Հրթիռային համալիրը չեն տալիս նաև Ղարաբաղի պատճառո՞վ

Ադրբեջանի զինված ուժերին «Բալ-Է» տեսակի ցամաքային հրթիռային համալիրի մատակարարումը խափանվել է Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության դիրքորոշման պատճառով, երեկ այս մասին հաղորդեց ռուսաստանյան «Կոմերսանտը»՝ ծավալուն հոդվածում: Ռուսաստանի զինվորականները համարել են, այդ համալիրի հրթիռների անգամ արտահանման համար նախատեսված ձևափոխված տարբերակը կարող է պոտենցիալ սպառնալիք լինել Ռուսաստանի տարածքային ջրերում գտնվող Կասպիան նավատորմի համար «Բալ» տեսակի համալիրների դիվիզիա գնելու՝ ադրբեջանցի զինվորականների պատրաստակամության մասին տեղեկատվությունը առաջին անգամ հայտնվել է 2014թ., երբ Աստանայում տեղի ունեցած KADEX ռազմատեխնիկայի և սպառազինության ցուցահանդեսում համալիրների արտադրող «Տեխնիկական հրթիռային սպառազինում» կորպորացիան ներկայացրեց այդ զինատեսակը, փոխանցում է aravot.am-ը: Հետաքրքրությունը տրամաբանական էր թվում, քանի որ Ադրբեջանը վաղուց հետաքրքրվում էր այնպիսի հրթիռային համալիրներով, որոնք կարող էին պաշտպանել իր Կասպիական մասի ցամաքային հատվածը: Օրինակ, Ադրբեջանի զինվորականներին հետաքրքրում էր «Յախոնտ» տեսակի հականավային հրթիռով «Բաստիոն» տեսակի առափնյա հրթիռային համալիրը, սակայն առարկայական բանակցություններին գործն այդպես էլ չհասավ, քանի որ Մոսկվան այդպես էլ համապատասխան քայլ չարեց բանակցությունների համար: Իսկ ահա «Բալ» տեսակի համալիրների հետ կապված թեման ունեցավ իր շարունակությունը: Կողմերն անգամ նախաստորագրել էին պայմանագիր, որը ենթադրում էր ցամաքային հրթիռային համակարգի ոչ մեծ խմբաքանակի և մի քանի տասնյակ 3Մ24 հրթիռների (Խ-35Է արտահանման տարբերակ) վերաբերյալ պայմանագրի ստորագրում, վկայակոչելով իրավիճակին ծանոթ իր աղբյուրներինը՝ նշում է «Կոմերսանտը»: Սակայն հիմնական պայմանագրի կնքմանը գործն այդպես էլ չի հասել: Մի քանի զինվորականների խոսքով՝ դրա պատճառը եղել է Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության հատուկ դիրքորոշումը, ըստ որի՝ «նպատակահարմար չէ տվյալ համակարգը մատակարարել Կասպիական նավատորմի նավերի ծովագնացության անվտանգությունն ապահովելու համար», նշում է «Կոմերսանտը»: Նրանց խոսքով՝ հաշվարկները ցույց են տվել, որ անգամ արտահանման համար ձևափոխված հրթիռները կարող են պոտենցիալ վտանգ ներկայացնել ռուսական նավերին, որոնք գտնվում են հենց Ռուսաստանի տարածքային ջրերում: «Նման փաստարկման հետ վիճելն անիմաստ էր, ուստի նախաստորագրված համաձայնությունը մի կողմ դրվեց, մեր դիրքորոշումը լսելի եղավ»,- «Կոմերսանտին» հաստատել է զինվորական պաշտոնյաներից մեկը: Ներկայում Ադրբեջանի զինված ուժերին «Բալ»-ի մատակարարումը չի քննարկվում, մեջբերելով ևս մեկ բարձրաստիճան աղբյուրի՝ ըստ «Կոմերսանտի», քանի որ առկա է «բավականին նուրբ աշխարհաքաղաքական նրբերանգ»: Վերջին տարիներին Խ-35 տեսակի հրթիռների ինքնաուղղորդվող գլխիկը ձևափոխվել է ոչ միայն ծովային, այլև ցամաքային նպատակների խոցման համար: «Մենք այնքան էլ չէինք ուզենա, որ այս զենքը կիրառվեր Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության մեջ»,- նշել է նա: Սակայն հետաքրքրական այն է, որ ռուսաստանյան պարբերականը նաև համարում է, որ «Բալ» տեսակի համալիր մատակարարելու մերժումը Մոսկվայի և Բաքվի հարաբերությունները չպետք է սառեցնի: Հիշեցնենք, որ այս տարվա սեպտեմբերին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հստակ նշեց, որ «ռազմատեխնիկական մատակարարման ոլորտում համագործակցությունը մեծ ավանդույթներ ունի», «Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև իրականացված պայմանագրերը գերազանցում են 5 մլրդ դոլարը» և «ունեն աճի միտում»: Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունից  տեղեկատվությունը հաստատելու վերաբերյալ համապատասխան հարցման պատասխանը հոդվածը գրելու պահին դեռևս ստացված չեն եղել, իսկ Ռազմատեխնիկական համագործակցության դաշնային ծառայությունում և «Ռոսօբորոնէքսպորտում» մեկնաբանություններ չեն տվել: Ի դեպ, վերջնական պայմանագրի կնքումից հետո Ադրբեջանը կլիներ երրորդ երկիրը, որն իր սպառազինության մեջ կունենար «Բալ» տեսակի համալիր: Դրա մեկնարկային պատվիրատուն պետք է լիներ Լիբիան, սակայն 2011թ. այնտեղ սկսված քաղաքացիական պատերազմի պատճառով Դմիտրի Մեդվեդևը էմբարգո մտցրեց ռազմական նշանակության արտադրանքի մատակարարման համար: Արդյունքում «Բալ» տեսակի համալիրներով սպառազինված առաջին արտասահմանյան պետությունը դարձավ Վիետնամը: Նշենք, որ «Բալ-Է»-ն 2008թ. Ռուսաստանի սպառազինության մեջ մտած «Բալ» տեսակի առափնյա հրթիռային համալիրի արտահանման համար նախատեսված տարբերակն է: Համալիրն ընդգրկում է ինքնագնաց հրամանատարական կապի և կառավարման մեքենաներ, ինքնագնաց արձակման կայաններ՝ Խ-35Է հականավային հրթիռներով, տրանսպորտային-լիցքավորող մեքենաներ։ Նախատեսված է ջրային տարածքների, ռազմակայանների, ենթակառուցվածքների, ծովային հաղորդակցության միջոցների պաշտպանության համար, կրակի հեռահարությունը մինչև 120 կմ է, հրթիռային լրակազմը՝ մինչև 64 հատ հրթիռ։ Իրականում, կարո՞ղ է այս գործարքի խափանումը ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունների սրման առիթ հանդիսանալ՝ ցույց կտա ժամանակը: Այս քայլից հետո, թեև, Մոսկվան կարող է նոր «նվեր» առաջարկել Բաքվին: Մետաքսյա Շալունց