Հների ու նորերի Սպայկան

«Սպայկա» ընկերության շուրջ ծավալվող իրադարձությունները խորհրդանշական են հին ու նոր համակարգերի բախման և հատման կետերի բնութագրման տեսանկյունից:

Այս ընկերության հետ Հայաստանի ներկա իշխանությունը խնդիրներն ունի` սա փաստ է: Ցանկացած քաղաքական հեղափոխությունից հետո իշխանությունը անպայմանորեն դնում է կապիտալի վերաբաշխման խնդիր` սա ևս դասագրքային օրինաչափություն է: Ոչ միայն հեղափոխության, այլ անգամ սովորական անցնցում իշխանափոխության ժամանակ ևս, ինչպես ցույց է տվել տարբեր երկրների, այդ թվում նաև Հայաստանի փորձը, բիզնես դաշտում եղել են տեղաշարժեր: Շահութաբեր շուկաներում միշտ հայտնվել են նոր, որպես կանոն օրվա իշխանության համար ավելի վստահելի խաղացողներ, կամ էլ ժամանակի ընթացքում նախկինները դարձել են յուրայիններ նաև նորերի համար: Սա ինչ-որ տեղ բնական գործընթաց է, որովհետև առանց տնտեսական միջոցների որևէ քաղաքական իշխանություն չի կարող լիարժեք լինել: Իշխանությունները սովորաբար բիզնես դաշտը վերահսկելու կամ տնտեսական լծակներին տիրապետելու համար սահմանում են խաղի կանոններ և, որպես կանոն, տնտեսության զարգացման արդյունավետությունը առավելապես կախված է լինում այդ կանոնների խելամտությունից:

Նախկին իշխանությունները առաջնորդվում էին ամեն ինչի և ամեն մեկի գործում 50/50 «փայ մտնելու» հայտնի բանաձևով: Հենց այս սկզբունքի շրջանակում էլ, գյուղմթերքի արտահանմամբ և ներկրմամբ զբաղվող «Սպայկա» ընկերությունը, ինչպես հայտնի է, ժամանակին անցավ նախկին նախագահ Սերժ Սարգսյանի հայտնի մերձավորների տիրապետության տակ: Թերևս, հասկանալով, որ հեղափոխությունից հետո իրենց տնտեսական կայսրության փլուզումն անխուսափելի էր, նախկին տերերը, hayeli.am-ի ունեցած տեղեկություններով, անցած ամիսներին դուրս են եկել այս բիզնեսից: Մեր աղբյուրները փոխանցում են, որ Սերժ Սարգսյանի մերձավորները «Սպայկա»-ի իրենց մասնաբաժնի դիմաց ստացել են մոտ 5 մլն դոլար: Այս մասին, անշուշտ, քաջատեղյակ են նաև իշխանությունները: «Սպայկա»-ի դեմ հարուցված գործի շրջանակում ընկերությանն առաջադրվել է 7 մլրդ դրամ հարկային և մաքսային վճարումների պահանջ: Առաջադրված մեղադրանքի համար ընկերության տնօրենը կալանքի է վերցվել, թեպետ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ դեռ չկա:

Հետաքրքիր է` ինչ է ակնկալում ընկերության տնօրեն Դավիթ Ղազարյանից դատարանը` այն, որ նա առանց դատավճռի ընդունի մեղադրանքն ու միանգամից վճարի 7 մլրդ դրա՞մը, թե՞ որ նա ցուցմունքներ տա նախկին տերերի դեմ` նրանց արած անօրինականությունների վերաբերյալ: Մեծ խելք պետք չէ հասկանալու համար, որ որևէ գործարար առանց դատավճռի 7 մլրդ բյուջեին չի տա, մնում է երկրորդ տարբերակը` գործ տալ նախկինների դեմ:

Սա դեռ իր հերթին, բայց ամենամտահոգիչը «Սպայկա» ընկերության կողմից մթերումների դադարեցումն է, որից ավելի շատ տուժելու են ՀՀ 9 մարզերի 80 համայնքների գյուղացիները, ովքեր ընկերության հետ մթերման պայմանագիր են կնքել: Իշխանությունը պիտի հասկանա, որ ձեռնաշղթա հագցնելը հարցի լուծում չէ, առավել ևս խաղի կանոն չէ: Մինչև մթերման սեզոնի սկիզբ, պետությունը պարտավոր է լուծում տալ խնդրին, որպեսզի սեփականատերերի և քաղաքական իրավիճակի փոփոխությունից շուկան, գյուղացին ու բնակչությունը չտուժեն:

Հայկ Դավթյան