Ո՞վ է Ջոն Բոլթոնը, և ինչպիսի՞ն են նրա պատկերացումները՝ ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման վերաբերյալ. Տեսանյութ

Ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման հարցում սրընթաց իր տեղն է փորձում զբաղեցնել ԱՄՆ-ի նախագահի անվտանգության գծով խորհրդական Ջոն Բոլթոնը, որի ակտիվությունը շատերի համար անսպասելի էր, քանզի ԱՄՆ բարձրաստիճան ղեկավարներից ոչ ոք այսչափ ակտիվություն մինչ այսօր չէր ցուցաբերել այս հարցում: Ավելին, վերջին դավոսյան Փաշինյան-Ալիև հանդիպումից անմիջապես հետո, Փաշինյանին հենց առաջինը Բոլթոնն էր զանգահարել, իսկ որոշ ժամանակ անց նա զանգահարեց նաև Ալիևին: Նրա այս ակտիվությունը այնքան տարօրինակ է, որ կուլիսներում նույնիսկ հռետորական հարցադրում են անում՝ կարո՞ղ է կողմերը բանակցային ամերիկյան նոր՝ առաջարկ են քննարկում: Մասնավորապես, ադրբեջանական մամուլը գրեթե բացահայտ նշում է դրա մասին և արձանագրում, որ «Լավրովյան պլանին եկել է փոխարինելու Բոլթոնյան պլանը, որն ավելի ձեռնտու է Ադրբեջանին»: Ինչքանով է ստույգ այս ամենը, պարզ կդառնա մոտ ժամանակներս: Համենայնդեպս, եթե այդպիսի պլանն առկա է, ապա Փաշինյանն ու իր թիմը երկար չեն կարողանա թաքցնել դա հանրությունից: Իսկ հիմա փորձենք հասկանալ, թե ո՞վ է Ջոն Բոլթոնը, և ինչ ծրագրեր նա ունի մեր տարածաշրջանի համար: Ով՞ է նա՝ Ջոն Բոլթոնը Բոլթոնը ծնվել է 1948 թվականին, ամերիկյան Բոլթիմոր քաղաքում, հասարակ ընտանիքում: Հայրը հրշեջ էր, մայրը՝ տնային տնտեսուհի: 1972 –ին ավարտել է հեղինակավոր Ելի համալսարանը, բակալավրի կոչումով, իսկ 1974 –ին Ելի իրավունքի դպրոցը: Հասկանալու համար, թե ինչպես են ձևավորվել նրա հայացքները, բերենք ընդամենը մեկ օրինակ: Երբ 60-ական թվականներին ամերիկյան երիտասարդության մեջ պոպուլյար էին հակապատերազմական տրամադրությունները, կապված վիետնամական պատերազմի հետ, Բոլթոնը հայտնվել էր այն փոքրաթիվ երիտասարդների շարքում, ովքեր պատերազմի կողմնակիցներ էին: Ավելին, երիտասարդ Բոլթոնը նույնիսկ խելագար սենատոր Գոլդոուտերի աջակիցն էր, ով այն ժամանակ կոչ էր անում ռմբակոծել ԽՍՀՄ-ը՝  օգտագործելով միջուկային ռումբը: Հետագայում այդ հայացքները դարձան նրա գործունեության ուղենիշը: Նա տանել չէր կարողանում լիբերալ հայացքներ ունեցող գործիչներին: Հետագայում նա աշխատել է Ռեյգանի ու Բուշի վարչակազմերում՝ զբաղեցնելով տարբեր պաշտոններ: Սակայն հետաքրքիրն այն է, որ բոլոր ժամանակներում նա համարվել է «վարչակազմի ամենածայրահեղ գործիչը»՝ կապված արտաքին քաղաքականության տարբեր խնդիրներում իր որդեգրած դիրքորոշման հետ: Բոլթոնի հայացքները ՄԱԿ-ի, Ռուսաստանի, Իրանի և Իսրայելի վերաբերյալ Բոլթոնը ՄԱԿ-ը միշտ համարել է «հնամաշ կառույց», որտեղ ոչ մի լուրջ հարց չի կարող լուծել ԱՄՆ-ն: Նա միշտ դեմ է եղել, որ ԱՄՆ –ն միանար Միջազգային Քրեական Դատարանին /ՄՔԴ/, քանզի, ըստ նրա, այն կսահմանափակեր ԱՄՆ –ի սուվերեն իրավունքները: Բոլթոնը միշտ համարել է, որ Իրանի, Կուբայի և Հյուսիսային Կորեայի հետ «որևէ երկխոսություն հնարավոր չէ անցկացնել, քանզի նրանք ԱՄՆ –ի թշնամիներն են ի սկզբանե»: Բոլթոնի կարծիքով, այդ երկրների հարցը պիտի լուծվի բացառապես ռազմական ճանապարհով: Բոլթոնը որևէ այլ լուծման տարբերակ չէր տեսնում ի սկզբանե: Ավելին, նա կործանարար էր համարում, ցանկացած «մեղմ» մոտեցման գործելաոճը այդ երկրների նկատմամբ: Ռուսաստանին և նրա դաշնակիցներին նա համարում է «Չարի առանցքի երկրորդ շերտը, որը նույնպես պետք է վերացնել ցանկացած գնով»: Այս երկրների հետ երկխոսությունը նա համարում է որպես «տակտիկական մանևր», որի արդյունքում պետք է հնարավորինս «թուլացնել նրանց և բթացնել նրանց զգոնությունը»: Իրանի հետ, այսպես կոչված, «միջուկային գործարքը» նա համարում էր «կատաստրոֆա Արևմուտքի համար», որից օր առաջ պետք էր «ազատվել»: 2010 թվականին Բոլթոնը իր մի շարք գործիչների հետ հիմնել է «Իսրայելի ընկերների նախաձեռնություն» միջազգային կառույցը, որի գլխավոր նպատակն էր հռչակվել՝ «ամենուրեք հետապնդել Իսրայելի շահերը», քանզի, ըստ Բոլթոնի, ներկայիս արևմտյան կառույցները պատշաճ մակարդակով «չեն գիտակցում Իսրայելի նկատմամբ սպառնալիքներն Իրանի կողմից»: Այդ իմաստով, Բոլթոնը ԱՄՆ –ում համարվում է Իրանի ամենահետևողական քննադատներից մեկը, ով նույնիսկ պաշտպանում է Իրանի մասնատման ծրագրերը: Իսկ որ այդպիսի ծրագրեր կան, փաստում են այն բազմաթիվ կենտրոնների գոյութույնը, որոնք գործում են ԱՄՆ –ում: Բոլթոնի կարծիքով «Թուրքիան ԱՄՆ–ի ամենահետևողական դաշնակիցն է տարածաշրջանում»: Նա հիացած է եղել միշտ Թուրքիայով, և միակ «պրոբլեմը» համարել է «Էրդողանին, ում վաղ թե ուշ պիտի հեռացնել իշխանությունից»: Ինչպիսին է Բոլթոնի պատկերացումները Ղարաբաղի վերաբերյալ Բոլթոնը միշտ համարել է, որ «ԱՄՆ պետք է հիմնվի ուժեղ դաշնակիցների վրա», իսկ թույլերը ամերիկացիներին օգուտ չեն տա: Այդ իմաստով Բոլթոնը համարվել է ԱՄՆ –ի ամենաթուրքամետ գործիչներից մեկը: Ավելին, եթե իր նախորդը՝ Ֆլինը, համարվում էր նույնպես «թուրքամետ», սակայն գաղափարապես այդպիսին չէր, քանզի Թուրքիայի լոբբինգով էր զբաղված շահադիտական նպատակներով, ինչը ապացուցված էր և դրա պատճառով էլ, նաև , ստիպված եղավ հեռանալ պաշտոնից, ապա Բոլթոնը «թուրքամետ է» իր կենսագրությամբ և գաղափարական հայացքներով: Քանզի «Թուրքական Աշխարհի» ձևավորման միջոցով նա տեսնում է հնարավորություն՝ կազմալուծել միաժամանակ՝ Իրանը, իսկ հետագայում՝ նաև Ռուսաստանը: Հենց այդ գաղափարական հենքից էլ ծնվել են նրա պատկերացումները ղարաբաղյան խնդրի լուծման վերաբերյալ: Այս տարածաշրջանում նա տեսնում է, որպես հեռանկար, բացառապես «ուժեղ Ադրբեջան և ուժեղ Թուրքիա»: Իսկ ինչ վերաբերվում է հայերին, ապա, ըստ Բոլթոնի, մենք «պետք է վերանայենք մեր պատմական կարծրատիպերը՝ հարմարեցնելով այն Բոլթոնի տեսակետներին»: Պարզ է, որ Բոլթոնի պատկերացմամբ հայերը «ոչ միայն ստիպված պետք է լեզու գտնեն թուրքերի ու ադրբեջանցիների հետ, այլև դուրս գան ռուսական ազդեցությունից»: Իսկ Անդրկովկասի գլխավոր խաղացող՝ Բոլթոնը տեսնում է բացառապես Թուրքիային: Սակայն Բոլթոնը ողջ Ամերիկան չէ, իսկ բոլոր ամերիկացիներն էլ «բոլթոն չեն» Պետք է նշել, որ Բոլթոնը նույնիսկ ԱՄՆ–ում է համարվում «խիստ ծայրահեղ գործիչ», ինչպես, օրինակ, Ժիրինովսկին Ռուսաստանում: Այնպես որ, մենք դատապարտված չենք, ամերիկյան քաղաքականությունը դիտարկել բացառապես Բոլթոնի դիտակետից: Այդ իմաստով Բոլթոնին պետք է դիտարկել որպես «ժամանակավոր» երևույթ և կարողանալ այս փուլն անցնել առանց ցնցումների: Սակայն ցավոք, Փաշինյանի ճչացող անփորձությունը, հատկապես այս փուլում, մեզ կարող է հանգեցնել այնպիսի իրավիճակի, որ հայտնվենք վտանգավոր երկըրնտրանքի առջև, կամ ծանր պատերազմ, կամ՝ փուլային կապիտուլյացիա, որից կարողացել էին խուսափել նախկինները: Սա է իրականությունը: zham.am/