Հայկական «տնտեսական հրաշքի» սպասելիս. Փաշինյանը, Աճեմօղլուն ու Էրդողանը

Պարզվում է օրերս վերընտրված Թուրքիայի նախագահը կարող է առաջիկայում գայթակղիչ առաջարկ անել հայ աշխարհահռչակ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին, որին Հայաստանի վարչապետ և նոր կառավարության ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանն է փորձում ներգրավել Հայաստանի զարգացման գործում: Նա, ինչպես հայտնի է, առաջարկել էր Աճեմօղլուին գալ Երևան և օգնել վերականգնել երկրի տնտեսությունը։ Մինչդեռ Աճեմօղլուն պատասխանել էր, որ շատ է ուզում գալ Հայաստան, բայց դժվարանում է կոնկրետ ժամկետներ ասել անձնական բնույթի խնդիրների պատճառով։ Միաժամանակ նա խոստացել է ջանքեր գործադրել՝ Հայաստանին օգնելու համար։ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը նոր ձևավորվող կառավարության կազմում մտադիր է ներառել նաև աշխարհահռչակ հայ տնտեսագետ Դարոնին, գրել էր օրեր առաջ Habertürk-ի մեկնաբան Նագեխան Ալչին՝ հղում անելով «լուրջ աղբյուրի»։ Անգամ խոսք էր գնացել այն մասին, որ Էրդողանը կարող է հանձնարարել նրան կառավարել տնտեսական հատվածը՝ ազգային տնտեսությունը վերականգնելու նպատակով։ «Էրդողանը կարող է առաջարկել Աճեմօղլուին գլխավորել թուրքական տնտեսությունը՝ նրան տալով բոլոր անհրաժեշտ լիազորությունները», գրել էր Ալչին։ Նրա կարծիքով՝ Էրդողանը ձևավորում է սկզբունքորեն նոր կառավարություն՝ կազմված տեխնոկրատներից։ Դարոն Աճեմօղլուն ծնվել է 1967-ին, Ստամբուլում։ 1986-ին ավարտել է Գալաթասարայի ավագ դպրոցը։ Այնուհետ, ավարտել Լոնդոնի «Յորք» համալսարանը և դոկտորական պաշտպանել Լոնդոնի Տնտեսագիտության դպրոցում։ 1993-ին համալրել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի մասնագետների շարքը՝ 2000-ին ստանալով պրոֆեսորի կոչում։ Նա գլխավորում է տնտեսագիտական ուսումնասիրություններով զբաղվող ինտերնետային RePEc նախագծի ամենաազդեցիկ տնտեսագետների ցանկը։ Habertürk-ի մեկնաբան Ալչըն նշել է, որ այս տեղեկությունը հիմնվում է վստահելի աղբյուրի վրա և ավելացրել. «Այն հավանականությունը, որ այս հիասքանչ լուրը իրականություն կդառնա, ինձ շատ է հուսադրում»: Նիկոլ Փաշինյանը շաբաթներ առաջ հեռախոսազրույց էր ունեցել Աճեմօղլուի հետ. «Հեռախոսազրույց ունեցա հայազգի աշխարհահռչակ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուի հետ: Նա ասաց, որ պատրաստ է աջակցել Հայաստանին՝ տնտեսությունը վերականգնելու և զարգացնելու հարցում: Պարոն Աճեմօղլուն ընդունեց Հայաստան այցելելու իմ հրավերը: Այցի ժամկետները կճշտվեն առաջիկայում», Ֆեյսբուքում հայտնել էր Փաշինյանը: Դարոն Աճեմօղլուն պատրաստակամություն էր հայտնել ցանկացած ձևաչափով աջակցել Հայաստանի կառավարությանը զարգացման, ժողովրդավարացման և բարեփոխումների իրականացման գործում: Հունիսի կեսին հայտնի դարձավ, որ Նիկոլ Փաշինյանը, կառավարության մի շարք անդամների հետ, տեսակոնֆերանս են ունեցել Դարոն Աճեմօղլուի հետ, քննարկվել էին Հայաստանի զարգացման հեռանկարները, Աճեմօղլուի հետ համագործակցության հնարավոր ձևաչափերը: Այնուհետև աշխարհահռչակ տնտեսագետը պատմել էր Փաշինյանի հետ զրույցի մասին՝ նշելով, որ Փաշինյանը ներկայացրել էր կառավարության առաջիկա ծրագրերն ու առաջնահերթությունները: Տնտեսագետն ընդգծել էր, որ ճիշտ ժամանակն է նախաձեռնել և սկսել իրականացնել կարճաժամկետ, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներ՝ քաղաքական ուղղվածությամբ, արդարադատության, ֆինանսական համակարգերի և ներդրումային միջավայրի բարելավման ոլորտներում, որոնք պետք է լինեն կոնկրետ գործողություններ՝ որոշակի ժամանակահատվածում արդյունքներ արձանագրելու նպատակով: Դարոն Աճեմօղլուն կարևորել է իշխանության տարբեր ճյուղերում ինստիտուցիոնալ հակակշիռների ճկուն մեխանիզմների ներդրումը, որոնք կերաշխավորեն նախկինում եղած արատավոր երևույթների բացառումը, կառավարության գործելաոճի թափանցիկության բարձրացումը, ինչը թույլ կտա հանրությանն իշխանության գործողությունները պահել մշտադիտարկման մեջ: «Ներկա կառավարության գործունեության արդյունքում քաղաքացիները զգում են իրենց ներգրավվածությունը քաղաքականության մեջ։ Շատ մարդիկ Հայաստանում այս պահին իսկապես ոգևորված են, իսկապես ուզում են լինել քաղաքականության մաս»,- ասել էր Դարոն Աճեմօղլուն: Այսպես, Փաշինյանն ու Աճեմօղլուն պայմանավորվել են առաջիկայում ևս շարունակել քննարկումները վերոհիշյալ հարցերի շուրջ: Հայտնի է, որ Փաշինյանն առաջին վարչապետը չէ, որը ցանկացել է լսել օտարերկրյա տնտեսագետի խորհուրդները։ Նման փորձեր նախկինում էլ են ձեռնարկվել, սակայն արդյունքներ չեն արձանագրվել, որովհետև այլ բան է լսել խորհուրդները, այլ բան է՝ գործելը: Հայաստանի համար, իսկապես, կարճ ժամանակահատվածում կարող է Սինգապուրի օրինակը իրագործելի դառնալ: Ի դեպ, Սինգապուրի օրինակը բերել էր անգամ Տիգրան Սարգսյանը։ Հայկական «տնտեսական հրաշք» վերջապես իրականություն կդառնա՞, թե մեր հասարակությունը ստիպված կլինի բավարարվել աշխարհահռչակ հայ տնտեսագետի խորհուրդներով: Դարոն Աճեմօղլուն իսկապես կարող է օգտակար լինել Հայաստանի համար։ Աճեմօղլուն, օրինակ` համարում է, որ ցանկացած երկիր դատապարտված է աղքատության, եթե այնտեղ չկա ժողովրդավարություն, օրենք, քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանություն, իսկ իշխանությունը և փողերը կենտրոնացած են մի խումբ մարդկանց ձեռքում։ Նա տալիս է նաև հարցի լուծման բանալին. այն գտնվում է ոչ թե տնտեսական, այլ քաղաքական դաշտում։ Այսինքն, ամեն ինչ շատ պարզ է՝ բացառել կոռուպցիան ու մենաշնորհը, ինչը կնպաստի տնտեսության զարգացմանը: Ինչպես ասում են՝ գաղտնիքներ չկան: Այսինքն, համակարգային բարեփոխումներ պետք է իրականացվեն: Թամար Բագրատունի