Պետք է պատերազմը շարունակել ու չկորցնել պատմական պահը
1994 թ. մայիսի 5-ին Ղրղըզստանի մայրաքաղաք Բիշքեկում Ադրբեջանի, Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի խորհրդարանական կառույցների ղեկավարների հանդիպման ավարտին ստորագրվեց բիշքեկյան արձանագրությունը, որով կոչ էր արվում մայիսի 9-ի գիշերը դադարեցնել կրակը: Նույն օրը Լեռնային Ղարաբաղում ՌԴ նախագահի լիազոր ներկայացուցիչ Վլադիմիր Կազիմիրովը նախապատրաստեց Անժամկետ հրադադարի մասին համաձայնագիրը, որը ստորագրեց Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Մամեդրաֆի Մամեդովը, մայիսի 10-ին Երևանում համաձայնագիրը ստորագրեց պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանը, իսկ մայիսի 11-ին՝ ԼՂ բանակի հրամանատար Սամվել Բաբայանը: Հրադադարի մասին գրավոր համաձայնությունն ուժի մեջ մտավ 1994 թ. մայիսի 12-ի կեսգիշերին: 1994-ի մայիսին հրադադարի մասին պայմանագիրը, որը թեև ռազմական գործողությունների դադարի երաշխիքը պետք է լիներ, սական չհայտարարված պատերազմի սկիզբ դարձավ: Չնայած 22 տարի առաջ կնքված հրադադարի պայմանագրին` հայ-ադրբեջանական սահմանին և ղարաբաղա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծում կրակահերթերը չեն դադարել: Շատերի կարծիքով` Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի միջև ռազմական գործողությունների դադարեցումը ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացի հիմնական ձեռքբերումն է: Սակայն, պայմանագրի կնքումից շուրջ երկու տասնամյակ անց տարածաշրջանում ամենաբարդ խնդիրներից մեկը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կայուն քաղաքական կարգավորման փնտրտուքն է: Սակայն, վերջին օրերի իրադարձությունները կարծես բերել են մի հանգրվանի, երբ հրամայական է դառնում հրադադարի նոր պայմանագրի անհրաժեշտությունը: Նախօրեին Սերժ Սարգսյանը հայտարարել է, որ չի կարող խոսք լինել Ադրբեջանի հետ հրադադարի նոր պայմանագրի մասին, այլ պետք է վերհաստատվի 1994 թվականի պայմանագիրը: Սերժ Սարգսյանը նրբորեն ակնարկել է նաև Ռուսաստանի ու Ղազախստանի մասին՝ ասելով, որ 1994 թվականի հրադադարի պայմանագրի միջնորդները պետք է լինեն հրադադարի պահպանման երաշխավոր: Սերժ Սարգսյանը պնդում 1994 թվականի հրադադարի պայմանագրի վերահաստատման վերաբերյալ քաղաքագիտական շրջանակներում մեկնաբանվել է ԼՂ հանգամանքով: Հրադադարի պայմանագրի տակ ստորագրել է նաեւ ԼՂՀ կողմը: Չի բացառվում, որ նմանօրինակ պահանջ է առաջ քշվում՝ կնքել հրադադար առանց ԼՂՀ ստորագրության, ինչն էլ ստիպում է Սարգսյանին նման պնդումով հանդես գալ: Քաղաքագետ Լեւոն Շիրինյանն ասում է, որ ամենեւին էլ ցանկալի չէ վերահաստատել 94-ի պայմանագիրը: Նա վկայակոչում է ապրիլի 5-ի կեսօրից մի քանի ժամ հրադադարի պայմանավորվածության հանգամանքը, վստահեցնում, որ այդ առաջարկը եղել է Բաքվի կողմից, այլապես վերջինը չէր համաձայնի կրակոցների ժամանակավոր դադարեցնելուն ու եզրահանգում.<<Եթե Ադրբեջանն է առաջարկել, Ռուսաստանն էլ չի ճնշել, ուրեմն հրադադարը նրանց պետք,ուրեմն նրանք են տանուլ տալիս ու շահագրգիռ են դադարեցմանը, նոր պայմանագրի, այս դեպքում մենք մեր պայմանները պետք է թելադրենք>>,- ասում է նա` հավելելով.<<Եթե կողմ ենք, որ 94 թվականի զինադադաի պայմանագիրը պետք է վերահաստատվի, ուրեմն պետք է պատրաստ լինենք ապրիլի 1-ի լույս երկուսի գիշերվանից հետո սահմանին տիրող իրավիճակի կրկնություններին՝ հրետակոծություններ եւ այլն: Իսկ սա պատերազմ է, եռօրյա պատերազմ, որքան էլ մյուս կողմերը չցանկանան այդ անվանումը տալ, բայց ինչպես Պաղեստինում 7-օրյա պատերազմ եղավ, այնպես էլ մեզ մոտ՝ 3 օր: Եթե մենք, ինչպես նախագահն է ուզում, նախկին պայմանագիրն ենք ուզում, ապա մենք ունենում ենք նախնական վիճակը, դա ձեզ բավարարո՞ւմ է, որ նորից խփեն, մարդիկ զոհվեն, կրակ բացեն, այն, ինչ արել են մինչեւ հիմա>>: Անդրադառնալով նոր պայմանագրի` դեպքում ԼՂ-ն ստորագրվելիք փաստաղթից դուրս թողնելու կասկածներին` քաղաքագետը ասաց.<<Եթե Ադրբեջանն է ժամանակավոր հրադադար խնդրում, ինչպե՞ս կարող է ինչ որ պահանջներ առաջ քաշել, թե Արցախը չպետք է լինի: Իհարկե, նրանց փորացավը դա է, ու ժամանակին բանակցային սեղանից դուրս բերեցին, հիմա էլ փորձում են պայմանագրի՞ց դուրս բերել: Չի ստացվի>>, համոզմունք հայտնեց Շիրինյանը: Նրա խոսքով՝ չպետք է հայկական կողմն ընդուներ ժամանակավոր հրադադարի առաջարկը, պետք է նույն ոգով շարունակենք եւս մի քանի օր.<<Պետք է վերցնել ռազմավարական բոլոր դիրքրերը եւ ավելին՝ պատերազմական գործողություններն Արցախից Ադրբեջանի տարածք տեղափոխեինք՝ ստեղծելով անվտանգության նոր գոտի>>: Մեր հարցին, թե նման սցենարը իրատեսակա՞ն է ՝ հաշվի առնելով հակառակորդի սպառազինության անհամեմատ բարձր մակարդակը, Շիրինյանը պատասխանեց.<<Կապ չունի, մենք տեսանք, որ դրանք ոչխարի նման Բաքու էին փախչում: Պիտի բանակին հրաման տալ ու առաջ շարժվել եւ վերջ: Նոր զինադադարը մեզ հանգստություն պետք է տա, մեր շահն ինչն էր, որ այդքան զոհ տվեցինք վերջին օրերին, այդքանից հետո պիտի վերադառնանք ստատուս քվոյի՞ն: Եթե ՝ոչ, կնշանակի Ռուսաստանն է պարտադրում, որպեսզի մեզ հավերժ պատանդ պահի ու մենք էլ հավերժ կռվենք: Հիմա պատմական պահ է, կամ պիտի վերածնվենք, ամրապնդվենք, պետություն դառնանք, ռեսուրսները պետք է մոբիլիզացնել ու նոր դիրքեր վերցնել կամ պահենք այս վիճակը>>:
Անի Սահակյան
Հետևեք մեզ Viber-ում
