Վտանգավոր բացահայտումներ Արցախի շուրջ

Արցախից ստացվող տեղեկությունների համաձայն՝ Ադրբեջանը շփման գծի ողջ երկայնքով ոչ միայն զարկ է տվել ինժեներական աշխատանքներին, այլև շաբաթական շուրջ 2000 կրակոց է արձակում հայկական զինված ուժերի ուղղությամբ, օրերս ֆեյսբուքյան էջում գրել էր ՀՀ նախագահի խորհրդական Թևան Պողոսյանը: «Հայկական կողմը, հավատարիմ մնալով խոստմանը, պահպանում է հրադադարը։ 2018թ.-ի ամառվա զորակոչից ավելի քան 6 ամիս է անցել: Այժմ ունենք մի իրավիճակ, երբ 6 ամսից ավելի ծառայություն անցած նորակոչիկներին վառոդի հոտն անգամ անծանոթ է, քանի չունեն հակառակորդի կրակոցներին պատասխանելու փորձ: Իսկ անփորձությունը միշտ վախ է ծնում: Հուսով եմ՝ մեր բանակում «վախ չափելու» գործիք կա, այլապես հասկանում եք, թե ինչ իրավիճակ կստեղծվի անփորձության հետևանքով», նշել էր Թ.Պողոսյանը։ Դեռ ամիսներ առաջ, երբ Հայաստանի իշխանությունները ոգևորված էին Ալիևի հետ հանդիպման արդյունքներով, նրանք վկայակոչում էին այդ հանդիպումներն ու ասում, որ շփման գծում հարաբերական անդորրը հենց այդ պայմանավորվածությունների արդյունք է: Ահա, ամիսներ անց արդեն իշխանությունն է բարձրաձայնում, թե ինչ է կատարվում շփման գծում, որ Ադրբեջանը շփման գծի ողջ երկայնքով ոչ միայն զարկ է տվել ինժեներական աշխատանքներին, այլև, շարունակվում են կրակոցները: Սա դեռ ամենը չէ... Ամերիկյան կողմից հետաքրքիր «քամիներ» են քշում... Օրերս «Ամերիկայի Ձայն»-ի բացառիկ հարցազրույց է տվել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում ԱՄՆ-ի նախկին համանախագահ, պաշտոնաթող դիվանագետ դեսպան Ռիչարդ Հոգլանդը, որն ուշագրավ դիտարկումներ է արել, օրինակ` կարևորելով, որ բազմաթիվ տարիների ընթացքում առաջին անգամ Հայաստանի առաջնորդը ղարաբաղցի չէ: «Այսպիսով, նա պետք է չափազանց զգույշ լինի և եթե նախատեսում է լուրջ փոփոխություններ կատարել, պետք է դրանք քայլ առ քայլ անի, քանի որ հակառակ կողմում կան մարդիկ, ովքեր նրան դեմ են և ովքեր կհարվածեն, եթե նա շատ արագ և շատ արատական գործի: Ուստի, կարծում եմ զգույշ, քայլ առ քայլ մոտեցումը շատ խելացի գործելաոճ է»: Հոգլանդը համարում է, որ կարևոր առաջընթաց կլիներ՝ «Ղարաբաղի շուրջ գտնվող շրջանների վերադարձը կառավարության հսկողությանը: Դա թույլ կտա երկու կողմերին կենտրոնանալ բուն Լեռնային Ղարաբաղի վրա: Սակայն, մինչև մի կողմը պահպանում է շրջակա շրջանների ռազմական վերահսկողությունը, այդ հարցը պետք է առաջնահերթ լուծում ստանա: Եթե այդ հարցը կարգավորվի, դա դրական տեղաշարժ կլինի»: Գալով հարցին, որ տարիներ առաջ Սերժ Սարգսյանը նշում էր, որ տարածքները կարող են վերադարձվել անվտանգության երաշխիքների դիմաց: Հոգլանդը հավելում է. «Այո, բայց այսպես ասենք՝ դա այն ժամանակ էր, իսկ ներկան այլ է: Այնպես որ, եկեք լավատես մնանք և հուսանք, որ երկու կողմերը՝ Բաքուն ու Երևանն այս հնարավորությունը կդիտարկեն, քանի որ դրա հանգուցալուծման ուղիներ կան: Բազմաթիվ միջազգային ծրագրեր և առաջարկություններ: Երբեմն կողմերը շատ մոտ են լինում: Հնարավոր է հիշեք Քի Ուեսթի գագաթաժողովը, որտեղ բոլորը չափազանց լավատես էին, սակայն, վերջին վայրկյանին, ամենավերջին վայրկյանին այն չհաջողվեց: Այդ պատճառով եմ ասում, որ անհրաժեշտ է դանդաղ, քայլ առ քայլ գործընթաց, որի ընթացքում երկու կողմերը վստահում են միմյանց: Որովհետև, եթե չկա վստահություն, այն երբեք չի աշխատի»: Հոգլանդը խոսում է նաև խաղաղապահների հնարավոր տեղակայման մասին: «Անշուշտ, Իրանը մտահոգություններ ունի: Ռուսաստանը նույնպես լրջորեն անհանգստացած է: Սակայն, եթե նայենք տարածաշրջանի մյուս սառեցված հակամարտություններին, մասնավորապես Հարավային Օսեթիայի, որտեղ Եվրամիությունը հատկացրել է դիտորդ ուժեր և Ռուսաստանն այն թույլատրել է, չի նշանակում, որ դա մոտեցնում է հակամարտության կարգավորումը: Այն նույնիսկ ավելի բարդ է և տարբերվում է Լեռնային Ղարաբաղից, որովհետև Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը կարող է կարգավորվել՝ կան ուղիներ դրան հասնելու համար: Խաղաղապահների հարցը հեռավոր ապագայի հարց է, այն այսօր արդիական չէ: Չեմ կարծում, որևէ մեկի այդ հարցը մտահոգում է: Իրական հարցն է՝ իրո՞ք տարածաշրջանի մյուս ուժերը կցանկանան, որ ղարաբաղյան խնդիրը կարգավորվի: Կարծում եմ, Իրանը, հավանաբար, ցանկանում է, որ խնդիրը լուծվի: Արդյո՞ք Ռուսաստանը ցանկանում է, որ այն կարգավորվի: Կարծում եմ այդ հարցը բաց է մնում»: Ապա, Հոգլանդը շարունակում է. «Մենք գիտենք, որ առկա է այն, ինչը Մինսկի գործընթացում անվանում են սեղանի վրա եղած ծրագիր: Դա այսպես ասած գաղտնաբառ է, որով մենք այժմ անվանում ենք շատ պարզ ծրագիր, որն անվանում են նաև «Լավրովի ծրագիր», որովհետև Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը, ով այս խնդրին չափազանց ուշադիր է հետևում, գիտի խնդրի բոլոր մանրամասնությունները, հենց նա է այն անձը, ով գրել է այդ առաջարկությունները՝ Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը մեկ ընդ միշտ կարգավորելու համար: Կան մարդիկ, որոնց հետ ես խոսել եմ և որոնք լավատեղյակ են այս հարցում, ովքեր հոռետես են և կասկածում են, որ Կրեմլը իրականում թույլ կտա կարգավորել այս խնդիրը: Պետք է նայեք տարածաշրջանի մյուս հակամարտություններին՝ Մերձդնեստրում, Աբխազիայում, Հարավային Օսիայում, այժմ նաև՝ Ուկրաինայում: Ոմանք կարծում են, որ Կրեմլը չի ցանկանում, որ այս հակամարտությունները կարգավորվեն, որովհետև, եթե դրանք կարգավորվեն, իրենք կկորցնեն ազդեցությունը: Իսկ ազդեցությունն այն է, ինչը Կրեմլում ցանկանում են պահպանել առավել շատ: Հարցին, թե ինչո՞վ է «Լավրովի ծրագիրը» տարբերվում «Մադրիդյան սկզբունքներից», Հոգլանդը պատասխանել է. «Այն արմատապես չի տարբերվում, սակայն, առաջարկում է հանրաքվե Լեռնային Ղարաբաղի քաղաքացիներին, այդ թվում և ներքին տեղահանվածներին, ովքեր այժմ Բաքվի շուրջ են բնակվում: Այս պահին երկու կողմերն էլ չեն ընդունել այդ ծրագիրը այն պատճառով, որ այդ հանրաքվեի ժամկետը սահմանված չէ: Դա մի հանրաքվե է, որը պետք է անցնի անորոշ ապագայում: Դա նշանակում է, որ կողմերին կպահանջվի որոշակի դիվանագիտական վստահություն, սակայն, հենց հիմա Երևանն ու Բաքուն ցանկանում են, որ սահմանված լինի հանրաքվեի ստույգ օրը»: Ահա ուշագրավ բացահայտում ամերիկյան կողմից: Այն, որ «Լավրովի ծրագիր» գոյություն ուներ՝ դա պարզ էր բոլորին: Սակայն հիմա թեման բացում է ամերիկյան կողմը՝ հավանաբար մտավախություն ունենալով, որ «Լավրովի ծրագիրը» կարող է կրկին հայտնվել օրակարգում: Թամար Բագրատունի