«Լայթ» շփում, խոսուն ժեստեր

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի՝ Դուշանբեում սեպտեմբերի 28-ին թեթև շփումը ոչ այնքան անսպասելի էր, որքան այդ շփման որոշ դետալները: Թե՛ պաշտոնական Բաքուն, թե՛ Երևանը փաստում էին, որ առաջնորդների դեմ առ դեմ հանդիպման համաձայնություն չկա, նշանակում է, նրանք բանակցելու առարկա չէին տեսնում: Սակայն, պարզվեց, հանկարծ, որ Նիկոլ Փաշինյանն ու Իլհամ Ալիևը կարճատև խոսակցություն են ունեցել Դուշանբեում՝ ԱՊՀ գագաթնաժողովի շրջանակներում: Հիշեցնենք, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդները Հայաստանի ու Ադրբեջանի արտգործնախարարների հետ Նյու Յորքում կայացած հանդիպումից հետո կոչ են անում կողմերին զերծ մնալ իրավիճակի սրացմանը տանող քայլերից և հատուկ ընդգծում՝ խնդրի կարգավորումը զիջումներ է պահանջում բոլոր կողմերից: Ամփոփելով անցած երկու օրերի ընթացքում ԱԳ նախարարներ Զոհրաբ Մնացականյանի ու Էլմար Մամեդյարովի հետ ՄԱԿ-ի Գլխավոր վեհաժողովի շրջանակներում կայացած առանձին և համատեղ հանդիպումները՝ միջնորդները հայտարարություն էին տարածել, որտեղ խորը մտահոգություն էին հայտնում մահվան շարունակվող դեպքերի կապակցությամբ և կոչ անում կողմերին խուսափել ռազմատենչ հռետորաբանությունից: Հայտարարությունից մեկ օր առաջ Արցախի բանակը հաղորդել էր ադրբեջանական կողմի կրակից զոհված 19-ամյա զինծառայողի մասին և պնդել, թե Բաքուն ամբողջովին ետ չի քաշել օրերս անցկացված զորավարժությունների ընթացքում սահմանին մոտեցրած զինուժն ու տեխնիկան: Անցած օրերին ադրբեջանական բանակը Ղարաբաղի հետ սահմանակից շրջաններում լայնամասշտաբ զորավարժություններ էր անցկացրել՝ շուրջ 20 հազար զինծառայողների, տանկերի, հրթիռահրետանային կայանքների ու մարտական ավիացիայի կիրառմամբ, որոնց մոտ մեկ երրորդը, ըստ պաշտոնական Ստեփանակերտի, շարունակում է մնալ առաջնագծում: Բացի այդ, վերջին օրերին Բաքվից սպառնալիքներ էին հնչել Ղարաբաղում անցկացված զորավարժությունների վերաբերյալ: Շաբաթվա սկզբին Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հատուկ հայտարարություն էր տարածել և պնդել, թե պատրաստ է ոչնչացնել հայկական օդուժը, եթե այն փորձի մոտենալ ադրբեջանական բանակի դիրքերին: Առանց հասցեատերեր ու մանրամասներ նշելու՝ համանախագահները միաժամանակ տեղեկացնում են՝ արտգործնախարարների հետ քննարկել են տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակը և նախարարներից խնդրել են պարզաբանել «վերջերս հնչած որոշ հայտարարություններ և միջադեպեր, որոնք մտահոգության տեղիք են տվել»: Թե ինչպես են կողմերը արձագանքել՝ միջնորդները չեն մանրամասնել: «Այդ համատեքստում նախարարները հաստատեցին բանակցային գործընթացը ակտիվացնելու և լարվածության նվազեցմանն ուղղված քայլեր ձեռնարկելու անհրաժեշտությունը», նշել էին համանախագահները: Ու հանկարծ Դուշանբեում ԱՊՀ գագաթնաժողովն իր նրբերանգներով ուշագրավ է դառնում: Այդ մասին նույնիսկ ռուսաստանյան «Կոմերսանտի» հատուկ թղթակից Անդրեյ Կոլեսնիկովն էր նյութում նկարագրել: Այսպես, հեղինակը գագաթնաժողովի գլխավոր իրադարձությունը համարում է մեկուկես րոպեն՝ լուսանկարվելու արարողությունից հետո Հայաստանի վարչապետն ու Ադրբեջանի նախագահի շփումը: «Բոլորն այնտեղ յուրայիններ էին, բոլորն իրար համար ճանաչելի և հասանելի», ըստ aravot.am-ի, գրել էր Կոլեսնիկովը: «Հնարավոր է, նրանք բոլորը դեռ լիովին չեն հարմարվել Հայաստանի նոր վարչապետին, բայց վերջինս էլ նրանց մեջ, թվում է, այնքան էլ օտար չէ: Ահա նրանք գնում են լուսանկարվելու, և Ռուսաստանի, Տաջիկստանի և Ղազախստանի նախագահները մի փոքր առաջ են ընկնում: Որոշակի տարածության վրա նրանց է հետևում Հայաստանի վարչապետը, և առայժմ նրա կողքը ոչ մեկ չկա, քանի որ նրանք, ովքեր կարող էին լինել, Ադրբեջանի նախագահի շրջապատում են, և թվում է, Նիկոլ Փաշինյանն այնտեղ տեղ չունի: Բայց հանկարծ Իլհամ Ալիևը հասնում է Նիկոլ Փաշինյանի հետևից, ու հանկարծ նրանք ոչ միայն կողք կողքի են քայլում, այլև սկսում են զրուցել: Եվ բոլորովին ոչ որովհետև կողք կողքի լուռ քայլելն անհարմար է, այլ հենց այն բանի համար, որ Իլհամ Ալիևն ասելու բան ուներ, իսկ Նիկոլ Փաշինյանը լսելու բան ուներ, և նրանք այնքան են տարվում, որ երբ արդեն արարողության ժամանակ կանգնած են իրար կողք՝ այբբենական կարգով, շարունակում են ու շարունակում: Այդպիսի մեկուկես րոպեում, թվում է, ավելի շատ բան է հնարավոր պայմանավորել, քան պաշտոնական երկկողմ հանդիպման մեկուկես ժամվա ընթացքում, որը հիմա նույնպես, թվում է, սարերի հետևում չէ»: Ապա, գագաթնաժողովից հետո տարածվում են այլ ուշագրավ կադրեր. Նիկոլ Փաշինյանը մոտենում է Վլադիմիր Պուտինին, և նրանք 5-6 րոպե ակտիվ քննարկում են ինչ-որ բան արդեն երկուսով, ընդ որում, Վլադիմիր Պուտինը, թվում է, ավելի տարված է, քան նրա գործընկերը՝ ինչ-որ շարժումներ է անում և անգամ ժամանակ առ ժամանակ ձեռքերը թափահարում... Ի՞նչ է ասել Ալիևը՝ շտապելով Փաշինյանի կողմը, ի՞նչ է նա նրան պատասխանել: Ի՞նչ էր ասում Պուտինը՝ Փաշինյանին ու ինչ էր ցանկանում նա լսել Փաշինյանից... Այսպես, Դուշանբեն դարձավ ժեստերի մի յուրօրինակ ժամադրավայր, որտեղ շփումներից հետո զարգացումներին հետագայում կհետևենք: Մետաքսյա Շալունց