Ալիևի տարօրինակ պահվածքը

Հեյդար Ալիևի երբեմնի մերձավոր զինակից, Ադրբեջանի առողջապահության նախկին նախարար, նախկին քաղբանտարկյալ Ալի Ինսանովը կոչ է անում պաշտոնական Բաքվին հրաժարվել ռազմատենչ հռետորաբանությունից և գործուն քայլեր ձեռնարկել հայերի հետ հաշտության եզրեր գտնելու ուղղությամբ:

Ինսանովն այս մասին ասել է անցած շաբաթավերջին «Ամերիկայի ձայն»-ի ադրբեջանական ծառայությանը տված հարցազրույցում: Սա նրա առաջին շփումն էր լրագրողների հետ բանտից դուրս գալուց հետո, որտեղ նախկին նախարարը Իլհամ Ալիևի դեմ հեղաշրջում կազմակերպելու մեղադրանքով 14 տարի էր անցկացրել:
«Մենք պետք է վերջ տանք ռազմատենչ հռետորաբանությանը: Երկու ժողովուրդները մեղավոր չեն, որ հակամարտությունը նման սուր բնույթ է ստացել: Հարկավոր է հաշտության գնալ: Ղարաբաղյան հակամարտությունը կարող է լուծվել բացառապես խաղաղ ճանապարհով, այդ իսկ պատճառով Ադրբեջանը պետք է հանդես գա որպես վստահելի գործընկեր: Այսօր, սակայն, միջազգային հանրությունը ղարաբաղյան խնդրի լուծման հարցում Ադրբեջանին չի վստահում», - նշում էր Ինսանովը:

1993-ից մինչև 2005թթ. Ադրբեջանի առողջապահության նախարարի պաշտոնը զբաղեցրած Ինսանովը ծննդով Բագրատաշենից է: Հեյդար Ալիևի իշխանության տարիներին նա համարվում էր Հայաստանից սերող ադրբեջանցիների ոչ ֆորմալ առաջնորդը: «Ամերիկայի ձայն»-ին տված հարցազրույցում Ինսանովը նույնիսկ չէր թաքցնում, որ մինչ օրս հայերենը չի մոռացել:

«Հայերը այսպիսի մի ասացվածք ունեն`«Որտեղ հաց, էնտեղ կաց»: Դա նշանակում է, որ մենք Ղարաբաղի հայերի համար այնպիսի պայմաններ պետք է ստեղծենք, այնպիսի բաց, ժողովրդավարական հասարակություն պետք է կառուցենք, որ Ղարաբաղում բնակվող մեր հայազգի քաղաքացիները իրենք ցանկանան մնալ Ադրբեջանի կազմում», - հայտարարում էր Ալի Ինսանովը:

Ադրբեջանցի գործիչը նաև հերքում է իրեն առավել հաճախ հասցեագրվող այն մեղադրանքը, թե պաշտոնավարման ընթացքում հովանավորել է բացառապես Հայաստանում ծնված ադրբեջանցիներին` ձևավորելով այսպես կոչված «Հայաստանյան կլանը»: «Ես երբեք չեմ թաքցրել, որ ծննդով հայաստանցի եմ: Որևէ մեկը չպետք է թաքցնի իր ծագումը: Բայց իմ շուրջ միայն հայաստանցիներ չէ, որ հավաքվել էին: Կային բաքվեցիներ, Լենքորանում ծնվածներ: Ես նպաստել եմ շուրջ 50 գիտնականների մասնագիտական աճին, որոնցից միայն հինգը կամ վեցն էին Հայաստանից: Ինչ վերաբերում է ռեգիոնալիզմին, ապա դա, իմ կարծիքով, ուղղակի հիվանդություն է», - նշում էր Ադրբեջանի առողջապահության նախկին նախարար Ալի Ինսանովը ազատության մեջ տրված առաջին հարցազրույցում:

Առհասարակ, Բաքվում ռազմատենչ հռետորաբանությանը զուգահեռ ուշագրավ դրսևորումներ են տեղի ունենում, երբեմն-երբեմն ի հայտ են գալիս խաղաղության կոչեր:
Իհարկե, սա իշխանության կողմից կազմակերպած քարոզարշավ է և պարզ է նպատակը՝ ցույց տալ միջազգային հանրությանը, որ Ադրբեջանում խաղաղության կողմնակիցներ կան:

Օրերս մեկ այլ ուշագրավ միջադեպ էլ եղավ: Լրագրողները բողոքի ակցիա էին անցկացրել Բաքվում: Տարօրինակն այն է, որ իշխանությունները չէին խոչընդոտել: Մամուլի ազատության միջազգային օրը Բաքվում ազատության մեջ գտնվող մի խումբ լրագրողներ փողոց են դուրս եկել՝ երկրից հեռանալու արգելքը վերացնելու պահանջով:
2013-ից ի վեր Ադրբեջանում շուրջ երկու տասնյակ լրագրողների արգելված է լքել երկիրը. նրանք դիմել են դատարան, սակայն դատավորները չեն բավարարել հայցերը, որոնք այնուհետև ուղարկվել են Եվրոպական դատարան: Մի խումբ լրագրողների՝ Խադիջա Իսմայլովայի, Նաթիգ Ջավադլիի, Այնուր Իմրանովայի և այլոց դեպքում Ստրասբուրգյան դատարանը մարդու իրավունքների խախտում և ապօրինի է որակել արգելքը, սակայն Ադրբեջանի իշխանությունները չեն շտապել վերացնել խոչընդոտները:

Ադրբեջանցի լրագրողների պնդմամբ՝ արտասահման մեկնելու արգելքը իշխանությունները որպես մահակ են բանեցնում գործող վարչակազմին քննադատող ակտիվիստների, իրավապաշտպանների և լրագրողների դեմ: «Իշխանությունները սխալվում են, եթե կարծում են, թե նման սահմանափակումներով կարող են խանգարել ազատ մամուլի գործունեությանը», - հայտարարել է բողոքի ակցիայի մասնակիցներից Սևինջ Վագիֆղըզըն:

Նկատենք, որ Միջազգային և տեղական ոչ կառավարական կազմակերպությունների գնահատականներով ՝ Ադրբեջանը լրագրողների համար ամենավտանգավոր երկրներից է: Վերջին 15 տարիների ընթացքում չի եղել գեթ մեկ ամիս և տարի, երբ որևէ լրագրող չձերբակալվի՝ այդպիսով դառնալով բանտարկված լրագրողների թվով աշխարհի առաջատար երկրներից մեկը, նշում է «Թուրան» գործակալությունը:
Թեև Ալիևի վարչակազմը հավաստիացնում է, թե արմատական բարեփոխումներ է իրականացնում մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտներում՝ կտրականապես հերքելով քննադատող ձայները լռեցնելու մասին մեղադրանքները, իրավապաշտպան կառույցների ուսումնասիրությունները հակառակն են փաստում: «Լրագրողներ առանց սահմանների» միջազգային կազմակերպության տվյալներով՝ մամուլի ազատության մակարդակով Ադրբեջանը գտնվում է վատթարագույն հորիզոնականներում՝ այն 166-րդ տեղում է 180 երկրների ցանկում: Ընդ որում՝ անցած տարվա համեմատ հետընթաց է արձանագրել չորս կետով:

Տարբեր հաշվարկներով՝ այս պահի դրությամբ Ադրբեջանում ավելի քան 60 տասնյակ լրատվական կայք արգելափակված է՝ ընդ որում առանց դատարանի որոշման: Ճաղերի ետևում գտնվող ադրբեջանցի լրագրողների և բլոգերների թիվը հասնում է տասի:
Բանտում է նաև ադրբեջանցի ամենահայտնի լրագրողներից մեկը՝ հետաքննող լրագրող Աֆղան Մուխթարլին: Տարիներ առաջ նա Ադրբեջանից Վրաստան էր տեղափոխվել իշխանությունների հետապնդումներից խուսափելու համար, սակայն Թբիլիսիում առևանգվել և ադրբեջանական բանտ էր տեղափոխվել: Հարևան երկրում Ադրբեջանի իշխող ընտանիքի ունեցվածքը բացահայտած լրագրողը 6 տարվա ազատազրկման է դատապարտվել սահմանն ապօրինի հատելու, մաքսանենգ ճանապարհով դրամական միջոցներ փոխադրելու և պաշտոնյաներին վիրավորելու համար: Պաշտոնական Բաքուն շարունակում է պնդել, որ որևէ լրագրող երբևիցե չի պատժվել իր մասնագիտական գործունեության համար:

Ադրբեջանի իրավապահները նույն կերպ են մեկնաբանում նաև նախօրեին Bakupress լրատվական կայքի խմբագիր Շաֆագ Աղաջանի ձերբակալությունը: Ըստ պաշտոնական հաղորդագրության, լրագրողը բերման է ենթարկվել թմրանյութեր՝ մասնավորապես մարիխուանա վաճառելու պահին, հարուցվել է քրեական գործ: Աղաջանը կտրականապես հերքում է մեղադրանքը, հայտարարելով, որ ինքը առհասարակ հայտնի է թմրամիջոցների դեմ իր կոշտ դիրքորոշմամբ:

Մետաքսյա Շալունց