Որպես թիրախ ընտրել են երկրորդ նախագահին,քանի որ գործ ունենք ուժեղ մարդու հետ.Վարդան Բոստանջյան

Հարցազրույց տնտեսագետ Վարդան Բոստանջյանի հետ:/Մաս 1-ին/

-Մինչ տնտեսական հարցերին անդրադառնալը խոսենք ներքին խնդիրների մասին,կա՞ր արդոք ճգնաժամ,շատերը կարծում են,որ նույնիսկ սահմանդրական ճգնաժամի առաջ ենք կանգնած,տեսնո՞ւմ եք նման իրավիճակ,եթե տեսնում եք ,ապա լուծումները ինչպիսի՞ն են:

-Սահմանադրական հարաբերությունների մասնագետ չեմ,այդուհանդերձ հասկանում եմ այս հարաբերությունները և ակնհայտորեն չկա այդպիսի երևույթ ՝ճգնաժամ,պարզապես իշխանություններին պետք են այնպիսի քայլեր,որպեսզի կարողանան սեփականաշնորհել ամեն ինչ երկրում,բռնապետին բնորոշ ավտորիտար ,տոտալիտար,որն ուզում եք ֆիքսեք,այդ կառավարման պահանջով :Արդեն իսկ օրենսդիրը որպես այդպիսին չկա, այն ,ինչ ասվում է,մինչև անգամ սխալ,անհեթեթություններ,դատական իշխանությունը տվայտանքի մեջ է,չի իմանում աջ գնալ,թե ձախ,վարքագիծ չկա,պետք է ենթարդել,որ դատական համակարգն էլ որպես այդպիսին չկա,մնացել է Սահմանադրական դատարանը որպես բարձր կառույց:Ցանկացած երկրի պարագայում,այդ թվում նաև ՀՀ-ի համար,հիմա սա պետք է սեփականաշնորհվի,խամաճիկների դատարան պետք է դառնա,որի պարագայում բստրում են սահմանադրական ճգնաժամ հասկացությունը,որը չկա:Ամոթ է երկրի,ամբողջ մեր հայ ազգի համար ամոթ է և հավատացեք,որ Եվրոպական կամ միջազգային որևէ կառույց հնարավոր չէ,որ ուղղակի ,թե անուղղակի չասի այս մասին:

-Ի՞նչ դիմակայություն կամ դիմադրություն կա այսպես ասած ընդդիմության կողմից:

-Ընդդիմությունը կարծես թե չկա,տատանումների մեջ է,չի իմանում ինչ ես պահել իրեն,որ հանկարծ վատ չլինի,նման ընդդիմություն չի լինում:Իշխանությունը որպես կանոն ոչ մի համակարգային,ոչ մի սֆերի գործողություններ չի անում,լավագույնը, իբր մատուցում է հասարակությունը հարկային օրենգրում փոփոխությունները,որը մասնագետների և մնացած կողմից որակվեց ոչինչ չտվող:Իշխանություն- ընդդիմություն հարաբերակցությունը կարծես թե զոհված վիճակում լինի,այդուհանդերձ հենց բուն քաղաքական խմբավորումների մեջ գոյություն ունեն շատ անհարմարություններ:Եթե լսեցիք հենց մեր երկրի հետաքրքիր անձնավորություններից մեկը՝Սասուն Միքայելյանը,ուզենք ,թե չուզենք,ինքը մեր երկրի համար կուրծքը դեմ տված անձնավորություն է, ազնիվ մարդ,ասաց,որ եթե դասեր չքաղենք, թավշյա հեղափոխությունը կդառնա թավշյա հեռացում: Սա զգուշացնող բառ էր:

-Թիմակիցների՞ն:

-Բա հո ինձ չէր զգուշացնում:

-Սա ինչի՞ ցուցիչ էր:

-Հասարակությունը, խոշոր առումով, հասկանալի է,որ հոգնել էր,զզվել էր,արդեն ձևավորված հարաբերություններից և բնականաբար այս մուտքը,որը հեղափոխություն չէր,այլ պարզապես մուտք, պայամանավորված էր նրանով,որ հասարակությունը այլևս չէր ուզում այն հին հարաբերությունների դաշտում գտնվել,բնականաբար է,որ այս պարագայում սպասում էին արմատական փոփոխությունների և սրանք երբեք պետք չէ նույնացնել եկամուտների կտրուկ բարձրացմամբ,աշխատատեղերի մեծացմամբ,գոնե մենք պետք է նկատեինք այն դրական միտումները ,որոնք ուղղված լինեին մեր հետագա զարգացմանը:Բայց հիմա գոյություն ունի անարոշ ,ջղաձգային վիճակ:

-Դուք շփոթ նկատու՞մ եք այս իշխանությունների մոտ,որ հայտնվել են մի տեղում, չգիտեն,թե ինչ է պետք անել տնտեսությունում երկիրն առաջ տանելու համար:

-Ես կարող եմ կանխավ ներողություն խնդրել,ասել ,որ սա սուբյեկտիվ կարծիք է ,բայց ես համոզված եմ,և չեմ տեսնում մասնագետների,տեսնում եմ սարսափելի, իրենցից դժգոհ սուբյեկտների,մարդկանց,որոնք ըստ էության հասարակության մեջ ունեցել են շատ տրիվիալ մոտեցում,զբաղված են եղել սելֆիներով,զվարճանքներով,տարբեր դատարկ,ոչինչ չասող բաներով և միանգամից ձեռք են բերել իշխանություն:Սրան զուգահեռ կորում է ամբողջ ազգայինը,ընդհանարպես հայ ազգը լավ է ապրել,թե վատ,ճոխ ,թե ոնց,մենք ձևավորել ենք ամենազանազան արժեքներ,հազարամյակներ այդ արժեքների տերն ենք եղել,դա ընտանիքն է,դա բարոյականությունն է:Տեսեք՝ հիմա ովքեր են,հավատքի հետ կապ չունեցող անձինք,ապակողմորոշված սեռական սուբյեկտներ,և այն:Միգուցե ամպը գալիս է և հնարավոր չէ կասեցնել,բայց իմ նման թող պեսիմիստ մարդ լինի,ես վատ եմ զգում այս ամենից:

-Ի՞նչ զարգացումներ եք տեսնում և պետք անընդհատ խոսենք ձևավորվող հակակշիռների մասին,տեսնո՞ւմ եք :Ամենամտահոգիչ բանը, եթե նույնիսկ կա,բոլորը աշխատում են առանձին-առանձին,չկա մի ծրագիր,գաղափար,մի շարժում,մի մոտեցում:

-Այս պարագայում կարծես թե ցցուն չի երևում ուժ ,որը պետք է դիմակայի այս անհեթեթությանը:

-Իրենք որպես թիրախ ընտրել են կոնկրետ մեկին և մեկ ուղղություն:

-Հիմա այդ մեկին ընտրել են ի դեմ երկրորդ նախագահի,հասկանալի է,որ գործ ունենք ուժեղ մարդու հետ,այս երկիրը ի դեմս երկրորդ նախագահի ունեցել է ուժեղ կառավարող ղեկավար,պայամանավորված բազմաթիվ սուբյեկտիվ ու անձնական վրեժխնդրություններով ,խանդով ,նախանձով և այլն, և այս բոլորը հավաքվել,կուտակվել է մի տեղ և ցցուն հրաբխի պես մարդկանց մեջ դուրս է տվել:Որոշները անշնորհակալ ձևով են դիտում,ես հակված չեմ, իմ պատգամավոր եղած ժամանակ երկրոդ նախագահը միգուցե ամենադժգոհներից մեկը ինձանից էր,բայց ես մտածում եմ,թե ով մեր երկրին բերեց ինչ-որ հաջողություններ:Այդ պարագայում ես մտածում եմ,որ մարդ արարածը պետք է շնորհակալ լինի ,անշնորհակալությունից վատ բան չկա:Մեկ շնչին ընկնող 650 դոլարի փոխարեն դա ունեցել ենք մենք 1998 թվականին ,մենք դարձել ենք 4000 դոլար և մինչև հիմա մնացել է,դա արել է երկրորդ նախագահը,մենք 300 միլիոն բյուջեից ունեցել ենք 3 միլիարդ ՝10 անգամ ավելացած, ես չեն ուզում ուրիշ թվեր ասել, ու այդ բոլորի պարագայում ունենալ նման անշնորհակալ մոտեցում, առնվազն դատապարտելի ու ահավոր բան է:

-Ինչպիսի՞ն պետք է լինի Հանրապետական կուսակցության չափաբաժինը:

-Հանրապետական կուսակցությունն էլ խոցելի տեղեր ունի,իհարկե շատ լավ անձնավորություններ են,մասնագետներ,բայց բոլոր դեպքերում,այն հարաբերությունները որոնք կուզենային մեր հասարակությունը տեսնել,դրանք խոշոր առումով որոշակի կլանային էին ,որոշակի մենաշնորհային իրավիճակներ կային,և այլն:Այս բոլորի դեմ ակնհայտորեն հնարավոր չէ դիմանալ և համակերպվել:Չմտածենք,որ միանգամից եղել է սխալ փոփոխություն,ճիշտ է եղել,բայց մենք ուզում էինք,որ ճիշտը շարունակական լիներ:

-Հայաստանի տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի աճն այս տարվա հունվար-մայիսին կազմել է 7.3%` 2018 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ: Ցուցանիշները հրապարակել է Վիճակագրական կոմիտեն՝ նախնական տվյալների ամփոփմամբ։Պարոն Բագրատյանն ասել է՝ով նման բան ապացուցի խոստանում եմ Նոբելյան մրցանակ:

-Ես չեմ ուզում ապակողմնորոշվածների շարքում լինել,որ կարող են մեկնաբանել,պարզապես մեր վիճակագրական կոմիտեն ներկայացնում է այն թվերը,որոնք հաճելի են այսօրվա իշխանության քիմքին:Մի հասարակ բանի մասին խոսեմ,բայց ամենակարևորի ՝ներդրումների ,որոնք որպես այդպիսին չկան:2018 թվականի առաջին եռամսյակին ներդրումների ծավալը եղել է 95 միլիոն,այս տարվա առաջին եռամսյակին եղել է 34,4 միլիոն,գրեթե 3 անգամ պակասել է:Էլ պետք չէ առաջնորդվել ցուցանիշներով:Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը դա կեղծ ցուցանիշ է ,երբևիցե ցույց չի տալիս տնտեսական զարգացումը,դա անհեռանկար, անօգուտ,անհետևանք աշխատանք է և անընդհատ:Այս վիճակագրական թվերը որ նայում ենք ՝փաստորեն մեր երկրում շատ են սիրում շահումով խաղեր, զվարճանքներ …

-Այսօրվա մասին եք խոսո՞ւմ:

-Եթե զվարճանում ես ,այն էլ ուրիշի՝պետության հաշվին նաև այլ-այլ սուբյեկտների հաշվին,այդտեղ մեծանում են ֆինանսական կեղծ հոսքերը,գումարվում է շրջանառությանը և ստացվում է,թե ինչքան ակտիվ էին:Այդ պարագայում իբր թե դրամը,արժույթը բերում է շրջանառության մեծացման,տնտեսական ակտիվության:Փաստորեն , մենք հանկարծ ուզում ենք լավ զգալ բարձր տեխնոլոգիաների կտրվածքով,հռչակում ենք,որ այն գերակա է,կարևոր տեղ է գրավում:Հոնգոնկը,որը քաղաք-պետություն է,դրա մեջ արտահանման ծավալի 56 տոկոսը բարձր տեխնոլոգիաներն են:Հայաստանի առանց այն էլ ոչ մեծ արտահանման մեջ, բարձր տեխնոլոգիանները կազմում են 0,19 տոկոս,դրանք իմ ստեղծած թվերը չեն:

- Բոլոր ազդակները կան ասելու, որ ՀՀ-ում տնտեսությունը գտնվում է շատ լավ տրամադրվածության մեջ, Ազգային ժողովում 2018 թվականի բյուջեի կատարողականի հաշվետվությունն ամփոփելիս ասաց վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը: Ներդրումներ կատարվում են, և այդ ներդրումները երևում են պաշտոնական ցուցանիշներից:Դրանից մի քանի օր հետո՝հունիսի 28-ին, ԿԲ-ն րապարակվել է առաջին եռամսյակի ՀՀ վճարային հաշվեկշիռը, սա այն փաստաթուղթն է,որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել կատարված օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների վերաբերյալ ՝դատելով դրանից խոսում էնրա ամսին,որ ընդամնեը 34,4 միլոն դոլար է կազմել առաջին եռամսյակում:

-Ես իրավունք չունեմ,ոչ էլ թույլ կտամ հակառակվելու վարչապետի,կամ որևէ մեկի հետ,շատ կխնդրեի վարչապետին այդ ազդակներից գոնե մեկի մասին ասել:Ազդակները լավ բառ է,առավել ևս ոչ ոչ բոլորն են հասկանում,թե ինչ է ազդակը:Բայց թող ասի այդ ազդակներից մեկը,որը կարող է նշան լինել ներդրումների հոսքի:

-Հակակոռուպցիոն հանձնաժողով ձևավորեցին,շատերը զավեշտ համարեցին,ասելով,որ եթե դուք առավոտից երեկո ասում եք,որ երկրում կոռուպցիա գոյություն չունի,ինչի՞ համար է այս կառույցը:Կամ գուցե նախկինների համար է:

-Ինչի՞ եք ստեղծում դա ,երբ կոռուպցիա չկա,եթե չկա բոլոր ներդրողները հիմա՞ր են,ինչի չեն գալիս,որքան հասկանում էի այդ ազդակների տակ բոլորը պետք է ազդվեին և հերթի կանգնեին,ես սպասում եմ այդ հերթին: Սինգապուր,Վիետնամ շրջագայությունից հետո,գուցե հերթ լինի:Ժամանակի առումով դժվարություն ունենք:

-Խնդիրները որո՞նք են,ին՞չն է պատճառը,որ չկան ներդրումներ ,ակտիվություն:Սփյուռքի հետ շատ եմ շփվել, բոլորը շատ երջանիկ էին այն բանի համար,ինչ տեղի ունեցավ Հայաստանում:

-Նրանցից Հայաստանում հանդիպե՞լ եք:

-Չեն շտապում որևէ ներդրում անել,թեպետ առաջին ցուցիչն այն էր,որ եթե կար վստահություն,ուրեմն Հայաստան համահայկական հիմնադրամի ֆոնդին պետք է մեծ գումարներ փոխանցված լինեին,սակայն չտվեցին:Այն ժամանակ Սերժ Սարգսյանին և իր ընտանիքին էին մեղադրում,երկրում ապրում է 20 ընտանիք,որոնց մի մասը փախել է,մյուս մասն էլ դատավարությունների մեջ է:Հիմա երկրում ին՞չ է կատարվում:

-Ես չեմ հասկանում,թե ինչ է կատարվում,իզուր եք փորձում ինձանից իմանալ:Երկրում որևէ մեկը կոպիտ ասած՝շունը տիրոջը չի ճանաչում,մեկը բողոքում է,մեկը՝գովում,մեկը ՝սարերի քաղաք է նկարագրում:Ես մտահգոված եմ իմ երկրի հոգսերով,միգուցե ասեք՝ ես վատ գույներով եմ պատկերացնում,թող Աստված տա ես սխալվեմ:Վիճակը վիճակ չէ:

Շարունակությունն՝այստեղ

Հարցազրույցը՝Նաիրա Բաղդասարյանի