«Լավրովի պլանը» նորից մտավ խաղի մեջ․ հաստատում են ԱՄՆ-ից

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում ԱՄՆ նախկին համանախագահ Ջեյմս Ուորլիքը հարցազրույց է տվել «Ամերիկայի ձայնին»: Նա համանախագահության պաշտոնը թողնելուց հետո ռուսական ընկերությունում է աշխատում, և կարելի է ասել, ներկայացնում է որոշակիորեն ռուսական կողմի տեսակետներ, կամ այսպես ասենք՝ տեղեկացած է ռուսական շրջանակների կարծիքին։ Ահա, նա փաստում է, որ անհրաժեշտ է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի քաղաքացիները նվիրվեն տևական կարգավորմանը, դրանից կշահեն տարածաշրջանում բնակվող բոլոր մարդիկ: Նա անդրադառնում է Արցախի մասնակցության խնդրին՝ նշելով․ «Ինչ վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի փաստացի իշխանությունների ձայնին, ասեմ, որ համապատասխան պահին միշտ էլ նախատեսվել է, որ նրանք պետք է ընդգրկվեն պաշտոնական բանակցություններում: Պետք է հասկանալ. Այնպես չէ, որ ԱՄՆ-ի իշխանությունները կամ համանախագահները նրանց չեն լսում, նրանք հաճախ են հանդիպում փաստացի իշխանությունների հետ և անշուշտ վերջիններիս կարծիքը հաշվի են առնվում գործընթացի յուրաքանչյուր փուլում»: Նա հիմք ընդունելով Փաշինյան-Ալիև շփումները՝ համարում է, որ իր տպավորությամբ՝ Ալիևը ընդունել է, որ նոր հնարավորություններ են բացվել, և որ համանախագահները այժմ պաշտոնական գագաթաժողովի նախապատրաստման ուղղությամբ են աշխատում: «Մենք չպետք է ակնկալենք բեկումնային առաջընթաց, սակայն, հավատացած եմ, որ հնարավորություն է բացվել: Ասեմ այսպես, կան փոքր քայլեր, որոնք կարող են արվել: Կարող ենք դրանք անվանել փոխվստահության կառուցման միջոցներ, սակայն առկա են քայլեր, որոնք կարող են կանխել բռնությունները, և ուրախ եմ տեսնել, որ դրանք արվում են, սակայն, ավելին է անհրաժեշտ անել այս ուղղությամբ: Հավատացած եմ, կա ավելի կարևոր նպատակ՝ հակամարտության վերջնական կարգավորում: Բոլորն այդ դեպքում կշահեն. Մենք չենք խոսում անընդունելի փոխզիջումների մասին: Երկու առաջնորդները պետք է համարձակ լինեն և որոշումներ ընդունեն, որոնք կտանեն դեպի խաղաղություն, որովհետև այդ խաղաղությունը, թեև դժվար հասանելի, անչափ կարևոր է լինելու տարածաշրջանի համար: Հայաստանի համար այդ խաղաղությունը կարող է բերել իրական բարգավաճման նոր ժամանակաշրջան«, նշում է նախկին համանախագահը: Այսինքն, Հայաստանին առաջարկվում է բարգավաճում՝ Ղարաբաղի փոխարեն: Ուորլիքը կտրուկ ոչ է ասում ու հավելում․ «Ադրբեջանի համար, անշուշտ, խոսքը գնում է Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ օկուպացված տարածքների վերադարձի և ընդհանրապես ինքնավարության և տարածքային ամբողջականության մասին: Հայաստանի դեպքում, անշուշտ, դա ընկալվում է այլ կերպ: Խոսքն ինքնորոշման և մարդկանց ազատ կամքի արտահայտման մասին է, որն անհրաժեշտ է գործընթացն առաջ տանելու համար: Այս երկու տարրերն էլ պետք է քննարկման մաս լինեն: և ոչ միայն. Անհրաժեշտ է քննարկել խաղաղապահ ուժերի հարցը, փախստականների և ներքին տեղահանվածների վերադարձի հարցը: Անհրաժեշտ է քննարկել ենթակառուցվածքները: Դուք չեք կարող պարզապես ընտրել մեկ տարր և ասել, որ սա է կարգավորումը: Այսպիսով, բանակցություններում հաճախ է օգտագործվում այն բանաձևը, թե ոչինչ համաձայնեցված չէ, քանի դեռ ամեն ինչ համաձայնեցված չէ: Ամեն ինչն է անհրաժեշտ համաձայնեցնել, և եթե մի կողմ դրվեն փոխվստահության կառուցմանն ուղղված փոքր քայլերը, ապա երկու ղեկավարներին անհրաժեշտ է բարձրացնել այս խնդիրները և համաձայնեցնել ամբողջ փաթեթը, որն ընդգրկում է բոլոր հարցերը: Ճշտում են՝ խոսքը «Լավրովի ծրագրի» մասի՞ն է, որը, համաձայն որոշ փորձագետների, այժմ սեղանի վրա է: Ուորլիքի հարցազրույցի մի ծավալուն հատված բավական ուշագրավ նրբերանգներ ունի: Նա ասում է. «Ես կնախընտրեի չօգտագործել «Լավրովի ծրագիր» անվանումը, քանի որ այն ժամանակ, երբ համանախագահը ես էի, մենք աշխատում էինք արտգործնախարար Լավրովի հետ և քննարկում դրա բաղադրիչ մասերը մշակման ընթացքում: Արտգործնախարար Լավրովը հասկանում է այս հակամարտությունը: Մենք չենք խոսում պարզապես այն գաղափարների մասին, որոնք նախկինում առաջարկվել էին որպես այսպես կոչված հիմնարար սկզբունքներ, չնայած որ դրանք շարունակում են մնալ ցանկացած կարգավորման բաղադրիչները: Խոսքն այն մասին է, որ մենք մշակել ենք, գոնե երբ ես էի համանախագահ, մի շարք բաղադրիչներ, պայմանագրեր – հոգնակի տեսքով, որոնք պետք է կնքվեին ներգրավված կողմերի միջև: Խոսքը պարզապես սեղանի շուրջը նստելու և մեկ փաստաթուղթ ստորագրելու մասին չէ, այլ համապարփակ մոտեցման մասին, որը կնախատեսեր բոլոր կողմերի շահերը: Հույս ունեմ, հենց սա կարող է լինել բանակցային սեղանի վրա, երբ (Ադրբեջանի-ԱՁ) նախագահն ու (Հայաստանի-ԱՁ) վարչապետը հանդիպեն: Նրանք չեն կարգավորելու բոլոր հարցերը մեկ հանդիպման ընթացքում, սակայն, դա է ուղղությունը, որով անհրաժեշտ է շարժվել: Պետք է ասեմ, որ այս խնդիրը շարունակում է մնալ մի հարց, որում Ռուսաստանը, Միացյալ Նահանգները և Ֆրանսիան շարունակում են սերտորեն միասին աշխատել՝ հանուն խաղաղության ընդհանուր շահի: Նույնիսկ այսօր ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի միջև շատ թունավոր հարաբերությունների պայմաններում, որոնք ազդում են հարաբերությունների բազմաթիվ ոլորտների վրա, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցում մենք շարունակում ենք աշխատել սերտորեն և արդյունավետ: Ու թեև ես այլևս համանախագահության գործընթացի մասնակից չեմ, նույնիսկ որպես կողմնակի դիտորդ կարելի է տեսնել, որ սա մի ոլորտ է, որտեղ մենք ընդհանուր նպատակներ ունենք: Ուստի, հույս ունեմ, որ արտգործնախարար Լավրովը կշարունակի ակտիվ դեր խաղալ, ինչպես նաև ամերիկյան և ֆրանսիական կողմերը: Այսպես, ամերիկացի համանախագահը փաստում է, որ գոյություն ունի «Լավրովի պլան», այն մնացել է, այն մշակված է, ու Վաշինգտոնի համար այն ընդունելի է: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Ուորլիքը շեշտում է, թե ինչ ջանասիրաբար են նրանք աշխատել Լավրովի մասին, նա ցանկանում հասկացնել, որ ԱՄՆ-ի համար դրանք միանգամայն ընդունելի փաթեթ, կամ փաթեթներ են: Հետևաբար ի՞նչ է մնում: Առաջ շարժվել, խորհուրդ է տալիս, չթողնել հակամարտության կարգավորումը հաջորդ սերունդներին, «այժմ իրական ժամանակն է», ու կոչ է անում. «Իմ կոչը կլինի ոչ թե պարզապես առաջնորդներին այլ երկու երկրների ժողովուրդներին. Այժմ ժամանակն է կարգավորելու այս հարցը և կարգավորման ուրվագծերը հայտնի են և սեղանի վրա են»: Թամար Բագրատունի