքով պաշտպանել են մեր երկիրը,նրանց սխալ ենք հանում,գնդակահարում ենք,սրա մասին խոսեք,այլ ոչ թե 13 000-ի:

-Խոսում են,ասում՝հանցագործ են:

-Հոգեկան անհարմարաություններից ելնելով մարդը կարող է շատ բան ասել,պետք է ընդունե՞նք:

-Տեսակետ կա,որ Փաշինյանը որպես պոպուլիստ է եկել իշխանության,հիմա այդ պոպուլիզմը նվազել է,համաձա՞յն եք այդ տեսակետի հետ:

-Պետք է նվազեր,որովհետև իշխանության եկածը ևս զգում է,որ վիճակը իսկապես վատ է, և այն հանրությունը,զանգվածը,որը գնում է նրանց հետևից արդեն ընդգծված փոշմանել է,շատ վատ է զգում,որքան էլ նրանք նկարագրեն փայլուն վիճակներ,խնդիրները ավելի գունեղ ներկայացնեն,հասկանալի է,որ նկատում են՝խնդիրը շատ բարդացած է:Ցանկացած պատճ-անպատճառ գնաս փողոց հավաքես:Այս վերջինը չստացվեց, Աբովյանում ընտրություններ տեղի ունեցան,այս ամենը դրա մասին է խոսում:Կառավարության մոտ ամեն օր բողոքի ակցիաններ են,իսկ անհանգստացողները ոչ թե բան ու գործը թողել եկել են,այլ իսկապես մարդիկ չեն կարողանում ապրել:Երբևէ մարդը չի ասում ՝արի դու ինձ պահի,թույլ տուր,հնարավություն տուր,որ ես ապրեմ,աշխատեմ,բացի այն,որ դու չես օգնում,դու խանգարում ես:Այսօրվա ամբողջ անհարամարությունը,մարդկանց դժգոհությունը հենց դրանում է:

-Դրա համար գնացին հարկային փոփոխությունների,ասում են՝դա ռեֆորմ է,որոշեցին,որ գույքահարկը պետք է բարձրանա:Ինչ հետևանքներ կլինե՞ն:

-Ցանկացած մասնագետի,կամ կիսամասնագետի հարցերեք՝առանձին կետային փոփոխություններ,գույքահարկը փոխենք,եկամտային հարկը փոխենք,նման բան չի լինում,տնտեսությունը որպես այդպիսին մի ամբողջական համակարգային ինստիստուտ է,օրգանիզմի է նման:Հարկերի տեսակներ կան,դրանց տակ գտնվող պարտավորություն կրողներ կան,ուրեմն դու պետք է մտածոս,որ պարտավորություն կրողները հանկարծակի չզոհվեն այդ ճնշման ներքո: Գույքահարկը պետք է բարձրացնեին,անկախ այս իշխանափոխությունից ես տարիներ շարունակ ասել եմ,որ ՀՀ-ում մենք պետք է ունենանք դիֆերնցված,տարբերակված և բարձր գույքային հարկում:Լուծումը միայն սրանում չէ,ամբողջ հարկային համակրագում մենք պետք է կարողանանք համապատասխան փոփոխություններ անել,իսկ կոմպլեքս փոփոխություններ ու տեսլականներ որևէ մեկի կողմից չի առաջրակվում,որևէ մեկի կողմից այս մասին չի խոսվում,որ մենք կարողանանք հասկանալ:Խոսելուց հետո էլ երբևէ հանկարծ մասնագետի,գնահատողի ,փորձագետի ուշադրություն չի դարձվում:Եկամտային հարկի այս փոփոխության պարագայում՝23-ից իջնում է 20 տոկոս,սա այնքան ողորմելի մոտեցում է ,ամբողջ նպատակը այն է,որ իբր միամիտները կմտածեն,որ 36 տոկոսից իջավ 20 տոկոսի և կասեն՝հիսաքանչ բան էր:Բայց ճնշող մեծամասնությունը 150 000 եկամուտ ունեցողոների համար բացարձակ նշանակություն չունի ,բարձր եկամուտ ունեցողների համար տեղի ունեցավ սա,իսկ ամբողջ աշխարհին հայտնի է պրոգրեսիվության ինստիտուտը՝որքան շատ ունես շրջանառություն ու եկամուտ ,դու այնքան շատ պարտավորություն պետք է կրես:Իբր մենք եկամտային հարկը այդպես ենք անում,տարբեր գնահատականներ կան,27 միլիարդ են ասում,մեկը 30,40, բայց մի 40 միլիարդի չափ վտանգվում է մեր պետական բյուջեն:Եթե վտանգվում է մեր պետական բյուջեն,ուրեմն հակված են դա վերականգնելու,տեսնում են ուրիշ բան չեն կարող անել,ակցիզներն են շատացնում,ակցիզային հարկն են բարձրացնում,այն հասարկաության կողմից ձեռք բերող և առաջին անհրաժեշտության ապրանքների համար է:Այս ամենը նստում է մարդու վրա,քանի որ դրան կհետևեն թանկացումները:Ունքը շինելու փոխարեն աչքն ես հանում,նման բարեփոխումներ են լինու՞մ:

-Նիկոլ Փաշինյանը,երբ նոր էր իշխանության,գնաց Եվրոպա,որտեղ գումարներ էր ակնկալում,այնտեղ ասացին,որ չի լինի,ասաց՝ես կգնամ մեր նկուղներից կհանեմ,և թափ կտամ:Ինքը այս ժամանակվա ընթացքում նման քաղաքականություն վարու՞մ է,և Հայաստանում նման միլիարդներ կա՞ն:

-Ես չեմ տիրապետում,թե ով ինչ գողացավ,գողացել է,թե՞ ոչ,նման բան չկա,որ հանածը բերես ,դնես և ճոխ ապրես,պետք է աշխատես,ապակողմնորոշելու,հիմար զանգվածին շփոթեցնելու համար է կիրառվում այդ տարբերակը:

-Սպասում է այդ զանգվածը:

-Բոլոր նրանք ,ովքեր ոչ մի մասնագիտություն չունեն,ծույլ են,չեն աշխատում,տունը թախտի վրա փռված է,ընտանիք ունի,ասում են՝աշխատի,ասում է՝գողացել է,մեկն էլ օգնում է՝թե այո,գողացել են,հիմա սա ասում է,գնացել գողոնը բերեք,որ ես լավ ապրեմ:Գնա աշխատի,եթե այնտեղ անսահման դրած լինի գողացածը ,դու չես ապրելու մինչև չաշխատես,դրա համար եմ ասում՝ոչ թե մեր ամբողջ էներգիան պետք է ջլատեն, որ իբր գնում են փող ճարելու,բերելու,առավել ևս,որ չի եղել նման բան,կամ ամբողջ աշխարհում գույություն ունի վիճակներ,հիմա ՀՀ-ում մատի փաթաթան ենք դարձրել:Այնպես անենք,որ մենք կարողանանք քաղաքակրթված հարաբերություններով աշխատել և այդ աշխատանքի արդյունքնում ստեղծենք:Եթե ես իմ դիմացը գտնվող հողամասը ծուլանում եմ մշակել,այդ ինչ-որ մեկը գողացել է,պետք է բերի տա:

-Եթե լսում են,որ ասում են՝վաղեմության ժամկետը անցել է,բայց Հովիկ Աբրահամյանի 2 հեկտարը ետ ենք վերադարձնում,մարդը մտածում է,որ ոչինչ,որ իմ 1000 մետրը մշակված չէ:

-Նման մանր բաները չեմ ուզում մեկնաբանել:

-Մանր չէ, լրահոսին հետևեք,այսքան հեկտար հողը ետ ենք բերում:

-Լրահոսը ումի՞ց է ձևովորվում:Լրահոսը ձևավորվում է որոշակի մարդկանց կողմից որոշակի մարդկանց համար,ամենահնարավորը դա է,որ նման մոտեցումը ստեղծել է այն հոգեվիճկը,որն այսօր առկա է երկրում՝ատելություն,լարվածություն,ագրեսիա,չկամություն:Թողած գեղեցկությունը,կյանքը,աշխատանքը մենք շնչում ենք ատելության օդը:

-Սովետական միությունից եկած հարուստի,աղքատի,մի մեքենա ոևնեցողի այս հակադրությունը ինչի՞ հետևանք է:

-Այս հոգեբանությունից հարկավոր է ձերբազատվել,գնա աշխատի,Աստված յուրքանյուրիս տալիս է հնարավորություն՝մտքի և բազկի ուժ է տալիս,գնա այդ չափով աշխատի ,բացառված է,որ դու այդ ամենը կիրառես և չհասնես համապատասխան արդյունքի :Եթե դու այլ դեգերումների մեջ ես,ուրմեն դու ուզում ես ուրիշի փայ,ինչ-որ ավելորդ բաներ,ինչի մասին է խոսքը,դու գնա բավարարվի այնքանով ,որքանով ,որ բնությունը քեզ ուժ է տվել:Դա աշխատանքն է և դա ռացիոնալ գործուներություն իրականացնելն է:Եթե տանը պառկած ես,նարդի ու բլոտ ես խաղում,ուզո՞ւմ ես լավ ապրել:Կարող է ինձ հիմա հայհոյեն,որովհետև իրենք հակված չեն գործ անելու,իրենք իրենք տունըչեն մաքրում,ստացվում է,որ մեր երկիրը աշխատում է այդպիսի մարդկանց պահանջները բավարարելով:Հարկավոր է դուրս գալ այս անիծյալ վիճակից:

-Ինչքան ժամանակ է պետք ՝անընդհատ թիրախներ են փնտրում՝Ռոբերտ Քոչարյան ,Հովիկ Աբրահամյան,վաղը՝միգուցե Գագիկ Ծառուկյան:

-Եթե մեր հասարակությունը նման բաներ է թույլ տալիս,ուրեմն արժանի է դրան:Չպետք է համակերպվել այս մոտեցման հետ,եթե դու չես համակերպվում,մի վայրկյան էլ չի տևի այս ամենը և եթե քո համար շատ ցանակալի է,սա կարող է անընդհատ շարունակական լինել,ժամանակային առումով որևէ մեկը չի կարող իր վրա պատասխանատվություն վերացնել և ասել,որ այսքան օրից հետո իրավիճկաը կշտկվի:

-Հայաստան –Արցախ թեմային անդրադարձաք ,եթե մեկ ամբողջի մեջ դիտարկենք՝Հայաստան,Արցախ,Սյունիք,Ռուսաստան,Իրան,Արևմուտք ,ինչ է կատարվու՞մ:

- Տարածաշրջան է,հանգամանների բերումով գերուժերը,ուժեղները ունեն որոշակի հետաքրքրություններ՝Ռուսասատան,Իրան,ԱՄՆ,Եվրոպա,Թուրքիա և այս բոլորի շահերը մեկտեղվել է:Ստացվել է այնպես ,որ Արցախը միշտ եղել է միջնաբերդ Հայաստանի համար,ՀՀ-ի գոյությունը մեծապես,իմ խորին համոզմամբ,պայմանավորված է Արցախում,այստեղ ուժեղ մարդիկ են,և բոլոր դեպքերում դա մեր պատիվն է,մեր մեծությունն է և հարկավոր է դա պահպանել:Մենք իրավունք չունենք ընդհանրապես Արցախի թեմայով անզգույշ քայլեր անել,որովհետև Արցախի հետ կապված ցանկացած դժվարություն ուղղակիորեն ոչ Արցախին,այլ Հայաստանին է վերաբերվում:

- Նոր իշխանությունները եկան, սևի և սպիտակի բաժանում արեցին,փոքր երկիր է,իր ռեսուրսներով,հնարավորություններով,էլ չեմ ասում մասնագետներով և պրոֆեսիենալներով՝նախկին պրոֆեսիենալներ ունենք՝Դավիթ Հարությունյան,Արփինե Հովհաննիսյան,Գևորգ Կոստանյան, մարդիկ,ովքեր այսօր ղեկավար դիրքում չեն:Այնպես չէ,որ մենք այնպիսի մասնագետներ ունենք,որ մեզ կարող ենք թույլ տալ նման մարդկանց անտեսնել,և նման մարդիկ կամ պետք է պարապ մնան,կամ երկրից գնան:

-Դա տգետության ,ողորմելիության սիմֆոնիան է,ոչ միայն այսօր ,այլ երեկ էլ է տեղի ունեցել,ով է լսել այս ձեր ասած ու ոչ միայն նրանց,այլ այդպիսի բարձր մակարդակի մարդկանց վերաբերյալ նման մոտեցում:Մեր ողորմելիությունը,հետամնացությունը կայանում է նրանում,որ նման մարդկանց կուլտիվացնելու,հավաքելու,տեղավորելու,օգտագործելու ,ուղղորդելու ինստիտուտ չունենք ,ամենակորուսյալ ինստիտուտը սա է:Հիշում եմ մի պատմություն՝ասում է,ում վրա եք հույս դնելու,ումով եք երկիր կառուցելու,եթե դուք նման մարդկանցից օտարանում եք ,դուք հասկանում եք ՝ինչ եք անում,ճարելո՞ւ եք այսպիսի մարդիկ:Թող իրենք հանձնարարեն ուսումնասիրել փորձագիտական ռեժիմով .ցանկացած երկիր հասնում է մեծ հաջողության,երբ իր մոտ վաստակ ունեցող մարդիկ են աշխատում:ԱՄն-ում Քեսինջերը 90-ն անց է, Կարտերը 90-ն անց է,շարժվել չի կարողանում,բայց Ամերիկան ,եթե ուզում է դիմացինին որևէ բան հայտնել,Կարտերի միջոցով է դա անում,որովհետև ինքն իր մարդուն գնահատում է:Գալիս,ասում է՝այս ինչ բան է,սև -սպիտակ,ասում է՝ դու դրանցից ես,ինչ է դա նշանակում,թշնամինե՞ր են,նրանք են ,ովքեր մեր երկիրը,այս քաղաքը ,փողոցը ստեղծեցին,եթե այդպես է,ուրեմն քաղաքն էլ թողեք,ասեք՝նրանց ստեղծած քաղաքն է,նրանց թողած երկիրն է:Մարդ արարածը և ազգը պետք է շնորհակալ լինի,հակառակ դեպքում արժանանալու է նրան,ինչին որ արժանի է:

Առաջին հատվածն՝այստեղ

Հարացազրույցը՝Նաիրա Բաղդասարյանի